Over de handsbal, de goal, de videoref en rechter die uiteindelijk beslist

Rechtszaak Roda JC verloor het kort geding om het overspelen van de verloren kwartfinale in de KNVB-beker. Een belangrijk precedent is daarmee voorkomen. „Anders hadden we elke maandag een stortvloed aan zaken voor de rechter.”

De kwartfinale van de KNVB-beker tussen Willem II en Roda JC, begin februari. Willem II-spits Bartholomew Ogbeche kopt hier de 1-1 binnen. Foto TOIN DAMEN/ANP

Kan een onterecht afgekeurde goal leiden tot het opnieuw spelen van een wedstrijd? Niets minder dan het „fundament onder het voetbal” stond donderdag op het spel in de rechtbank in Utrecht. Met die dramatische woorden besloot Harro Knijff, raadsman van de KNVB, zijn pleidooi tijdens het kort geding dat voetbalclub Roda JC aanspande tegen de voetbalbond.

Met behulp van de voorzieningenrechter trachtte Roda, dat op donderdag 1 februari in de kwartfinale van de KNVB-beker werd uitgeschakeld, alsnog af te dwingen dat de na penalty’s verloren bekerwedstrijd tegen Willem II deels overgespeeld zou worden. En wel met een 3-2 vóórsprong, een stand die bereikt leek nadat Roda-aanvaller Donis Avdijaj acht minuten voor tijd scoorde. Die goal werd afgekeurd op advies van de videoreferee en die ingreep is in de optiek van de Limburgse club onrechtmatig geweest.

Administratieve fout?

De vraag die voorlag was of dit een administratieve fout was, waarbij procedures onjuist gevolgd zijn. Vergelijkbaar met de scheidsrechter die penalty’s via een verkeerde volgorde liet nemen bij het bekerduel Lisse tegen Hoek. Daarbij werd eerder dit bekertoernooi overgegaan tot opnieuw nemen op een later tijdstip. Eerst won Lisse, drie weken later toch Hoek.

Of was dit, als er al verkeerd beoordeeld was, een technische beoordelingsfout waarvan er honderden per weekend in het Nederlands voetbal gemaakt worden? En dus part of the game? Knijff: „Want als deze beslissing herzien wordt kunnen we hier in de rechtbank een tent opzetten, want dan is er elke maandag een stortvloed aan zaken.”

Hier het bewuste moment, in de kwartfinale van de KNVB-beker tussen Willem II en Roda JC:

Dat Roda-aanvaller Mikhail Rosheuvel hands maakte voorafgaand aan de goal, is onbetwist. Wel betwist wordt of de videoreferee bij het bestuderen van de aanloop naar de goal de handsbal had mogen meewegen in het advies aan de scheidsrechter om de goal af te keuren.

Immers, vlak ná de handsbal van Rosheuvel kreeg een Willem II-speler de bal in zijn voeten. Balbezit heet dat, doorgaans. Daarmee zou een nieuwe spelsituatie zijn ontstaan en dan geldt dat de videoarbiter niet verder meer terug mag kijken.

‘Het is geen tafeltennis’

De regels van voetbalregelmaker en -bewaarder IFAB, de International Football Association Board, stellen dat als een speler handelingsvrijheid heeft om meerdere kanten op de kunnen spelen, er sprake is van balbezit. Was dat hier het geval? Dat is interpretatie. Dat de speler van Willem II beperkte tijd had omdat hij belaagd werd door Roda JC-spelers noemde rechter Heinemann „logisch” want „het is geen tafeltennis”. Dat niet elke speler over dezelfde gaven beschikt – Lionel Messi kan bijvoorbeeld meer uit een fractie balbezit halen dan een back van Willem II – wordt overigens niet meegewogen in IFAB’s criterium voor was balbezit is.

Ter versterking van haar claim dat op zijn minst discussie is of de Willem II-speler balbezit had, bracht Roda-jurist Susanne Habets in dat er bijvoorbeeld bij de talkshow Voetbal Inside „bij de heren Derksen, Van der Gijp en Genee” brede overeenstemming was dat Willem II balbezit had. „Een videoarbiter mag volgens de reglementen alleen ingrijpen als de scheidsrechter clearly wrong is in de beoordeling”, aldus Habets. „Dat is hier in relatie tot het doelpunt dus niet zo.”

