Kjeld Nuis: van twijfelaar tot ster van de Spelen

Schaatsen Kjeld Nuis werd met twee gouden medailles de ster van het olympische schaatstoernooi. Een rebel die zich ontwikkelde tot ideale prof.

Kjeld Nuis viert zijn tweede olympische titel in Zuid-Korea. Na de 1.500 meter won hij ook goud op de 1.000. Foto Koen van Weel/ANP

Heel precies herinnert Kjeld Nuis zich na afloop de sleutel tot zijn tweede gouden medaille. Laatste rit van de duizend meter, met alle stress en druk van dien, en dan een valse start maken. „De key is geweest dat ik dan mezelf onder controle heb. Daar ben ik veel mee bezig geweest. Tegen jezelf zeggen: ‘dit is een start als alle andere.’ Ik ben zo vaak in de laatste rit gestart. Gewoon doen. Je moet niet denken van ‘ik heb al vals, dus nu moet ik goed blijven staan.’ Ik was er echt lekker mee bezig.”

De rest is geschiedenis. Nuis (28) won tien dagen na de 1.500 nu ook de 1.000 meter, als enige schaatser naast Eric Heiden (1980) en Gaetan Boucher (1984). Zelfs een grootheid als Shani Davis, die afscheid nam met een zevende plek, behaalde deze dubbel nooit.

Enige rijder met tweemaal goud

Nuis is tot nu toe de enige schaatser die deze Spelen individueel twee gouden medailles wint, de eerste ook sinds Jochem Uytdehaage in 2002. Niet Sven Kramer of Ireen Wüst is in de Gangneung Oval de grootste schaatser van de Spelen. Dat is Kjeld Nuis. Maar of hij dat al beseft? „Ik sta hier gewoon met twee van die dingen om m’n nek.”

Lees over de winst op de 1.500 meter ook: Geluidloos naar goud

En dat na een race die een spiegel was van zijn leven. Valse start, bijna uit de bocht gevlogen, moeilijke kruising. Maar wel winnen. „Jac heeft mijn schouder helemaal blauw geslagen”, zegt Nuis over de uitzinnige reactie van zijn coach Orie. „Hij vond het zo knap.”

Als iemand weet waar het succes vandaan komt, dan de Haagse coach. Zie ze rijden op de Uithof op een koude novemberavond in 2007, twee fragiele junioren: Kjeld Nuis en Hein Otterspeer, zijn huidige ploeggenoot die zich net niet voor de Spelen plaatste. „Dat zijn echte talentjes”, zegt gewestelijk trainer Wim den Elsen langs de baan trots. Maar breekbaar. Blessures staan een overstap naar Jong Oranje in de weg.

Winnaarstype

„Kjeld won nooit op een NK”, herinnert Orie zich. Toch zag de coach iets in dat brutale jochie uit Zoeterwoude, ooit begonnen met schaatsen op de Menkenbaan in Leiden. Een geboren winnaarstype? „Ik vond van wel, maar niet iedereen vond dat.”

Orie haalt de 19-jarige Nuis als stagiair naar zijn eigen commerciële ploeg. Daar staat de debutant aan de start, op witte schaatsen met roze veters. Sponsor Red Bull geeft hem vleugels, gevaar gaat hij niet uit de weg. In de zomer springt hij in Inzell rustig van een hoge rots in een bergmeer, het filmpje zet hij online. „Kicken joh.”

De grote jongens in de ploeg van Orie, zoals olympisch kampioen Mark Tuitert, zien direct dat de klasse van hem afdruipt. „Een van de grootste talenten met wie ik heb geschaatst”, zegt Tuitert in 2011. „Fysiek heel sterk, technisch zeer begaafd.”

Liefhebbers genieten als ze hem in de Gangneung Oval zien rijden. Niemand zit dieper in de schaatshoeken. „Technisch is Kjeld geweldig”, zegt de Noor Havard Lorentzen, die na zijn goud op de 500 meter nu op 0,04 seconde van Nuis het zilver haalde. „Wat hij ziet doet hij na”, verklaarde jeugdtrainer Den Elsen zijn talent voor bewegen. Maar techniek kost kracht. „Kjeld is sterker en sterker geworden”, zegt Orie.

Tranen in Thialf

Techniek, kracht en een winnaarstype. Wat wil een schaatser nog meer? Maar Nuis krijgt een probleem. Als het moet, wint hij niet. Niet bij wereldkampioenschappen, niet bij de olympische kwalificatie voor Sotsji. Een van de beste schaatsers ter wereld plaatst zich niet en verlaat in tranen Thialf. In 2010 had hij de Spelen ook al gemist. „Voor je het weet wordt dat een dingetje”, zegt Orie. „Daar heeft hij van geleerd en heel hard aan gewerkt.”

De laatste stap is hulp zoeken van een sportpsycholoog. De naam noemt Nuis niet, maar verder is hij er open over. Ademhalingsoefeningen, hartslagen tellen, races visualiseren. „Ik ben ervan overtuigd dat het voor mij helpt.”

Coach en bewegingswetenschapper Orie is kritisch. „Er is geen psycholoog die je harder laat schaatsen”, stelt hij in de aanloop naar de Spelen. Maar Nuis heeft er baat bij. Vorig jaar zijn eerste wereldtitels, dit seizoen groots bij de olympische kwalificatie en op de Spelen zelf. „Hij is op dit moment mentaal heel stabiel”, geeft Orie grif toe. „Daarom wint hij ’m nu ook. Geweldig.”

Het ‘Red Bull’-imago is inmiddels ingeruild voor dat van familieman, die reclame maakt voor fietsprovincie Drenthe. Van Zoeterwoude verhuisde Nuis naar Emmen, waar hij woont met vriendin en zoontje. De rebel van weleer is een ideale prof geworden, die zich na de Spelen niet verliest in huldigingen maar zich opmaakt voor het WK sprint volgend weekeinde in het Chinese Changchun. „Dan moet die kleine maar even wachten voordat papa thuis is”, sprak hij een beetje sip. Maar papa is wel de beste schaatser van de Spelen.

    • Maarten Scholten