Opinie

    • Rosanne Hertzberger

Wacht niet op toestemming, doe je ding

Eén van de belangrijkste vaardigheden in de wetenschap is wachten op toestemming en goedkeuring. Het begint met goedkeuring voor je proefschrift. Logisch, dan ben je nog in de leer. Maar daarna houdt het nooit op. Eerst heb je goedkeuring nodig om überhaupt een baan te krijgen, daarna heb je goedkeuring nodig om geld te krijgen om iets te doen in die baan, vervolgens heb je meestal goedkeuring nodig om dat geld uit te geven, dan is er nog goedkeuring nodig om je resultaten te presenteren op een congres en goedkeuring om je resultaten te presenteren in een wetenschappelijk tijdschrift.

Wetenschap is een jurysport. Bij elk stapje word je gereviewed, zodat alleen de aller-excellentsten onder ons wetenschap kunnen bedrijven. Nu lijkt het hele leven soms op een jurysport, maar in de wetenschap is het wel heel extreem. Want het leven gaat door, ook na afkeuring van anderen. Maar wetenschap houdt meestal op, zonder toestemming. Geen publicatie zonder peer review. Geen studie zonder funding. Geen experimenten zonder baan.

Vorig jaar rond deze tijd moest ik kiezen of ik het standaard academische traject zou induiken, een traject met een eindeloze reeks hoepels waar je doorheen moet springen. Of ging ik gewoon stoppen?

Ik vond het een onacceptabel dilemma. Als de zoektocht naar een antwoord je verscheurt, moet je de vraag ter discussie stellen. Ik ging proberen naast mijn betaalde werk wetenschap te doen, zonder funding, met alleen een blog en gastvrijheid van de VU. In dat jaar lukte het zowaar om een aantal boeiende experimenten te doen. In de kerstvakantie staarde ik ’s avonds naar Lactobacillus-genen op een schermpje en vond een mutatie die me eerder was ontgaan. En wat blijkt? Je kunt het allemaal vervolgens gewoon, zonder goedkeuring, zonder een uitgeverij een paar duizend euro te betalen, zonder tien co-auteurs die een plasje over je tekst doen, zelf online zetten. Gewoon de ‘send’-knop indrukken. Naast die ene mutatie was dat misschien wel de grootste ontdekking van het afgelopen jaar.

Eén van de meest onverwachte en bemoedigende effecten tot nu toe is dat een aantal mensen besloot mee te doen. Ze verlieten de academie, maar besloten om naast de nieuwe baan hun wetenschappelijke project voort te zetten en eigen blogs op te richten. Het gaat gepaard met aarzeling en angst. Bijna elke ex-academicus lijdt aan een soort imposter-syndroom. Ik voelde het ook toen ik in augustus een congres bezocht, alsof ik op mijn badge had moeten zetten: zonder funding! Zonder review! Zonder toestemming!

Het wachten op goedkeuring zit nogal diep ingebeiteld en het is doodzonde. Het betekent dat het leger aan wetenschappers dat jaarlijks de academie verlaat bij gebrek aan carrièreperspectief, mensen die barsten van de kennis, kunde, expertise en wetenschappelijke vaardigheden, zich niet gemandateerd voelt om in hun nieuwe baan – weliswaar op een lager pitje – verder te gaan met wetenschap. Je bent ze kwijt en dat is nergens voor nodig.

Het is niet het enige schadelijke gevolg van de toestemmingscultuur in de wetenschap. Die cultuur leidt er ook toe dat wetenschappers nauwelijks met elkaar communiceren zonder review. Daar komt nu verandering in dankzij het gebruik van zogenaamde preprint-servers: steeds meer wetenschappers zetten hun papers online voordat ze gereviewed zijn. Maar ook in deze preprints blijft zoveel nuttige informatie ontbreken. Papers blijven glanzende goed-nieuws verhalen met immer spectaculaire supernieuwe resultaten. Alle methodes die niet werken, blijven achterwege. Evenals de bloopers en behind-the-scenes. Experimenten waar niets significants uit kwam. Genen die niets te maken hebben met de tumor. Medicijnen die niet werken. Of gewoon: vermoedens. Speculaties. Plannen. Iets wat ontzettend belangrijk kan zijn.

Mijn streven is daarom radicale transparantie: Open Kitchen Science. Omdat review uiteindelijk ook maar een nakijkwerkje is. De enige manier waarop je zeker kan weten dat resultaten kloppen, is als iemand in een onafhankelijk lab gewoon per ongeluk of expres precies hetzelfde vindt. Het grote schrikbeeld van openheid – dat anderen er met jouw ideeën vandoor gaan – blijkt ook zo ongeveer de beste garantie te bieden voor excellente wetenschap.

Het bevalt tot zover uitstekend, die a-typische wetenschap van mij. Misschien richten we zelfs wel een clubje op. Ik houd u op de hoogte.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.
    • Rosanne Hertzberger