Elk jaar gaan 60.000 toeristen naar dit kleurenjuweel

Kunst op reis Waar leefden kunstenaars? Op reis naar de plekken waar zij hun stempel drukten. Deze week de Duitse schilder Emil Nolde in Seebüll bij Neukirchen.

Foto’s Helmut Kunde

Als een vesting ligt het woonhuis van de Duitse expressionistische schilder Emil Nolde op de horizon. De robuuste, uit rood baksteen opgetrokken woning annex atelier heeft de schilder in 1927 zelf ontworpen. Hier zijn we in de landstreek Noord-Friesland, vlak tegen de Deense grens aan. Niets dan laagvlakte, zover het oog reikt. Moeras. Boven de einder de weerkaatsing van de Duitse Waddenzee. „Mijn wonderland tussen zee en zee”, noemde Nolde (1867-1956) dit landschap. Die andere zee is de Oostzee.

Nu is er het Nolde Museum gevestigd, gewijd aan het imposante oeuvre van de schilder. Wie van ver aankomt over het weidse moerasland denkt even een luchtspiegeling waar te nemen: rondom het huis, gelegen op een terp, hebben Nolde en zijn vrouw Ada een wonderbaarlijke tuin aangelegd, vol zonnebloemen, klaprozen, blauwe bloemen, nog meer helgele bloemen. Hij liet zich inspireren door de bloementuin van Claude Monet in Giverny, uit 1883. De Nolde-tuin van nu is dezelfde als die van destijds. Door de tuin lopen paden die samen een ‘E’ en een ‘A’ vormen, de initialen van de voornamen van het echtpaar.

Nolde liet zich in het begin van zijn schilderscarrière beïnvloeden door het Franse impressionisme, maar al snel, in 1905, sloot hij zich aan bij de schildersstroming Die Brücke. De bloemenweelde van de tuin, het lege landschap van Noord-Friesland, de zee, portretten en later ook religieuze beeltenissen vormden zijn onderwerpen. Niet zacht-impressionistisch geschilderd, maar in felle, uitbundig tegen elkaar geplaatste kleuren en grove, in reliëf opgebrachte verfstreken, ruw, heftig. Hij werd de schilder van de ‘extatische kleurstormen’ genoemd.

Het contrast tussen het interieur en het rauwe landschap is enerverend. Het huis met plat dak en kleine ramen volgt de architectuur van Bauhaus. De grote atelierramen zijn op het noorden gericht. De slaapkamer ligt op het oosten, de eetkamer op het zuiden en de woonkamer vangt het rode avondlicht. Dit alles is door Nolde overdacht. De ene kamer is felgeel geverfd, zowel wanden als plafond; de andere rood of blauw. Tegen deze achtergrond intensiveert Noldes kleurenpracht. Net zoals in zijn tijd hangen de schilderijen in dubbele rij boven elkaar, waardoor er een wervelende dynamiek ontstaat.

Lees ook: Kijk eens kunst met een expert, of een marketingman

Jaarlijks trekt het museum zestigduizend bezoekers. Vorig jaar, ter gelegenheid van Noldes 150ste geboortedag, was het museumhuis gewijd aan zijn meesterwerken in de bloemschilderkunst. Dit voorjaar opent een nieuwe expositie van Nolde als kunstverzamelaar van het expressionisme als Duitse, picturale revolutie. Werk van Kirchner, Franz Marc, Erich Heckel, Schmidt-Rottluff en Alexej von Jawlensky wordt voor het eerst openbaar getoond. Over zijn eigen kunst schreef Nolde: „Met kleuren, de middelen, de techniek voerde ik een zware strijd. Alles moet opnieuw worden uitgevonden, alles wat ik leerde betekent niets.”

Deze tentoonstelling heet Wanderjahre. Die Entdeckung der Farbe. Mooier kan het niet verwoord worden: met zijn weelderige kleuren lijkt het of het Nolde Museum en de tuin, die in elk seizoen bloeit, de hele moerasachtige omgeving doorstralen. Een museumhuis als een kleurenjuweel.

De tentoonstelling Emil Nolde: Wanderjahre is vanaf 1 maart te zien in het Nolde Museum, in het Duitse Neukirchen (aan de Deense grens). Meer informatie: nolde-stiftung.de.
    • Kester Freriks