De wereld van scheidsrechters is een slangenkuil

KNVB Danny Makkelie, zondag de scheidsrechter bij Feyenoord-PSV, zorgde voor tumult door duizenden euro's te lenen bij zijn coach. Een reconstructie.

Scheidsrechter Danny Makkelie is een paradepaardje van de KNVB. Foto ANP Pro Shots

Een integriteitskwestie rond de feestdagen: slechter had de nieuwe baas van de KNVB niet aan de winterstop kunnen beginnen. Terwijl Eric Gudde eind 2017 nog op zoek is naar een bondscoach, moet de directeur betaald voetbal rond de Kerst een curieuze zaak uit de top van de Nederlandse scheidsrechterswereld zien af te handelen. Een casus die plots is uitgekomen via de Telegraaf. De krant zet op 19 december op de voorpagina wat ze bij de KNVB al een tijdje weten: arbiter Danny Makkelie heeft duizenden euro’s geleend van een man die niet alleen zijn coach maar ook vice-voorzitter van de scheidsrechterscommissie van de UEFA is: oud-scheidsrechter Jaap Uilenberg.

De teneur van het stuk strookt met het ongemakkelijke gevoel bij de directie van de KNVB. De bond licht de UEFA in en verbreekt de coachrelatie, zo staat in het verhaal. Daar blijft het niet bij. Na de door anderen genomen eerste maatregelen, besluit Gudde dat Makkelie voorlopig niet zal fluiten. Geen PSV-VVV in de beker, geen videoreferee bij NEC-PEC Zwolle, geen aanstelling in het weekeinde voor de winterstop.

Later zou blijken dat de oud-directeur van Feyenoord te hoog inzette en het omgekeerde effect bereikte. Niet Makkelie maar de KNVB moest zich achteraf gewonnen geven in een zaak die het arbitragekorps opschudde. Reputaties raakten beschadigd, de onderlinge nijd nam toe, kritische vakbondsbestuurders werden weggehoond en de KNVB leed gezichtsverlies. Hoe kon deze privékwestie – was het dat wel? – zo uit de hand lopen?

Wie de band terugspoelt, komt uit bij de hoofdpersoon: Danny Makkelie, parttime politieman en op papier de één na beste scheidsrechter van Nederland. Hij vertelt immers begin najaar aan enkele collega’s over een bijzondere vriendendienst. Enthousiast vertelt hij over het overbruggingskrediet dat zijn coach Jaap Uilenberg hem heeft verschaft. De renteloze lening van twee maanden neemt voor Makkelie een laatste obstakel weg op weg naar zijn fraaie woning tussen het groen. Authentieke details, rieten dak, een wijnkelder. Met plek voor zijn ouders, die met zijn broertje bij hem intrekken.

De overeenkomst gaat als een lopend vuurtje rond onder scheidsrechters, net zo lang totdat ook andere kanalen ervan vernemen: de vakbond voor scheidsrechters en later de Telegraaf. Makkelie ziet dit als het zoveelste bewijs dat er een collega is die stelselmatig lekt. Al jaren, en bewust. Waarom er wordt gelekt? Onderlinge nijd, denkt Makkelie. Bij een recente bijeenkomst zei zijn collega Kevin Blom bijna in tranen dat hij hoopte dat het korps weer een eenheid kan worden. Makkelie: „Het arbitragewereldje is een slangenkuil.”

Verzoeningsgesprek

Wel of geen lekken, zeker is dat de Telegraaf buitengewoon goed geïnformeerd is over scheidsrechterszaken. Zo meldde de krant in 2010 binnen enkele uren dat Pieter Vink en Ruud Bossen hun spelregeltoets niet hadden gehaald en kwam er vier jaar later achter dat Makkelie tijdens een trainingskamp betrokken was bij een sketch waarin de onfortuinlijke val van FIFA-baas Sepp Blatter werd nagebootst. De sketch werd door een groepje opgevoerd, toch werd alleen de rol van Makkelie uitgelicht, op de voorpagina.

