Zo zacht is de dood niet na slikken van giftig poeder

Hulp bij zelfdoding Coöperatie Laatste Wil faciliteert de aankoop van een poeder, waarmee leden hun leven kunnen beëindigen. Er zijn twee duidelijke kandidaatmiddelen. Beide stoffen garanderen bepaald geen snelle, pijnloze dood.

Foto Hollandse Hoogte

De Coöperatie Laatste Wil gaat aan mensen die hun eigen leven willen beëindigen een door de coöperatie geselecteerd zelfmoordpoeder ter beschikking stellen. Welke stof het is wordt niet bekendgemaakt. De coöperatie noemt het middel X.

Van middel X is echter „allerminst duidelijk dat je er prettig aan dood gaat. Eventuele bedenkingen op dit punt schuiven ze terzijde, overigens zonder geruststellende casuïstiek.” Die twijfels over middel X schreef Bert Keizer, oud-verpleeghuisarts en tegenwoordig arts van de Levenseindekliniek, op 17 februari in een opinie-artikel in NRC.

Keizers twijfel is terecht. Dat wordt duidelijk na een uitgebreide zoektocht in de medisch-wetenschappelijke literatuur en in toxicologische en chemische databanken. Die leveren vooral beschrijvingen op van ongelukken en zelfmoorden. Omgeven door pathologische rapporten en een paar overzichtsartikelen.

De speurtocht leverde twee duidelijke kandidaatmiddelen die hierna verder worden beschreven, zonder de namen ervan te noemen. Als een van beide kandidaatmiddelen middel X is, maakt de medische literatuur duidelijk dat middel X geen wegglijden in een vredige, vrij snelle dood garandeert.

Keelpijn, braken, tintelingen

Ik heb gezocht aan de hand van aanwijzingen die de Coöperatie Laatste Wil openbaar heeft gemaakt op zijn website. Op de NRC-website staat, in een eerder artikel over de Coöperatie Laatste Wil, een directe link naar het document waarin die aanwijzingen staan.

De Coöperatie schrijft: het is een conserveermiddel, het is een poeder van kleur- en reukloze kristallen, de dodende dosis is 1 à 2 gram en 10 gram is zeker fataal. Er is geen tegengif. De stof reageert explosief in contact met metalen.

Laatste Wil heeft ook bijwerkingen beschreven. „Hoofdpijn, duizeligheid en misselijkheid treden binnen enkele minuten na inname op.” Er zal een sterke bloeddrukdaling door bloedvatverwijding zijn. Verder zijn mogelijk: keelpijn, braken, wazig zien, tintelingen, kortademigheid, verwardheid en hartritmestoornissen. Middel X is ook zeker geen officieel euthanasiemiddel en het zal ook niet zijn gebruikt om officiële doodvonnissen mee te voltrekken.

De Coöperatie Laatste Wil heeft, zegt het bestuur in video’s op YouTube, gezocht naar een middel dat niet onder de geneesmiddelenwet en niet onder de opiumwet valt. Dat is nodig om niet al meteen door justitie te worden gestopt en ook dat is een aanwijzing.

Waar te beginnen met zoeken? Het bulkt in de natuur en de chemie van stoffen waarmee een mens zichzelf kan doden, maar de aanwijzing ‘conserveermiddel’ perkt de zoektocht flink in. Zoeken in de lijst met conserveermiddelen die zijn toegestaan in voedingsmiddelen voor mensen levert één mogelijke kandidaat, maar er is een belangrijker kandidaat.

Er is nog een aanwijzing: middel X wordt als conserveermiddel gebruikt in ziekenhuizen en laboratoria om te voorkomen dat er bacteriën en schimmels in biologische preparaten groeien. Dat middel, ook snel te vinden en niet toegestaan in voedsel, noemen we hier middel X2.

Toxicoloog G.H.M. Counotte heeft in opdracht van de Coöperatie Laatste Wil een wetenschappelijke beschrijving van middel X gemaakt, maar hij wil daarop geen toelichting geven.

Met de middelen X1 en X2, leert de speurtocht in de medisch-wetenschappelijke literatuur, zijn geen uitgebreide ervaringen met het beëindigen van mensenlevens opgedaan. Met X1 en X2 zijn wel moorden gepleegd, er zijn mensen per ongeluk mee vergiftigd en ze zijn gebruikt voor zelfmoord.

Over middel X2, de belangrijkste kandidaat, verscheen een aantal jaren geleden een overzichtsartikel. De auteurs ervan beschreven alle toen bekende innames door mensen. Het middel is in de jaren vijftig getest als bloeddrukverlagend medicijn, op ruim 100 mensen, in een dosering die 500 tot 5.000 keer zo laag lag als de 2 gram die de Coöperatie nu als dodelijk aanhoudt. Iedereen bleef daarbij gezond, maar een carrière als medicijn bleek toch niet weggelegd voor X2. Er waren wat vervelende bijwerkingen.

Daarnaast zijn er ongelukken op het werk of in het verkeer bij ongeveer 50 mensen beschreven. Daarbij was één dode te betreuren. Er zijn 9 vergiftigingen geweest, al of niet opzettelijk, waarbij 18 mensen waren betrokken. Twee mensen overleden. Zij kregen ongeveer 0,75 gram en 1 gram van middel X2 binnen.

En tenslotte vonden de reviewschrijvers eerder verschenen wetenschappelijke artikelen over 13 zelfmoorden, alle met dodelijke afloop. De ingenomen dosis, voor zover bekend, varieerde van 1,2 tot 55 gram.

