Michael Wolff: „Bij het woord ‘boek’ verloor Trump alle interesse, maar hij zei geen nee.”

Foto Juan Naharro Gimenez/Getty Images

‘Deze mensen zijn te stom om samen te zweren’

Michael Wolff, society-journalist

Hij schreef een veelbesproken boek over Trumps Witte Huis: Fire and Fury. In samenzwering met de Russen gelooft hij niet, maar dat betekent niet dat Trump niet ten val kan komen. ‘Ik ben het met Bannon eens dat daar een gerede kans op is.’

Als een bom sloeg het boek Fire and Fury begin januari in bij het Witte Huis. Auteur Michael Wolff tekende het als een Big Brother-huis vol intriges en emoties, waarvan de bewoners, lukraak bij elkaar geplaatst, weinig anders doen dan elkaar de tent uitvechten. Hoofdbewoner is een incoherente, autoritaire bejaarde die zich enkel kan concentreren op zijn eigen behoeften en rancunes.

Zeven maanden, van eind januari tot eind augustus 2017, bleek Wolff op dinsdag de trein van New York naar Washington te hebben genomen, waarna hij met zijn blauwe bezoekerspas het Witte Huis binnenkwam en een of twee dagen op een van de banken in de West Wing Lobby, hing, niet ver van het Oval Office. „Ik zei dan bijvoorbeeld: ik wacht op Steve”, zegt Wolff donderdagochtend in het Amsterdamse kantoor van zijn uitgever. „Maar Bannon” – voormalig Breitbart-directeur en tot augustus topstrateeg van Trump – „is altijd laat, dus dan vroeg iemand of hij soms iets voor me kon doen. Na verloop van tijd begon iedereen het normaal te vinden dat ik daar vaak zat en met mensen praatte. En iedereen die ik wilde spreken liep door die kamer.”

Zo kon Wolff bijvoorbeeld optekenen dat Melania Trump van ellende tranen met tuiten huilt als Trump de verkiezingen wint. Dat Trumps dochter Ivanka volgens Steve Bannon „zo dom als een baksteen” is. Dat Bannon „Gescoord! The bitch is dead.” uitroept als Trump de VS op Bannons voorspraak, en tegen de wens van Ivanka in, terugtrekt uit het klimaatakkoord van Parijs. Dat Bannon de ontmoeting tussen Trumps zoon Don Jr., schoonzoon Jared Kushner en de Russische advocate die aankondigde belastend materiaal over Hillary Clinton naar buiten te zullen brengen, „verraderlijk” en „on-patriottisch” noemt. Door aanklager Robert Mueller, die Trumps Russische connecties onderzoekt, zal Don Jr. „als een ei gebroken” worden, voorspelt hij.

Spectaculair! Explosief! Sensationeel! Maar klopt het ook? Wolff, die in Manhattan een reputatie opbouwde met smeuiige columns over de mediawereld in bladen als Vanity Fair en The Hollywood Reporter en eerder een boek schreef over Rupert Murdoch, kreeg al vaak het verwijt dat hij citaten aandikt en smakelijke situaties bepaald niet doodcheckt. Nu dekt Wolff zich in door in de inleiding te schrijven dat „een losse band met de realiteit” een kenmerk is van dit Witte Huis en dus „een rode draad in het boek”.

Lees ook de NRC-recensie van het boek: Drie ballen voor het veelbesproken boek over Trump

Trumps woordvoerder Sarah Sanders zegt dat Wolff voor zijn ‘trashy tabloid fiction‘ het Witte Huis niet meer dan twaalf keer bezocht en niet meer dan vijf á zeven minuten met Trump sprak – omdat de regering Trump de gastenregistraties niet langer meer vrijgeeft, weet niemand hoe het zit. De president ontkent in een serie woeste tweets dat hij de auteur van dit „nepboek” ooit ontmoet heeft, en zijn advocaten proberen publicatie tegen te houden. Resultaat: meer dan anderhalf miljoen verkochte exemplaren in anderhalve maand.