Hij heeft een verleden met de journalist. Wat de krant niet haalde maar wel werd gelekt, was een verzoeningsgesprek tussen beide mannen, nadat Makkelie in een interne sketch de draak met de journalist had gestoken. Weer met collega’s, maar Makkelie was de enige die van de KNVB excuses moest aanbieden.

Hoewel Makkelie een paradepaardje van de KNVB is (met 31 jaar was hij de jongste Nederlandse scheidsrechter in de Champions League), is hij geen makkelijke werknemer. De Blatter-parodie, het excuusgesprek met de Telegraaf. Maar ook het incident in een Roemeens hotel in 2012, rond het Europese duel Vaslui-Internazionale. In het hotel verveelden hij en de anderen van het arbitrageteam zich enorm, uitgestorven als de omgeving er was. Afleiding vonden hij en grensrechter Nicky Siebert door een poederblusser te activeren. Makkelie kreeg een officiële waarschuwing en mocht twee Europese duels niet fluiten.

Vergelijk de situatie met een reparatie van een auto die een vriend voor je voorschiet

Scheidsrechter Danny Makkelie

De KNVB was er evenmin van gediend dat hij en Björn Kuipers, op papier de beste scheidsrechter van Nederland, in 2015 demonstratief Adidas-schoenen droegen uit onvrede over de modellen van KNVB-sponsor Nike. Als spelers van Oranje vrije keus hadden, concludeerde Makkelie, waarom scheidsrechters dan niet? Sponsorverplichtingen, bitste de KNVB terug.

Is hij zo dwars? „Ik ben rechtdoorzee”, erkent Makkelie. „Ik kom op voor mezelf én voor mijn team. En nee, die brandblusser was natuurlijk niet handig.” Door de waarschuwingen aan zijn adres, de kinnesinne aan de top en zijn vermoedens over een lek, is het moeilijk voor te stellen dat hij zichzelf in 2017 opnieuw in een benarde positie brengt. Niet alleen met de lening, ook door erover te vertellen.

Anonieme scheidsrechters

Drie maanden nadat hij collega’s erover heeft verteld, staat de lening op 19 december op de voorpagina van de Telegraaf. In het verhaal bevestigen meerdere scheidsrechters anoniem het bestaan van de „dubieuze” lening. Eén bron reageert openlijk, de klokkenluider in het verhaal: Peter van Dongen, voorzitter van de Belangenvereniging Scheidsrechters Betaald Voetbal (BSBV).

Namens het BSBV-bestuur, waarin hij al negentien jaar actief is, heeft de voormalige eredivisiescheidsrechter de lening al op 4 december aangekaart bij de KNVB. Hij en vice-voorzitter Jan Wegereef, ook oud-scheidsrechter, vinden het niet kunnen. Met name omdat Uilenberg volgens hen, naast de coach-pupil-relatie ook een rol heeft bij de aanstellingen van officials in de Europese topcompetities.

Volgens Van Dongen kan de nauwe band tussen Uilenberg en Makkelie ten koste gaan van de kansen van andere Nederlandse arbiters. Uilenberg begeleidt maar twee Nederlanders: Kuipers en Makkelie. Als vice-premier van de scheidsrechterscommissie van de UEFA zit Uilenberg dichter bij het vuur dan welke Nederlandse official ook.

Daarom wekt de lening veel verbazing. Niet alleen bij de BSBV, ook bij KNVB. Na vele schandalen in het voetbal, staat integriteit hoger in het vaandel dan ooit en dan wagen uitgerekend twee top-officials het om duizenden euro’s uit te wisselen. De schijn van belangenverstrengeling werd zelden zo nadrukkelijk gewekt.

