Belasting omzeilen wordt lastiger

Belastingparadijs Staatssecretaris Menno Snel van Financiën wil Nederland van het imago van belastingparadijs afhelpen. Hij kan ook niet anders.

Staatssecretaris Menno Snel van Financiën Foto Remko de Waal/ANP

Het beperken van renteaftrek op winstbelasting, het heffen van bronbelasting op royalties naar exotische belastingoorden, strengere eisen voor buitenlandse bedrijven voor zij met de Belastingdienst zogenaamde rulings kunnen afsluiten en het openbaar maken van boetes aan belastingadviseurs die aan ongeoorloofde constructies hebben meegewerkt.

Staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66) presenteerde vrijdagmiddag een lange lijst maatregelen die het voor vermogende particulieren en internationaal opererende bedrijven aanzienlijk lastiger moeten maken om via Nederland belasting te omzeilen.

Met tamelijk stoere taal wil Snel werk maken van de al in het regeerakkoord aangekondigde plannen om de ongewenste praktijken van bijvoorbeeld trustmaatschappijen en brievenbusmaatschappijen aan te pakken. „Het is zaak om passende maatregelen te nemen”, schrijft hij in een uitgebreide brief aan de Tweede Kamer. Belastingontwijking, stelt Snel, „kan schadelijk zijn voor de belastingmoraal [...] van „burgers en bedrijven die wel gewoon (op tijd) hun belasting betalen.” En: „Het kabinet gaat op onderdelen verder dan op grond van internationale afspraken is vereist.”

Over het doel van de operatie die Snel vrijdag aankondigde is hij niet geheimzinnig. Hij wil „het beeld kantelen dat Nederland het internationale bedrijven fiscaal gemakkelijk zou maken belasting te ontwijken. Dat beeld is hardnekkig en doet het investeringsklimaat geen goed.” Het is een impliciete en dus opvallende erkenning van wat veel critici van het soepele Nederlandse fiscale regime al jaren stellen: Nederland is een belastingparadijs!

Die stelling werd door opeenvolgende regeringen steeds stellig ontkend. In 2013 nam de Tweede Kamer zelfs een motie aan – van toenmalig PVV-Kamerlid Roland van Vliet – dat het fiscaal gunstige vestigingsklimaat „de kwalijke kwalificatie van belastingparadijs geenszins rechtvaardigt”.

In weerwil van dat politieke oordeel doken er de laatste jaren geregeld pijnlijke stukken op over omstreden belastingafspraken met grote multinationals als Ikea en Procter & Gamble. En in grote onthullingen over belastingparadijzen – de Panama Papers en recenter de Paradise Papers, werd de opvallende rol die Nederland speelt in de permanente internationale strijd van grote concerns en rijke particulieren om zo min mogelijk belasting te betalen telkens bevestigd.

Foute ruling

Met dát imago wenst staatssecretaris Snel nu dus af te rekenen. Hij beseft dat het de maatschappelijke discussie Nederland in het verdomhoekje heeft geplaatst. Minister Hoekstra (Financiën, CDA) kreeg bij een van zijn eerste vergaderingen in Brussel, begin november, openlijk kritiek te verduren van Europese collega’s op weer een onthulling over een fout afgesloten ruling – dat maal met Nike.

Door de ‘Paradise Papers’ lag Nederland vorig jaar opnieuw onder vuur als favoriet fiscaal toevluchtsoord voor multinationals. Lees ook: Belastingparadijs, maar hoe lang nog?

Daarnaast past de ogenschijnlijk scherpere lijn van het nieuwe kabinet in de aanpak van ongewenste belastingontwijking in internationaal verband. Zowel de rijke industrielanden verenigd in de Oeso als de Europese Commissie hebben in de afgelopen jaren een serie van maatregelen aangekondigd of al genomen. Nederland kan niet anders dan volgen.

Dat riep de vorige staatssecretaris van belastingzaken ook al. Als het over de Oeso- of EU-plannen ging zei Eric Wiebes (VVD) steeds „voorop te willen lopen.” Met als nadrukkijke ‘maar’ dat het Nederlandse vestigingsklimaat niet in gevaar mag komen. Dus wat zijn de nieuwe voornemens van zijn opvolger Snel nu waard?

GroenLinks-Kamerlid Bart Snels denkt dat het verschil wezenlijk is. In verschillende debatten met de Kamer en in eerdere brieven hoorde hij: „De toon van deze staatssecretaris is echt anders. Anders dan z’n voorganger wil Snel serieus stappen zetten. Hij gaat voortvarend te werk.”

Voor Arnold Merkies, voormalig Kamerlid voor de SP en tegenwoordig coördinator bij belangengroep Tax Justice, gaan de plannen van de nieuwe staatssecretaris nog lang niet ver genoeg. „De in het regeerakkoord aangekondigde maatregelen lijken nu al te worden afgezwakt, bijvoorbeeld bij de voorgenomen bronheffing op rente en royalties. Door de voorwaarden waar ze aan worden verbonden dreigt deze heffing ernstig te worden uitgehold.”

Race naar de bodem

Henk Nijboer, financieel woordvoerder van de PvdA-fractie, laat in een korte reactie weten steun te geven aan „alle maatregelen tegen belastingontwijking en ontduiking”. Maar hij gelooft niet in de goede intenties van de nieuwe regering, zolang Nederland meedoet aan de „race naar de bodem”. Nijboer doelt op twee bij de oppositie omstreden maatregelen uit het regeerakkoord die in de ogen van de oppositie omstreden zijn: de verlaging van de vennootschapsbelasting en de afschaffing van de dividendbelasting.

Kamerlid Steven van Weyenberg van coalitiepartij D66 erkent dat de aanpak van belastingontwijking en de gunstige fiscale wijzigingen voor bedrijven samenhangen. „Nederland moet aantrekkelijk blijven voor echte bedrijven die voor echte werkgelegenheid zorgen. Tegelijkertijd moeten we lege constructen die misbruik maken van onze fiscale faciliteiten worden aangepakt. Ik denk dat we een mooie balans hebben gevonden.”

    • Philip de Witt Wijnen