Wolff zegt dat hij tweehonderd interviews hield, dagen in het Witte Huis doorbracht, en drie uur met Trump zelf sprak. Maar daar blijkt hij een interview uit 2016 dat hij eerder publiceerde ook in mee te rekenen. Enkele van Wolffs gesprekspartners ontkennen uitspraken gedaan te hebben, en journalisten verwijten hem fouten en gebrek aan bronvermelding.

Hoe vaak was hij in het Witte Huis? „Elke week één a twee dagen. In totaal zeker twintig á vijfentwintig keer”, zegt Wolff donderdag. „Mensen kwamen ook naar mij toe, in het hotel aan de overkant waar ik logeerde.” Het onderwerp maakt hem duidelijk korzelig. „Ik ben niet gek. Ik wist dat de backlash heel sterk zou zijn, dat iedereen na verschijnen van het boek zijn huid zou willen redden. Ik heb opnames, aantekeningen! Ik heb heel zorgvuldig gelaveerd tussen afspraken over off en on the record.”

Ik ben niet gek.

Bij de opnames van het tv-programma College Tour wordt Wolff later donderdag hatelijk als hem gevraagd wordt naar een gerucht dat hij zelf de wereld in hielp, als zou Trump een verhouding met VN-ambassadeur Nikki Haley hebben. (In zijn boek schrijft hij dat Haley, ‘ambitieus als Lucifer’, ‘in het brandpunt van Trumps aandacht’ kwam te staan ‘en hij in de hare’. Later zei hij dat hij hier „zeker” van was en dat alleen de ‘blauwe jurk’ ontbrak (een verwijzing naar Clintons sperma op de jurk van Monica Lewinsky). Haley ontkende. Aan de studente die hem vraagt of hij Haley geen reputatieschade toebracht, moet Wolff toegeven: „Ik weet niet of Donald Trump een affaire heeft.” Verdere interviews in Nederland zegt hij af.

De man op wie het boek leunt, Steve Bannon, is evenwel volledig on the record, net als een andere bron, adjunct stafchef Katie Walsh. Terwijl het verschijnen van het boek voor Bannon de grootste consequenties had. De zelfverklaarde mastermind van Trumps campagne was op dat moment al weg als topstrateeg, maar belde nog wel met de president. Nu brak Trump woedend met Bannon, lieten geldschieters hem vallen en moest hij vertrekken bij Breitbart. Bannon bood zijn excuses aan, maar ontkende niet dat hij de uitspraken gedaan had.

„Iedereen in het Witte Huis,” zegt Wolff, „raakte heel snel teleurgesteld in Trumps presidentschap. Maar Steves teleurstelling was bitterder dan die van anderen. Hij kwam erachter dat A: Trump zijn ideeën helemaal niet zou uitdragen en B: dat Trump een idioot is. Hij wilde zich vervolgens losmaken van Trump, en in plaats van kingmaker zelf koning worden. Daar kon hij mij en mijn boek uitstekend voor gebruiken. We waren nuttig voor elkaar.”

Gaan we Bannon nog terugzien in de politiek?

„We hebben geen contact meer sinds het boek uit is, maar mij is duidelijk dat Steve natuurlijk niet is waar hij dacht dat hij zou zijn. Hij heeft evenwel altijd op verschillende borden geschaakt. Dit is voor hem een tijdelijke dip in wat hij ziet als een nationalistisch-populistische beweging die groter is dan hijzelf, dan Trump of de VS.”

Wolff en Trump kennen elkaar sinds de jaren negentig. Als media-columnist kwam Wolff in New York overal waar Trump ook kwam. „Borrels. Presentaties. Restaurants. Soms belde hij me. Als ik hem genoemd had in een column en hij ontevreden was. Of als ik hem níét genoemd had en hij vond dat dat wel had gemoeten.”

