Column

Project Lazarus!

Ellen

Afgelopen week bereidde ik een les voor over Van den Vos Reynaerde, en bekroop me weer eens dat verdrietige gevoel dat iedereen die zich bezighoudt met historische letteren weleens treft: dat er al zo veel verdwenen is. In de eerste regels van Reynaerde wordt er melding gemaakt van de Madocke, een ridderverhaal dat ook op inventarislijsten van diverse kloosterbibliotheken staat, maar nooit is gevonden. Wat niet zo vreemd is, als je bedenkt hoe men in de Middeleeuwen omging met teksten: afgedankte boeken werden gebruikt om priestergewaden op te vullen, of tot karton geplet om als kaft voor een nieuw werk te dienen. Inkt werd met een mes van het perkament geschraapt zodat men weer een nieuw vel had. Met overlevering was men indertijd niet zo bezig, en ergens is dat begrijpelijk: de Middeleeuwer was zich met al die pestepidemieën, hongersnoden en oorlogen als geen ander bewust van de tijdelijkheid van alles.

Maar het is natuurlijk zonde. En dan had je ook nog eens goedbedoelende letterkundigen die begin vorige eeuw galnotenzuur over oude teksten uitgoten waardoor de letters oplichtten, zodat je even kon zien wat er stond. Vervolgens veranderde de behandelde plek in een grote onleesbare vlek.

Gisteravond at ik met een vriend die tijdens kantooruren historisch letterkundige is, en zei ik hem hoe sip ik word als ik denk aan al die verdwenen teksten.

„Je loopt achter joh”, zei hij, „er is nu multispectral imaging, waardoor men de letters die verdwenen zijn door galnootzuur, schimmel of waterschade weer in beeld kan brengen. Je kan er zelfs weggeschraapte teksten mee teruglezen!”

Hij barstte los in een technisch verhaal over kleurenspectra, infraroodstraling en digitale opnames. Misschien zouden we zo, onder een al bestaand manuscript, een weggeschraapte versie van de Madocke kunnen vinden!

„En ze noemen het Project Lazarus, dat vind ik nog het mooiste, want ze halen die teksten ook gewoon terug uit de dood.”

„Ze doen dus alsof ze Jezus zijn”, zei ik, en hij knikte driftig.

„Dat is juist het magistrale: door middel van lichttechnieken brengen ze deze teksten terug! Zei Jezus niet dat hij het licht van de wereld was?”

En zo juichte hij verder. Vertelde dat bij multispectral imaging technieken werden ingezet die men voorheen slechts inzette bij de ruimtevaart, voor het maken van satellietbeelden. Dat vond ik nog de allermooiste gedachte. Kijken naar een oude tekst voelt soms ook alsof je via een satelliet naar een onbekende planeet loert. En nu blijkt er op sommige van die planeten weer water te zijn, in de vorm van talloze teksten die al die tijd al onder het oppervlak stroomden. We hoefden ze alleen nog maar te leren zien.

Ellen Deckwitz schrijft op deze plek een wisselcolumn met Marcel van Roosmalen.