Uit de jaren nadat dat artikel uitkwam zijn nog een vijftal zelfmoordbeschrijvingen gevonden. Ook die vijf mensen overleden, ondanks soms intensieve, zelfs agressieve medische behandeling, bedoeld om hen in leven te houden. De stelling van de Coöperatie dat er geen tegengif is na inname van een dodelijke dosis klopt. Er zijn dus, verdeeld over acht wetenschappelijke artikelen, tegen de 20 beschrijvingen van zelfmoord met middel X2.

Geen zekerheid

Op basis van die artikelen, en wat er in toxicologische en chemische databanken staat, kunnen we twijfelen aan de zekerheid over de dosis en de prettige dood die de Coöperatie uitstraalt. In een nieuwsbrief van eind september 2017 staat bijvoorbeeld: iemand van normaal postuur die 2 gram inneemt is binnen 20 minuten in coma, waarna de dood een half uur tot een uur later volgt. Maar zekerheid over die 2 gram is in de literatuur onvindbaar. De geslaagde zelfmoorden vonden op één na plaats met meer dan 6,5 gram.

De zelfmoordenaar die bij minder dan 6,5 gram overleed was een 52-jarige farmacoloog die een zelfmoordpoging deed met 1,2 tot 2 gram middel X2. Drie uur na inname werd hij (alert en bij kennis) een ziekenhuis binnengebracht. Tien minuten later kreeg hij bij vol bewustzijn een epileptische aanval. De levensondersteunende behandeling die hij kreeg was tevergeefs. Hij overleed ruim een etmaal na de ziekenhuisopname.

Er is één andere dode die stierf van een lage dosis. Het was een ongeluk. Een jonge vrouw die per ongeluk 0,7 gram X2 binnen kreeg overleed na ruim 4 dagen. De andere zelfmoordenaars namen, voor zover bekend, meer dan 6,5 gram.

De laborant lijkt vrij rustig te zijn gestorven, maar niemand zag het

De man die deze dosis minimaal gebruikte was een 35-jarige laborant die door collega’s in een landbouwkundig onderzoekscentrum, dood werd aangetroffen op zijn stoel. Op het computerscherm voor hem stond informatie over middel X2. Een halflege X2-pot, uit de chemicaliënvoorraad van het lab, stond naast hem. Vijf uur daarvoor leefde hij nog, wisten de collega’s. Na onderzoek concludeerden pathologen dat de man minimaal 6,5 gram X2 had ingenomen.

Hoe lang die man nog heeft geleefd is onbekend. Er waren geen tekenen van een worsteling, schrijven de onderzoekers. Ze bedoelen: hij nam middel X2 geheel vrijwillig. Hij lijkt vrij rustig te zijn gestorven, maar niemand zag het.

Dodende middelen worden bij voorkeur per kilo lichaamsgewicht voorgeschreven. Als iemand 80 kilo weegt en, zoals de Coöperatie wil, 2 gram middel X2 inneemt, komt dat neer op 25 milligram per kilo. In de wetenschappelijke literatuur wordt een dosis van minimaal 10 tot 13 milligram per kilo middel X2 als dodelijk beschouwd. Dat is op grond van intra- en extrapolatie, maar niet op basis van zelfmoordenaars die 2 gram innamen.

Naast de onzekerheid over de dosis, is er de onzekerheid over de manier van sterven. Er zijn epileptische aanvallen gerapporteerd na inname van middel X2. In de Coöperatienieuwsbrief van september 2017 staat echter: „Trekkingen die in de media worden opgeklopt als epileptische insulten a.g.v. zuurstoftekort in de hersenen kunnen voorkomen. De persoon heeft dan al een bewustzijnsverlaging, dus er wordt geen pijn ervaren.”

De aanvallen met schokkende spiersamentrekkingen (tonisch-clonische insulten) zijn echter beschreven bij patiënten voordat ze het bewustzijn verloren. Niet alleen bij de hierboven al genoemde farmacoloog die 1,2 tot 2 gram nam, maar ook bij een 38-jarige man die maar liefst 55 gram X2 nam. Hij kreeg meer dan een half uur na inname, in de ambulance, een insult en raakte daarna buiten westen. Hij raakte een uur na inname in coma en overleed na ongeveer 1,5 uur.

Grote twijfels

Er is nog een probleem. Het is niet precies bekend door welk mechanisme middel X2 doodt. Het middel valt uiteen in andere actieve stoffen, verwijdt bloedvaten, blokkeert enzymen, bindt aan zuurstoftransporterende moleculen, legt de energiestofwisseling stil en bereikt snel de hersenen. Het is kortweg gezegd een breedspectrum stofwisselingsgif en daardoor enigszins onvoorspelbaar.

Iemand die zijn eigen leven door inname van chemicaliën beëindigt is vaak alleen. Het stervensproces met middel X2, van inname tot dood, is niet vaak beschreven. Als X2 een laatstehulpmiddel wordt, zullen er vaker andere mensen bij een zelfdoding aanwezig zijn. En zal medische hulp buiten de deur worden gehouden. Dat is een nieuwe situatie die langer kan duren dan de Coöperatie verzekert en dan de betrokkenen lief is. En het kan er onaangenaam uitzien.

Als middel X2 gelijk is aan middel X heeft de zekerheid die de Coöperatie Laatste Wil uitstraalt geen basis in de wetenschappelijke literatuur. Dat geldt ook voor middel X1 dat hier voorlopig onbesproken blijft. Daar bestaan, na raadpleging van wetenschappelijke artikelen, nog grotere twijfels over.

Praten over zelfdoding kan bij hulp- en preventielijn ‘Zelfmoord? Praat erover’. Telefoonnummer 0900-0113 of www.113.nl