Loyaliteit

Dat Van Dongen de lening openlijk afkeurt, nemen meerdere BSBV-leden hem kwalijk. Net als in 2016, toen zes bekende arbiters onder wie Björn Kuipers, Pieter Vink en Makkelie de BSBV verlieten uit onvrede over de CAO, leveren meerdere officials hun lidmaatschap in. Nu zijn het, niet toevallig, onder anderen de assistenten uit Team Makkelie: zijn grensrechters Hessel Steegstra en Mario Diks, evenals zijn zesde official Jochem Kamphuis, die bij Europese duels op de achterlijn staat. De mannen van Team Kuipers stapten eerder al uit de BSBV.

Die loyaliteit naar de ‘captain’: Van Dongen begrijpt het wel. Indirect zijn de tweede tot en met de zesde official financieel afhankelijk van official één, de scheidsrechter. Wordt Makkelie aangesteld in de Champions League, à zesduizend euro per wedstrijd, dan gaan zijn assistenten mee en verdienen circa de helft. Tien trips betekent 30 duizend euro bruto extra per jaar. Wie bepaalt welke officials meegaan? De UEFA en de KNVB. Maar, zeggen ingewijden: de voorkeuren van een scheidsrechter worden gehandhaafd.

Voorwaardelijke loyaliteit? Onzin, vindt Makkelie. Vastigheid is juist belangrijk. Een ingespeeld team neemt betere beslissingen. Ze ontbijten met elkaar tijdens trainingskampen, zitten naast elkaar bij de maandelijkse analysebijeenkomst. „Je denkt toch niet dat ik van de een op andere dag kan zeggen dat ik iemand niet meer mee wil hebben”, zegt Makkelie. „Alsof de KNVB daarmee akkoord gaat. Ik werk met deze mannen omdat ik veel vertrouwen in hen heb. Bondscoach Ronald Koeman kiest ook zijn eigen team.” De afdeling scheidsrechterszaken van de KNVB lijkt de teamvorming te faciliterent. Toen er bij het trainingskamp in januari te weinig plek was in het vaste hotel in Zeist, werden uitgerekend Team Kuipers en Team Makkelie in een ander hotel ondergebracht.

Die scheiding was ook zichtbaar bij de activiteitenmiddag die de vakbond organiseerde. Als niet BSBV-leden mochten Team Kuipers en Team Makkelie niet deelnemen aan het bowlen, karten en het bezoeken van een musical. Makkelie deed het denken aan een kinderfeestje waarbij de hele klas is uitgenodigd, op een paar kinderen na.

Het is een gestrekt been waarmee Makkelie de KNVB uit evenwicht brengt.

In Zeist zijn ze niet blij met de rol die de BSBV in de lening-casus speelt. Voorzitter Van Dongen heeft de KNVB voor het blok gezet door de lening in de media te bevestigen. De KNVB wist van de lening maar gaf die geen hoge prioriteit, totdat de Telegraaf contact opnam. Toen was de bond genoodzaakt om alsnog direct maatregelen te nemen.

Vijf uur na de eerste mail van de Telegraaf wordt Makkelie buitenspel gezet. Operationeel directeur Gijs de Jong en manager competitiezaken Jan Bluyssen verbreken de coachrelatie met Uilenberg, doen melding bij de UEFA en geven Makkelie een waarschuwing. Zij vinden de lening buitengewoon onzuiver. Saillant: Makkelie hoort eerst van de journalist dat hij gestraft is, pas later van de KNVB.

Woedend is de scheidsrechter. Omdat hij het probleem niet ziet. Uilenberg is zijn meerdere niet en beslist in zijn ogen niet over aanstellingen. Ja, ze delen lief en leed met elkaar. Eten soms samen, treffen elkaar bij tegenspoed op begrafenissen. Makkelie: „Vergelijk de situatie met een reparatie van een auto die een vriend voor je voorschiet. De andere vriend betaalt het bedrag later van zijn vakantiegeld terug.”

Jaap Uilenberg denkt er ook zo over. Hij vindt de zaak overtrokken, zegt hij, al noemt hij het onverstandig dat Makkelie erover heeft gepraat. „Het was privé.”

