Waarom hebben al die boeken toch f*ck in de titel?

Zelfhulp Boeken met in de titel het woord f*ck zijn in trek. Een marketingtrucje, want de beschreven ideeën bestaan al veertig jaar.

Last van zeurende stemmetjes in je hoofd? Vind je het leven moeilijk? Dan is het hoog tijd om te unf*cken. Felgekleurde boekjes, met in de titel het woord f*ck, zijn in trek. Zo staat De edele kunst van not giving a fuck, de New York Times-bestseller van blogger Mark Manson, in Nederland al voor de 33ste week bovenin de CPNB Bestseller 60. Eind 2016 stond Don’t Give a Fuck – Opgeruimd in je hoofd van schrijver Sarah Knight bovenaan de lijst met bestverkochte zelfhulpboeken bij bol.com. Nu komt uitgeverij Scriptum met de Nederlandse vertaling van het boek Unfu*ck yourself van de Schots-Amerikaanse coach Gary John Bishop. Waarin schuilt het succes van deze f*ck-boeken? Voorop staat dat alle auteurs beweren dat ze niet gediend zijn van de ‘cozy bullshit’ die coaches en mindfulness-goeroes in zelfhulpboeken verkondigen. Zo benadrukken de Amerikaanse psychiater Michael Bennett en zijn dochter Sarah Bennett in F*ck Feelings (2015) dat het leven ‘hard’ is en dat negatieve emoties erbij horen. In plaats van je te richten op ‘bullshit wensen’ kun je je beter focussen op doelen die haalbaar zijn.

Gary John Bishop schrijft in Unf*ck yourself dat zijn boek vooral NIET gaat over positief denken. Integendeel. De kernwijsheid in zijn betoog stamt regelrecht van Napoleon Bonaparte: „Neem de tijd om na te denken, maar stop wanneer de tijd voor actie komt met denken en ga ervoor.” Je bent niet je gedachten, maar je daden.

Ook de achterflap van Mansons boek spreekt duidelijke taal: „Van populair weblog naar New York Times-bestseller: dit is hét boek voor zelfhulpboekhaters!” Wegrennen van angsten, fouten en onzekerheden is onzinnig, aldus Manson. Je kunt maar beter inzien dat je een ‘loser’ bent en vanuit die realistische visie ook niet proberen te streven naar rijkdom, schoonheid of macht. Stop met proberen, is zijn devies, dan komt geluk vanzelf.

We unf*cken al veertig jaar

Een revolutionair inzicht? Niet echt. Dit is typisch het soort realisme dat al jaren wordt gepropageerd in andere zelfhulpboeken, zegt Ernst Bohlmeijer, hoogleraar mental health promotion aan de Universiteit Twente. Hij schreef zelf een zelfhulpboek maar deed ook meerdere onderzoeken naar het effect van zelfhulpboeken op lezers. „Wees eigenwijs, laat de buitenwereld niet toe, dat is de boodschap. Dat idee komt uit de cognitieve gedragstherapie en bestaat al veertig jaar.”

In Unf*ck yourself onderschrijft John Bishop deze boodschap met behulp van de stoïcijnse filosoof Marcus Aurelius die stelt dat „gebeurtenissen van buiten helemaal geen macht over ons uitoefenen.” Dat uitgangspunt, aldus Bohlmeijer, vind je vaak terug in boeken over positief denken en mindfulness. „Kom los van zelfspraak die je omlaag haalt, word je ervan bewust dat je een eigen werkelijkheid kunt creëren en probeer oude, negatieve gedragspatronen te doorbreken.”

De f*ck-boeken maken deel uit van een tegenbeweging die geen tegenbeweging is

Joost van den Ossenblok, uitgever

Stuitten we hier op een paradox? Inderdaad. Want ook al beweren de auteurs van de f*ck-boeken zich te keren tegen de positieve zelfhulp-industrie, uiteindelijk staan ook hun boeken weer bomvol weetjes en adviezen. Zo schrijft John Bishop dat zijn boek bedoeld is om de lezer ‘een betrouwbaar duwtje in de rug te geven’. „Eentje dat voor jou eerlijk en gepast voelt en jou kan stimuleren tot hogere niveaus van je ware potentieel.” En Sarah Knight komt met een ‘geen-spijt-methode’, bestaande uit: 1. Vaststellen waar je geen f*ck om geeft. 2. Om die dingen daadwerkelijk geen f*ck geven. Deze twee-stappenmethode, aldus Knight, zorgt ervoor dat je stopt met vooral anderen ter wille te zijn en leert om geen tijd te besteden „aan de dingen waar je eigenlijk geen bal om geeft”. Kortom, laat de buitenwereld niet bepalen wie of wat je wilt zijn.

Columnist Ben Tiggelaar schreef een column over het boek van Mark Manson: De kunst om ergens geen f*ck om te geven

Toch noemt A.W. Bruna-uitgever Joost van den Ossenblok, die het boek van Manson op de Nederlandse markt bracht, De edele kunst van not giving a f*ck een „verfrissend geluid”. „Zijn boek zit slim in elkaar en is humoristisch. Dat was de reden voor ons om het op de markt te brengen.” Dat er de afgelopen tijd steeds meer van dit soort boeken zijn verschenen, noemt hij geen verrassing. „Blijkbaar doet het woord ‘f*ck’ het goed op de cover. Als zoiets dan een bestseller wordt, ontstaat er een beweging. Dat zie je telkens terug in het boekenvak: twee jaar terug gaven we Hygge: de Deense kunst van het leven uit, meteen kwam er een stroom van dit soort Scandinavische lifestyle-boeken op de markt.”

Vermakelijk

Hij geeft toe dat de f*ck-boeken deel uitmaken van „een tegenbeweging die geen tegenbeweging is”. „Uiteindelijk is het doel hetzelfde. Ook Manson zegt dat je je eigen leven kunt verbeteren. Maar het verschil is dat Manson geen coach is, maar gewoon een blogger.” Bohlmeijer begrijpt wel waarom dit soort boeken succesvol zijn. „Het woord ‘f*ck’ in de titel is een ‘slim marketingtrucje’, het heeft iets vermakelijks. En die grappige stijl spreekt mensen aan, het hoeft niet allemaal zo serieus.” Of het mensen ook duurzaam in hun gedrag zal veranderen, betwijfelt hij. „Een goed zelfhulpboek, dat zijn basis vindt in wetenschappelijk onderzoek, kan mensen echt op een ander spoor zetten. Maar vaak heb je daar toch ook begeleiding van een expert bij nodig.”

Kortom, f*ck de buitenwereld? Zo eenvoudig is het niet.