Moeilijk te vinden: reislustige VVD’er die wil regeren met Rutte

Opvolging Zijlstra De nieuwe minister van Buitenlandse Zaken moet tegelijk een vertrouweling van Rutte zijn. Het VVD-reservoir raakt leeg.

Halbe Zijlstra stapt in de auto na zijn aftreden als minister van Buitenlandse Zaken. Foto Martijn Beekman / ANP

Het moet iemand zijn die Mark Rutte goed kent – en vertrouwt. En iemand die de weg weet in Den Haag. Hij of zij moet de premier immers ook kunnen helpen bij het politieke spel op het Binnenhof.

Het is niet eenvoudig om een opvolger te vinden voor Halbe Zijlstra, de VVD’er die vorige week opstapte als minister van Buitenlandse Zaken nadat hij had erkend te hebben gelogen over een bezoek aan de datsja van de Russische president Poetin. Niet voor niets zei Rutte al dat de zoektocht „enkele weken” zou duren.

Zijlstra, oud-fractievoorzitter en medeonderhandelaar tijdens de formatie, was Ruttes laatste echte intimus in het kabinet. Wat dat betreft was er geen betere kandidaat dan Edith Schippers, de oud-minister van Volksgezondheid. Rutte noemde een vrouw op Buitenlandse Zaken vorig weekend bovendien „een heel goed idee”. Bij de presentatie van Rutte III was er kritiek op het feit dat slechts één van de zes VVD-ministers een vrouw is.

(Waarschijnlijk) niet: Schippers, Ten Broeke, Hennis

Maar Schippers doet het niet. „Minister van Buitenlandse Zaken is een geweldige baan die ik direct zou hebben geaccepteerd als ik geen tienerdochter had gehad. Maar die heb ik wel”, liet ze donderdag per sms weten aan NRC en andere media. „Dus is dit geen goed moment voor mij.”

Eerder deze week liet Tweede Kamerlid Han ten Broeke, de ervaren buitenlandspecialist van de VVD-fractie, op televisie weten niet beschikbaar te zijn. „Dat heeft een vervelende reden” zei hij. „Ik moet op dit moment een aantal medische onderzoeken ondergaan.”

Een minister vinden die ook nog eens heel dicht bij Rutte staat, wordt zo langzamerhand lastig. Jeanine Hennis-Plasschaert was ooit droomkandidaat. Maar de kans is klein dat de premier het nu met haar aandurft, zeggen betrokkenen. Hennis moest afgelopen oktober aftreden als minister van Defensie, vanwege een dodelijk mortierincident in Mali – te kort geleden. Er is vrees voor kwesties bij Defensie, uit Hennis’ tijd als minister.

Lees ook: Het rijtje tussentijds afgetreden VVD’ers groeit

Leeg reservoir

Een VVD’er die in aanmerking kan komen is oud-minister en oud-fractievoorzitter Stef Blok. Hij is „voor een aantal dingen benaderd”, zegt hij desgevraagd, maar het lijkt hem „verstandig om even helemaal niets te zeggen”.

Blok geldt als betrouwbaar en was in Rutte II succesvol als minister. Eerst van Wonen, later van Veiligheid en Justitie. De vraag is of hij zin heeft in Buitenlandse Zaken. Zoals een bekende van hem opmerkt: „Stef houdt niet van reizen en niet van gewichtigdoenerij. En daar bestaat die baan uit.”

Stef houdt niet van reizen en niet van gewichtigdoenerij

Een bekende van oud-minister Stef Blok

Als ook Blok nee zegt, raakt het reservoir met potentiële VVD-bestuurders aardig leeg. Ruttes vertrouweling Ben Verwaayen, bestuurder uit het internationale bedrijfsleven, zei afgelopen weekend bij Buitenhof niet keihard nee, maar bood weinig ruimte. Juist het feit dat hij „op afstand” bij de politiek betrokken is, zei hij, maakt dat hij in de politiek „geïnteresseerd” blijft. En een minister op afstand, dat leek hem niet zo’n goed idee.

Hans van Baalen, de VVD-voorman in het Europees Parlement, lijkt wél warm te lopen, maar werd de afgelopen jaren bij het verdelen van de kabinetsposten steeds gepasseerd.

Een andere naam die wordt genoemd is die van Atzo Nicolaï, staatssecretaris voor Europese Zaken in Balkenende I. Hij heeft daarna wel op een betrekkelijke afstand van Rutte gewerkt, bij DSM Nederland.

Rutte zou ook kunnen kiezen voor een diplomaat van VVD-huize. Zo gaat de naam rond van Renée Jones-Bos, op dit moment ambassadeur in Moskou. Onduidelijk is alleen of zij nog steeds VVD-lid is. Ze was niet bereikbaar voor commentaar.

Wisselen binnen kabinet

Een andere mogelijkheid is dat in het kabinet mensen van post wisselen. Maar wie Buitenlandse Zaken dan voor zijn rekening zou nemen? Namen die rondgaan zijn die van Mark Harbers, op dit moment staatssecretaris van Asiel en Migratie, en Bruno Bruins, nu minister voor Medische Zorg en Sport.

Het scenario waarin fractievoorzitter Klaas Dijkhoff, die eerder posten in het kabinet bekleedde en tot de intimi van Rutte behoort, doorschuift naar het ministerie van Buitenlandse Zaken en zelf wordt vervangen door Jeanine Hennis, is volgens twee prominente VVD’ers geen optie.