Stilstand polder zet Koolmees vast

Arbeidsmarkt

Vakbonden nemen steeds meer afstand van het pensioenplan dat de minister wil. De werkgevers zijn nu ook in crisis.

FNV-voorzitter Han Busker houdt een toespraak in TivoliVredenburg, in januari. Op zijn spreekgestoelte hangt een oproep om de pensioenen te verhogen. Foto Remko de Waal / ANP

Het kabinet-Rutte III wil het zó graag: een begin maken met het plan voor een nieuw pensioen en afspraken maken over de arbeidsmarkt. Maar met wie?

De grootste vakbond FNV, waar begin dit jaar de vicevoorzitter opstapte, lijkt te aarzelen: de achterban moet weinig hebben van de kabinetsplannen. En de werkgevers zijn deze dagen vooral druk met zichzelf.

De grote en kleine werkgevers, VNO-NCW en MKB-Nederland, gelden als de meest invloedrijke lobbyisten in Den Haag. Al bijna tien jaar werken ze samen vanuit één hoofdkantoor, de Malietoren. Maar dat gaat nu moeizaam.

Twee weken geleden stapte MKB-voorzitter Michaël van Straalen ineens op. Hij vond helemaal niet meer dat de gezamenlijke lobby zo succesvol was. Zíjn kleine ondernemers kregen te maken met het kabinetsplan om het lage BTW-tarief te verhogen. De grote bedrijven haalden de afschaffing van de dividendbelasting binnen – waar kleine bedrijven niks aan hebben.

Afgelopen woensdag vergaderde het MKB-bestuur voor het eerst sinds het vertrek van de voorzitter en de stemming aan tafel was: het moet anders. VNO-NCW, vinden ze, is te dominant. Er zijn zelfs bestuursleden die zich afvragen of ze niet beter uit elkaar kunnen gaan. Wég uit de Malietoren. Er waren zoveel twijfels over hun eigen toekomst, zegt een betrokkene, dat ze het nog niet eens over een opvolger voor Van Straalen hebben gehad.

MKB’ers doen even niet meer mee

En dus heeft minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) niemand van de kleine werkgevers om nu mee te praten over bijvoorbeeld de twee jaar verplichte loondoorbetaling bij ziekte – die vooral kleine ondernemers te lang vinden. Ook over de pensioenen is het lastig afspraken maken met de werkgevers als de MKB’ers even niet meer meedoen.

Vooral de regeringspartijen VVD en D66 willen graag dat het pensioen individueler wordt en dat mensen meer te kiezen krijgen. Dat is ook wat de werkgevers zeggen te willen. En het is in het regeerakkoord gekomen: mensen moeten een duidelijke, persoonlijke pensioenspaarrekening krijgen, staat in het regeerakkoord. Een ‘eigen potje’ – maar nog wel met gezamenlijke reserves, om verliezen in crisisjaren te compenseren.

Het kabinet wil daarvoor ook steun van de vakbonden. Maar de vakbonden zijn er steeds minder van overtuigd dat dit een verbetering is.

Afgelopen dinsdagavond zaten honderden boze ouderen bij elkaar, op negen plekken in het land, op bijeenkomsten van FNV Senioren. Ze waren het zat: al sinds de economische crisis stijgen de pensioenen niet meer mee met de prijzen. Dat komt door de lage rente en dat zit zo: pensioenfondsen zijn nu verplicht om extra grote reserves aan te leggen.

Als de rente hoger was geweest, mochten ze ervan uitgaan dat hun beleggingen meer opleveren. Nu moeten ze voorzichtig zijn. Ze mogen hun reserves niet gebruiken om de pensioenen te verhogen.

FNV-senioren zeggen: de pensioenreserves zijn groter dan ooit. En het beleggingsrendement dat de fondsen halen, is veel hoger dan de rentestand. Geld genoeg dus. Maar door de strenge regels moet het allemaal in de reserves blijven.

Vakbond wil geen ‘eigen potje’

Het kabinet wil ook wel dat de pensioenen verhoogd worden. Maar Rutte III wil dat doen via het invoeren van die ‘eigen potjes’. Als iedereen meer voor zichzelf gaat sparen, is het idee, gaan goede beleggingsresultaten voor een groter deel naar de eigen pensioenpot, omdat er minder naar de reserves hoeft. In tijden van crisis is die kleine reserve juist een nadeel: dan is er minder compensatie voor verliezen.

Werkgevers en vakbonden praten al jaren over een ander pensioen. De laatste tijd onderzochten ze vooral die ‘eigen potjes’ en rekenden uit hoe die zouden uitpakken voor verschillende groepen in verschillende economische omstandigheden. Over de uitkomsten waren de vakbonden lang niet tevreden, er zouden ‘pech- en geluksgeneraties’ kunnen ontstaan.

Dat die potjes toch al uitgebreid in het regeerakkoord waren gekomen, wekte weerzin bij de vakbonden. Een betrokkene: „Wij hadden heel duidelijk gezegd: doe dat niet.”

Bij de vakbonden wordt al voorzichtig gedacht: laten we die ‘potjes’ maar helemaal vergeten. Vooral bij oudere vakbondsleden hebben die het imago van ‘ieder voor zich’. Zelfs als je aan hun bezwaren tegemoet komt – door grotere gezamenlijke reserves bijvoorbeeld – blijft dat beeld bestaan.

Er is een alternatief voor de eigen potjes, al lang geleden bedacht: het pensioen zoals het nu is, een klein beetje aangepast. Pensioenfondsen krijgen vooral de ruimte om meer risico te nemen met hun beleggingen, in de verwachting dat dat hogere rendementen oplevert. Daarom mogen de fondsen rekenen met een wat hoger rentepercentage. Het gevolg: er gaat minder geld naar de reserves en méér naar verhogen van de pensioenen.

Koolmees zou zo voor een bijna onmogelijke keuze komen te staan: het pensioen veranderen op een manier die hem niet bevalt, zonder ‘eigen potjes’, of niks voor elkaar krijgen.

In het kabinet, zeggen betrokkenen, wordt er nu nagedacht over een uitweg: de FNV zou kunnen worden overgehaald om toch een ingrijpende pensioenverandering te accepteren als de AOW-leeftijd minder snel stijgt dan nu de bedoeling is. Ook veel werkgevers vinden dat die leeftijd te snel stijgt. Daar iets aan veranderen kost al snel miljarden euro’s. Het lijkt wel de enige oplossing.

    • Christiaan Pelgrim
    • Petra de Koning