Dikker en ongezonder door fabrieksvoedsel?

Wat eten we? Twee recente onderzoeken suggereren dat sterk bewerkt voedsel de kans op kanker verhoogt, hoe zit dat precies?

Gebakjes, ijs, kant-en-klare toetjes, zoete frisdrank, drinkyoghurt, hartige snacks, energierepen, diepvriespizza’s, chocolademelk, soep in blik en pak, worstenbroodjes, hamburgers, kipnuggets en ander enzymatisch aan elkaar geplakt vlees. Wie er veel van eet, verhoogt zijn kans op kanker en ook de kans om te dik te worden, blijkt uit twee onderzoeken die het afgelopen jaar verschenen.

Die voedingsmiddelen hebben met elkaar gemeen dat ze allemaal sterk bewerkt uit fabrieken komen. Ze zijn gemaakt van suikers, zetmeel, zout, olies en vetten. Soms van soorten die in het gewone huishouden niet worden gebruikt. Er zitten toevoegingen in om de smaak te versterken, om te conserveren en om „ongewenste kwaliteiten van het eindproduct te verbergen”.

Die laatste omschrijving is van de Braziliaanse onderzoekers die in 2009 ultra processed food als aparte categorie definieerden – naast drie andere categorieën. Die zogeheten NOVA-indeling burgert langzaam in.

Aardappelen, groente, graan en meel, verse of gepasteuriseerde melk, vers of gedroogd fruit en stukken vlees vormen groep 1 – onbewerkt voedsel. In groep 2 zitten suiker, olie, vet, zout en andere producten voor gebruik in de gewone keuken. Zuurkool, spek, zoute bonen en haring, ingemaakt fruit, kaas, brood van meel, water, gist en zout en ander simpel bewerkt voedsel dat direct te eten is , is groep 3.

En daarna komt NOVA-groep 4 met het sterk bewerkte voedsel. Daarin zitten de eetwaren met ingrediënten die er vooral voor het plezier van de fabrikant en de winkelier in zitten. Zij peppen smaken en kleuren op om ze onweerstaanbaar en makkelijk verkoopbaar te maken en willen de producten lang kunnen bewaren.

In VK is 24,5 procent van de mensen te dik

Over die indeling kun je zeggen dat het wetenschap met een politiek kantje is. In groep 4 zit het spul uit de fabrieken van Big Food, van McDonald’s tot babyvoedings- en zuivelconcern Nestlé, waartegen verzet ontstaat. Als je iets over hun gezondheidseffect wilt zeggen, is het handig om ze te bundelen in een groep die iedereen kent. De hamvraag is natuurlijk: heb je echt meer kans te dik te worden als je veel sterk bewerkt voedsel eet? De gemiddelde Portugees haalt 10,2 procent van zijn calorieën uit zulk voedsel. In het Verenigd Koninkrijk is dat 50,4 procent. In Portugal is 15,2 procent van de mensen te dik (BMI boven de 30) en in het VK 24,5 procent. Dus: ja, concluderen de Braziliaanse onderzoekers die 19 Europese landen vergeleken, er is een duidelijk verband tussen fabriekseten en dik zijn.

NRC testte vijf magnetronmaaltijden: Hoe (on)gezond zijn ze?

Zo is het ook met kanker. Tien procentpunt fabrieksvoer erbij in de totale calorie-inname betekent 10 procent kansverhoging op kanker. Maar een oorzakelijk verband ontbreekt. Fabriekseten bevat (per gewicht) veel calorieën en veel verzadigde vetten. Er zitten weekmakers, emulgeer- en conserveermiddelen, kleur- en smaakstoffen in. Die kunnen kanker bevorderen.

Maar zéker is dat niet. Het bewijs komt allemaal uit onderzoek bij mensen die zelf kiezen wat ze eten. Mensen die van kant-en-klaar-eten houden, roken ook meer en bewegen minder. Daar krijg je ook kanker van. De epidemiologen die de gegevens verwerkten van de 105.000 Fransen die aan het kanker- en voedingonderzoek meewerkten, deden hun uiterste best om te corrigeren voor die verstorende factoren. Of dat goed gebeurde, daarover blijven terechte twijfels bestaan. Meer onderzoek, roepen ook de onderzoekers zelf.