Kan het bedrijf de beloning van de topman ook uitleggen?

Topbeloningen

Voor het eerst rapporteren grote bedrijven het verschil in beloning tussen de top en de rest van de werknemers. Hoe groot is de kloof?

Illustratie Pepijn Barnard

Zal iemand de topman van Heineken dit jaar nog overtreffen? Jean-François van Boxmeer geniet een jaarlijkse beloning die 215 maal zo hoog is als die van de gemiddelde Heineken-werknemer. Dat is, voor Nederlandse begrippen, een uitzonderlijk scheve verhouding.

Moreel verwerpelijk, reageert FNV-voorzitter Han Busker. „Het kan niet zo zijn dat jij als topman zoveel meer van waarde bent, in financiële termen, als iemand anders die ook gewoon zijn werk doet. Het is goed dat dit zichtbaar wordt.”

Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen moeten vanaf boekjaar 2017 rapporteren over hun interne beloningsverhoudingen, de zogeheten pay ratio. Die verslagen komen nu beschikbaar. De grote ondernemingen die de cijfers nu hebben gepubliceerd, tellen alle relevante bestanddelen van de beloning van een bestuurder mee. Dus het salaris én de jaarlijkse bonus én de beloningen in de vorm van aandelen. Zij moeten dat bedrag afzetten tegen een representatieve groep van hun werknemers.

Voor de FNV is deze beloningsverhouding veel te ruim. De norm van de FNV is factor 20. Een topman verdient niet meer dan 20 maal het minimumloon. Dan is de uitkomst: bijna 380.000 euro. Busker: „Da’s riant. Kun je alles mee doen.”

Bij Philips en Randstad, twee andere multinationals die al cijfers hebben gepubliceerd, zijn de verhoudingen beduidend lager dan bij Heineken. Bij Philips 56, bij Randstad 52. Chipmachinefabrikant ASML rapporteert een verhouding van 32, digitale kaartenmaker Tomtom 25. Bij groothandel en supermarktketen Sligro is de verhouding 17,5, bij tankopslagbedrijf Vopak 17,3.

Oprichters zijn meestal wat zuiniger met belonen: zij verdienen hun geld wel met de waarde van hun aandelenpakket

Discussie graag

De verplichting om de interne inkomensverhouding te melden, is opgenomen in de nieuwe code voor ondernemingsbestuur (corporate governance) die eind 2016 is vastgesteld. De code moet nu in de praktijk worden gebracht. Deze geeft bedrijven de nodige ruimte. De multinationals die nu hun cijfers hebben gepubliceerd, hebben hun mondiale personeelsbestand als vergelijkingsbasis genomen. Bouwbedrijf BAM kiest een andere invalshoek en becijfert vijf verschillende pay ratio’s: voor elk werkgebied één. In Nederland is het beloningsverschil factor 13, meldt een woordvoerder desgevraagd.

De bepaling in de corporate governance code is, opnieuw, een poging om discussie uit te lokken over de gegroeide beloningskloof in het bedrijfsleven. Het idee is dat werknemers én beleggers op deze manier een beter inzicht krijgen in ‘hun’ bedrijven en het onderwerp intern en op aandeelhoudersvergaderingen agenderen. „Het belangrijkste is dat de raad van commissarissen die de beloningen vaststelt, kan uitleggen waarom de beloningsverhoudingen zo zijn”, zegt directeur Rients Abma van Eumedion, de lobbyclub van grote Nederlandse beleggers, zoals pensioenfondsen. „Dit is het eerste peiljaar. Voor ons is vooral van belang hoe deze pay ratio zich de komende jaren ontwikkelt. En hoe commissarissen hier uitleg aan geven. Want dit speelt zeker in hun vergaderingen.”

Heineken-topman Van Boxmeer ontleent zijn factor 215 aan het mondiale karakter van de brouwer en de lager betaalde werknemers buiten Nederland, zo maakt hij zelf in het jaarverslag duidelijk.

Heineken becijfert zijn totale beloning over 2017 op iets meer dan 9 miljoen euro. Ten opzichte van de topman van Philips (5,1 miljoen euro) en van Randstad (3,2 miljoen euro) is dat al duidelijk hoger. De spreiding van de 80.425 werknemers van Heineken tot in het Verre Oosten, Afrika en Zuid-Amerika doet de rest.

Aard van het bedrijf

De kloof zegt dus iets over de verhoudingen binnen een concern, maar ook iets over de aard van de onderneming. Hoe homogener het personeelsbestand, des te kleiner de kloof kan zijn. Dat zie je bij ASML: veel hoog geschoold personeel, geconcentreerd in Europa en de Verenigde Staten. Pay ratio: 32. Bij Tomtom, waar bijna 70 procent van de 4.825 medewerkers in onderzoek en ontwikkeling werkt, is dat nog duidelijker. Pay ratio: 25. Bij Tomtom is overigens niet weg te denken dat topman Harold Goddijn een van de oprichters is en de grootste aandeelhouder met ruim 11 procent van het kapitaal. Hij verdiende vorig jaar bijna 1,4 miljoen euro. Oprichters zijn meestal wat zuiniger met belonen. Zij verdienen hun geld wel met de waarde van hun aandelenpakket.

Met de verplichte publicatie van de pay ratio loopt Nederland internationaal voorop. De Britten werken eraan. De VS beginnen er dit jaar ook mee. Eerdere pogingen om een matiging van topbeloningen te bereiken, zoals de openbaarmaking van de bedragen, hadden eerder het tegenovergestelde effect. Niemand wil achterblijven bij de bestuurder die hij als zijn ‘gelijke’ ziet. Een beloningswedloop was het resultaat.

Zijn scheve verhoudingen perse slecht? Abma van Eumedion van de grote beleggers: „Het hangt ervan af. Je verwacht van een raad van bestuur een voorbeeldfunctie en dus moeten loonverschillen uit te leggen zijn. Maar je wilt ook de best mogelijke mensen, dus kun je niet om de bedragen in de internationale omgeving heen. Daar kan spanning ontstaan.”

Voor Busker van de FNV is die spanning er al. „Deze bestuurders vallen buiten een cao, dus daar hebben wij geen greep op. Maar ik kijk wel naar de commissarissen die hier ‘ja’ op zeggen. Dat is goed mis. We zullen daar aandacht voor vragen, zoals een paar jaar geleden deden op de aandeelhoudersvergadering van Ahold.”