Niet toekennen van een vrije trap

KNVB-advocaat Knijff verwierp dat argument door te stellen dat de scheidsrechter al „clearly wrong” was bij het niet toekennen van een vrije trap voor de handsbal. Uit de stelling dat Willem II de bal wel degelijk had, hoe kort ook, volgde volgens Roda JC dat de handsbal van Rosheuvel geen onderdeel meer uitmaakte van de aanval die leidde tot de goal.

Er was dus volgens Habets „geen reglementaire grondslag voor het inroepen van VAR-advies”, ofwel de video assistant referee. Haar conclusie: „Het handboek is niet correct nageleefd.”

Je gaat ook niet in 89ste minuut de aftrap herzien

Heinemann rechter

Want alles voor het balbezit van Willem II zou niet meer mogen meetellen in de beoordeling van de rechtmatigheid van het Roda-doelpunt. „Ergens moet een cesuur aangebracht worden”, vond ook de rechter. „Je gaat ook niet in 89ste minuut de aftrap herzien.”

Uit beelden vanuit de camerawagen waar de videoreferee en communicatie via headsets maakte Habets bovendien op dat er niet eens is gekeken naar het ‘balbezitmoment’ van de Willem II-speler, maar uitsluitend naar de handsbal die daaraan voorafging.

Dat bestreed de KNVB. De videoreferee in kwestie, Jochem Kamphuis, heeft verklaard dat hij dit wel degelijk heeft meegewogen en als „niet-wezenlijk balbezit” heeft beoordeeld. Habets zette daar haar vraagtekens bij. „Het zou na de enorme ophef hierover wel heel opvallend zijn als Kamphuis nu zegt: ik heb alleen hands beoordeeld.”

Eén attacking possession phase

De KNVB gaf aan niet te twijfelen aan de geloofwaardigheid van Kamphuis. Volgens Knijff is er wel degelijk gekeken naar de hele opmaat naar het doelpunt, dus ook naar het korte moment waarop de Willem II-speler de bal tweemaal beroerde. Er is dus volgens de voetbalbond „één attacking possession phase”, beginnend bij de handsbal en eindigend in een doelpunt met een tweetal beroeringen van een Willem II-speler die niet noemenswaardig waren.

Maar, bepleitte Knijff namens de KNVB, ook al zou er sprake zijn van een fout in de beoordeling – „wat dus niet het geval is bij onderhavig doelpunt” – dan nog moet een videoreferee gezien worden als een van de matchofficials „net als de assistentscheidsrechters en vierde official”. Een mens dus, die fouten kan maken.

Het IFAB heeft volgens de KNVB in een advies duidelijk gemaakt dat zelfs bij het onjuist volgen van een protocol of richtlijn er geen sprake kan zijn van het opnieuw spelen van de wedstrijd. Het fenomeen videoarbiter zit momenteel nog in de experimentfase. Volgens Knijff zijn „nadere aanpassingen” van reglementen en protocollen dus niet uit te sluiten. „Maar we moeten het doen met wat we hebben. We hebben vastgesteld dat de beslissing van de scheidsrechter bindend is.”

Onwenselijkheid van overspelen

Competitieleider Heinrich Welling van de KNVB putte zich tegen het eind van de twee uur durende zitting nog uit in scenario’s waaruit de onwenselijkheid van overspelen van acht minuten plus eventuele verlenging. Ook al is het zondag Willem II-Roda JC voor de competitie, een toevalligheid die volgens hem onmogelijk kan worden aangegrepen om het bekerduel al dan niet deels ‘over’ te doen.

Rechter Heinemann wees donderdagmiddag vonnis. Zijn oordeel: het doelpunt van Roda JC is terecht afgekeurd, Roda JC verliest zijn zaak en dus speelt Willem II gewoon tegen Feyenoord komende woensdag in de halve finale van de KNVB-beker.

Het oordeel van de scheidsrechter is in deze situatie bindend

Heinemann rechter

„De scheidsrechter bepaalde dat de handsbal en het doelpunt in dezelfde aanvalssituatie plaatsvonden”, aldus de rechter. „Dat dit mogelijk een onjuiste beslissing is doet niet terzake, omdat het oordeel van de scheidsrechter in deze situatie bindend is.”