‘Politici in Den Haag: eis een rol op’

De campagne

De gemeenteraadsverkiezingen zijn voor politici in Den Haag een belangrijke graadmeter. Welke partijen gaan het meest profiteren?

Op billboards in Den Haag worden de komende gemeenteraadsverkiezingen met posters aangekondigd. Foto LEX VAN LIESHOUT/ANP

Het openlijk toegeven doen de meeste landelijke politici liever niet. Raadsverkiezingen zijn raadsverkiezingen, zeggen ze dan. Of: „Het moet vooral om lokale thema’s gaan.” Toch zijn de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart voor Haagse politici een belangrijke graadmeter voor hun steun. Uit onderzoek blijkt dat het merendeel van de kiezers zich bij lokale verkiezingen deels of volledig laat leiden door hun landelijke voorkeur. Het kan dus lonen, als een populaire partijleider zich tijdens de campagne goed profileert. Het tegenovergestelde kan ook. In 2006 zagen lokale afdelingen van het CDA hun partijleider, toenmalig premier Jan Peter Balkenende, liever niet langskomen, uit vrees dat zijn impopulariteit een negatief effect zou hebben op het verkiezingsresultaat.

Hoe slim is het nu voor landelijke politici zich in de campagne te mengen? En welke partijen gaan het meest profiteren? In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen begint NRC met een nieuwe ronde van het politieke insiderspanel. Dat panel, waarin oud-ministers, -spindoctors, -Kamerleden en andere politieke insiders zitten, kreeg vorig jaar in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen en tijdens de formatie op regelmatige basis vragen voorgelegd over politieke tactiek en strategie. Deelnemers antwoordden op basis van anonimiteit, waardoor het panel iets in beeld brengt van wat de Haagse binnenwereld echt denkt en vindt.

Rond de Tweede Kamerverkiezingen had NRC ook een politiek panel. Lees de afleveringen hier terug.

Dit jaar is het panel vernieuwd en aangevuld met enkele personen die recent de politiek verlieten, onder wie meerdere bewindslieden uit kabinet-Rutte II. De komende periode zal NRC ze meerdere keren vragen om een analyse van de campagne en de wisselwerking tussen landelijke en lokale politiek. Op deze eerste vragen antwoordden 53 van de in totaal 63 panelleden.

  1. Welke rol verwacht u dat het referendum over de inlichtingenwet gaat spelen?


    Eigenlijk zou het niet zo moeten zijn, zeggen veel panelleden. Maar toch: een grote meerderheid denkt dat de landelijke campagne grote invloed zal hebben op het stemgedrag van kiezers.

    Veel panelleden geven aan dat landelijke politici een actieve rol moeten opeisen. „Niet iedere politieke stroming is er even goed in om zich alleen op lokaal niveau te profileren. Vandaar dat een landelijke campagne naast de lokale van belang is”, denkt een VVD’er. Een oud-D66-minister: „Het is de eerste reële peiling na de Tweede Kamerverkiezingen. Daarom alleen al is het gewenst dat partijleiders zich profileren.”

    Nationale identiteit zal volgens de grootste groep panelleden het belangrijkste thema worden. Over de economie zijn op dit moment volgens een SP’er weinig zorgen. Terwijl: „Over identiteit heeft iedereen een mening.”

    Een oud-D66-minister denkt dat het „samenleven van verschillende etnische groepen” bij uitstek lokaal een belangrijk thema is.

    Andere panelleden denken juist dat één landelijk thema ontbreekt en lokale onderwerpen de verkiezingen zullen gaan bepalen. De electorale versplintering zet volgens hen door, waardoor kiezers naar lokale partijen trekken. Omdat die partijen „vooral persoonsgebonden” zijn en zich „richten zich op concrete lokale issues”, denkt een D66-prominent dat ze veel zullen profiteren.

    Het referendum over de inlichtingenwet, dat gelijktijdig met de gemeenteraadsverkiezingen plaatsvindt, zal volgens het panel in de campagne geen grote rol spelen. „Velen weten niet eens dat het speelt”, denkt een oud-PVV-politicus. Een VVD’er noemt de discussie „geforceerd” en „een beetje geneuzel over privacy”. Een oud-PvdA-strateeg constateert: „Het electoraat is vermoeid en heeft weinig zin in een referendum, en de regering voert wijselijk geen campagne.”