Naar buiten toe reageert de KNVB op 19 december als volgt: „Er is geen sprake van strafbare handelingen geweest, maar het spreekt voor zich dat het beeld van een afhankelijkheids- of voorkeursrelatie in deze sterk ongewenst is. Richting Makkelie zijn disciplinaire maatregelen genomen. De KNVB zal de gedragsregels op dit vlak aanscherpen.”

Even in de „luwte”

Topman Eric Gudde vindt dit onvoldoende. Na publicatie van het verhaal neemt hij nog een extra maatregel: Makkelie zal drie duels niet in actie komen. Even in de „luwte”, is het idee. Opvallend is dat collega’s Gudde dit afraden. Wie een scheidsrechter in zijn portemonnee raakt, krijgt daar geheid gedonder van.

En precies dat is wat er gebeurt. Terwijl de KNVB doet overkomen alsof Makkelie moet bijkomen van de commotie, voelt de arbiter zich geschorst. Hij heeft geen inspraak gehad over de maatregel en loopt drie wedstrijdpremies mis. Twee keer tweeduizend euro per competitieduel, duizend euro als videoref. Dat steekt.

Daarom laat de scheidsrechter het er niet bij zitten. Hij schakelt een advocaat in en betoogt dat nergens staat dat geld lenen bij een coach verboden is. De KNVB heeft zulke gedragsregels niet, noch een sanctioneringsbeleid. Indien nodig zal hij procederen tot bij de rechter. Maar eerst volgt er een brief van zijn advocaat.

De brief vormt een kantelpunt in de zaak. Het is een gestrekt been waarmee Makkelie de KNVB uit evenwicht brengt.

De brief raakt een gevoelige plek: door het ontbreken van regelgeving staat de KNVB juridisch zwak. Daarnaast heeft de bond een geschiedenis van verloren rechtszaken. Van leeftijdsdiscriminatie tot onrechtmatig beëindigde arbeidscontracten: telkens zat de KNVB ernaast. Weer een (verloren) zaak is slechte pr.

Zover wil niemand het laten komen. Zo streng als Gudde voor de Kerst handelde, zo mild opereert hij in de week erna, als hij Makkelie uitnodigt voor een gesprek waar ook president-commissaris Jan Smit bij is. De scheidsrechter heeft dan al wel documenten moeten aanleveren waaruit blijkt dat de lening is terugbetaald, maar de stemming in het gesprek doet vermoeden dat alle commotie voor niets is geweest. Alle maatregelen worden teruggedraaid.

Op 4 januari volgt een persverklaring. „In een gesprek tussen Eric Gudde en Danny Makkelie liet de arbiter weten begrip te hebben voor het standpunt van de KNVB en de handelswijze van de bond te accepteren.”

Het is een schijnverklaring. In werkelijkheid stond de KNVB klem. Makkelie wilde niet alleen dat de coachrelatie werd hersteld, maar ook dat de KNVB hem uitbetaalde voor de drie wedstrijden die hij niet in actie kwam. Juridisch moest Gudde wel akkoord gaan, met als gevolg dat hij de duels dubbel heeft moeten uitbetalen: aan Makkelie en aan diens vervanger. Als wederdienst werd Makkelie verzocht niet meer over de zaak te praten.

Epiloog

Niet alleen de KNVB zou het uiteindelijk afleggen in de zaak-Makkelie. De twee onafhankelijke bestuurders van de belangenvereniging die de lening aankaartten, Peter van Dongen en Jan Wegereef, ontvangen in de derde week van januari een boze brief van acht leden. Kern: was het nou nodig, die publiekelijke uitspraken van de BSBV?

Ja, vinden de mannen. En dat is ook wat Van Dongen begin januari duidelijk maakt als hij een zaal met tientallen vakbondsleden toespreekt. „Carrières”, zegt hij, „mogen niet worden opgebouwd op basis van vriendjespolitiek, voorkeursbehandeling, manipulatie of malversaties.”

Het is zijn laatste speech. Op 21 januari leggen hij en vice-voorzitter Jan Wegereef hun functies neer.

    • Fabian van der Poll