Iedereen in het Witte Huis raakte heel snel teleurgesteld in Trumps presidentschap.

In juni 2016, tijdens de campagne, interviewde Wolff Trump voor The Hollywood Reporter. In het stuk beschreef hij hoe de presidentskandidaat genoot van zijn populariteit, zich erin wentelde. „Het was niet per se positief bedoeld”, zegt Wolff nu, maar Trump vatte het wel zo op. Toen Wolff na de verkiezingen aan Trump vroeg of hij hem een tijd mocht observeren, dacht die eerst dat het om een baan ging. „Bij het woord ‘boek’ verloor hij alle interesse. Maar hij zei geen nee. Met die non-afwijzing ging ik vervolgens naar Bannon.”

Vroeg niemand u ooit wat u in het Witte Huis deed?

„Nee. Er leefde een vaag idee dat de president dit had toegestaan. En de president had juist het vage idee dat iemand anders het had toegestaan. Iedereen dacht dat een ander de verantwoording voor mij had.”

Zo gaat het vaker, schrijft Wolff. In een hoofdstuk met de titel ‘Org Chart’, organogram, beschrijft Wolff hoe in een organisatorisch en politiek vacuüm iedereen vrij rondzwemt. Trump is bijvoorbeeld trots op het Oval Office en laat er graag mensen binnen. Het gevolg? Allerlei ‘heimelijke figuren’ lopen de kamer binnen. Iedereen wil steeds overal bij zijn, bang om bij afwezigheid ondermijnd te worden door de ander.

Al na een paar dagen beginnen de kooigevechten en na een paar weken ziet het ‘organogram’ er zo uit: in het midden de president, die door vrijwel al zijn medewerkers wordt omschreven als een kind met een aandachtsstoornis. Om hem heen drie partijen die vechten om de voogdij.

Stafchef Reince Priebus wil Trump naar het Republikeinse establishment trekken, Ivanka en haar man zijn New Yorkse Democraten die de scherpe kanten van Trump willen afhalen en die zelf al dromen van zijn baan. Bannon ziet Trump als een soort auto die hij kan sturen naar een alt-right-utopie.

Vroeger herhaalde Trump zich ieder half uur, nu elke tien minuten. Alarmerend.

Los van Bannon heeft verder overigens niemand last van politieke vergezichten. Wolff beschrijft hoe Katie Walsh zich stukloopt, een jonge politiek manager van de Republikeinse Natio nale Commissie die vol goede moed begint als plaatsvervangend stafchef. Na zes weken vraagt ze Jared Kushner naar de drie prioriteiten van dit Witte Huis. „Ja, daar moeten we denkelijk eens over praten”, reageert hij. Walsh hield het krap drie maanden vol.

„Een belangrijk kenmerk van dit Witte Huis is dat het bijna alleen met zichzelf bezig is”, zegt Wolff. „Het ging bijvoorbeeld steeds over de vraag of de Republikeinse leider Paul Ryan in het Congres een nieuwe zorgwet tot stand kon brengen. Nooit over gezondheidszorg zélf.”

In zijn aanvankelijke overschatting van de president en van zijn eigen vermogen de president te sturen, staat Steve Bannon niet alleen. „Trump had de verkiezingen gewonnen. Daarom dachten mensen dat hij tot iets in staat was. Zodra het tegendeel bleek, kwam het dilemma: blijven om als buffer van rede tussen Trump en het land in te staan? Of toch vertrekken om je reputatie te redden?”

De president leest niets, alleen koppen en artikelen die over hemzelf gaan. Hij kan niet luisteren en informatie absorberen, schrijft Wolff. Bij een gifgasaanval in Syrië raakt Trump gestresst; niet over de aanval zelf, maar omdat hij over het onderwerp moet nadenken.

Een belangrijk kenmerk van dit Witte Huis is dat het bijna alleen met zichzelf bezig is.