  2. Welke partijleider loopt het meest risico in deze campagne?

    Een „windvaan”, die „zichzelf niet meer is” en „zijn glans heeft verloren”. Meer dan eenderde van het panel denkt dat D66-leider Alexander Pechtold het deze campagne het zwaarst gaat krijgen. „De formule-Pechtold zou weleens op kunnen zijn”, denkt een GroenLinkser.

    Een soortgelijke probleem speelt voor Mark Rutte. Over diens „houdbaarheidsdatum” beginnen meerdere panelleden. „De afbladdering is begonnen”, zegt een oud-VVD-minister. De negatieve aandacht voor de premier in de pers kan volgens een andere oud-VVD-minister gevaarlijk zijn. „Op een gegeven moment kan zo’n verhaal hardnekkig worden en van invloed zijn op zijn steun.”

    Hoewel de partij maar in één gemeente meedoet (Amsterdam), is een groot deel van de panelleden vooral nieuwsgierig naar de ontwikkeling van Forum voor Democratie deze campagne. Als „new kid on the block” (VVD’er) wordt Thierry Baudet door velen men met interesse, en door sommigen met enige vrees, gevolgd.

    Maakt zijn partij de verwachtingen waar, vraagt menigeen zich af, of „gaan ze ten onder aan gekibbel” (VVD’er) en „wordt haar opmars in de knop gebroken dankzij het narcisme van haar leider” (GroenLinkser)?

  3. Luister hieronder naar aflevering 23 van onze podcast Haagse Zaken: Waarom kiezers kiezen wat ze kiezen. U kunt zich ook abonneren via iTunes of Stitcher.

  4. Welke coalitiepartij krijgt in de campagne het meest last van het kabinetsbeleid?

    ‘Verkwanselde kroonjuwelen” (D66) en „jarenlange reputatieschade” (VVD) gaan de coalitie parten spelen, denkt ons panel. Het CDA gaat van de vier coalitiepartijen het meest profiteren van kabinetsdeelname, voorspelt ruim eenderde van onze insiders. De partij „slaagt erin uit de wind te blijven” en heeft bovendien lokaal „vaak een krachtig eigen profiel”.

    Dertig procent van de panelleden denkt dat de ChristenUnie gaat profiteren van regeringsdeelname. „Bescheiden, vakkundig en geen schandalen”, zegt een oud-PvdA-strateeg.

    Ook zo’n 30 procent van de insiders, onder wie veel VVD’ers, zegt dat de liberalen zullen profiteren. Zij noemen de economische meewind en het feit dat de partij de premier levert. „Rutte belichaamt nu stabiliteit in een bedreigende buitenwereld”, zegt een oud-VVD-minister.

    Slechts één van de 53 respondenten noemt D66 als partij die baat gaat hebben bij het kabinetsbeleid. Driekwart denkt juist dat D66 er verlies door gaat lijden. Het weggeven van het referendum „kunnen kiezers zien als symbool voor gedraai en dat is nooit fijn”, zegt een D66’er.

    Een oud-PvdA-strateeg ziet een breder probleem voor D66. „De partij die zo stoer en straight was in de Tweede Kamercampagne, is geen schim meer van zichzelf in dit kabinet. Het is niet erg duidelijk waarom D66 is toegetreden.”

    De vraag of de VVD last gaat krijgen van het aftreden van Halbe Zijlstra als minister van Buitenlandse Zaken verdeelt het panel. Bijna 60 procent denkt van niet. Kiezers vergeten snel en een vertrekkende bewindspersoon „is vooral in Den Haag een ding”, zegt een oud-CDA-strateeg.

    Ruim vier op de tien panelleden verwachten wel dat de VVD gaat boeten. „Het is de zoveelste keer dat er een smaakje aan een VVD’er kleeft. Dat gaat steeds meer wringen”, aldus een PvdA’er.