Op campagne trok Trump onvermoeibaar van juichende menigte naar juichende menigte, in het Witte Huis bivakkeert hij graag vanaf vroeg in de avond op zijn bed, telefoon en cheeseburger bij de hand en voor zijn neus drie televisieschermen. Minister van Financiën Steven Mnuchin en stafchef Reince Priebus noemen de president een „idioot”, nationaal veiligheidsadviseur H.R. McMaster spreekt van een sukkel. In reactie hierop twittert Trump dat hij een genie is, en een „heel stabiel genie” bovendien.

Wolff: „Trump was altijd al iemand die je moeilijk serieus kunt nemen. Hij bazelde en overdreef. Nu hij president is, lijkt hij incoherenter. Of dat komt doordat het erger is, of doordat je nu meer let op wat hij zegt, weet ik niet. Maar in gesprek met hem kun je geen gedachtenpatroon ontrafelen. Mensen in het Witte Huis zeggen: vroeger herhaalde hij zich ieder half uur, nu elke tien minuten. Alarmerend.”

Topadviseurs Ivanka Trump en Jared Kushner, ‘Jarvanka’, of ‘the kids’ zoals Wolff ze in navolging van Bannon noemt, zijn het tweede grote probleem. „Zij maken een organisatiestructuur onmogelijk, want familie gaat altijd door alle gezagslagen heen. De manier waarop Jared en Ivanka aanspraak maken op de macht, doet denken aan een monarchie. Ze hebben geen enkele politieke ervaring, maar des te meer het idee dat zíj de tent kunnen redden.”

Trump was altijd al iemand die je moeilijk serieus kunt nemen.

Volgens Wolff maakt dat het onwaarschijnlijk dat er van gecoördineerde samenzwering of afstemming tussen de Trumpcampagne en de Russen sprake was. Daarvoor zijn niet alleen Trump, maar ook zijn kinderen en andere betrokkenen te amateuristisch. „Iedereen in het Witte Huis zei: deze mensen zijn te stom om samen te zweren.”

Maar speciaal aanklager Robert Mueller kijkt ook naar financiële transacties van de bedrijven van de Trumps en Kushner. Dáár dreigt volgens Wolff serieus gevaar. „Jared en Ivanka zijn volledig in paniek. En terecht, want ik voorspel dat Kushner aangeklaagd gaat worden om zijn dubieuze financiële transacties.”

Trump, zegt Wolff, is een New Yorkse verkoper die het moeras van institutioneel Washington wilde droogleggen. „Maar het moeras zal hem opslokken. Elke keer dat Trump zegt: de FBI deugt niet, tandenknarst de FBI en gaan ze gewoon verder met het in stelling brengen van het geschut dat hem ten val zal brengen. Ik ben het met Bannon eens dat daar een gerede kans op is.”

Dat maakt u optimistischer dan Democraten en ‘never-Trump’-conservatieven die zeggen: Trump schaadt de democratie, achter de schermen wordt het overheidsapparaat gesloopt.

„Ik bekijk het van de andere kant. Ik zie Trump als collectief mikpunt van andere machtscentra die hem proberen ten val te brengen.”

Trump, zegt Wolff, is kwetsbaarder dan de andere tycoons over wie hij schreef, zoals Murdoch of Fox-baas Roger Ailes. „Zij willen dominantie. Achter de schermen aan de touwen trekken. Trump niet. Hij wil macht omdat hij bewondering wil. Toen ik hem in 2016 interviewde, vroeg ik hem: wat wil je bereiken? ‘Ik wil de beroemdste man ter wereld worden’ zei hij. ‘Hoewel ik dat misschien al ben.’ Daarna knipte hij met zijn vingers en zei: ‘Jared, denk jij dat ik de beroemdste man ter wereld ben?’ En Jared, op afroep, deed net alsof hij even moest nadenken en zei toen ‘Yeah’.”