Billy Graham: de paus van protestants Amerika

Billy Graham (1918 – 2018)

Graham was de christelijke voorganger voor miljoenen en kind aan huis bij de presidenten.

Billy Graham: „Wie zich overgeeft aan Jezus, kan worden gered”. Foto Shannon Stapleton

„Meer dan veertig jaar is hij de paus van protestants Amerika geweest en hij zal die positie wel behouden tot hij sterft.” Dat schreef de Amerikaanse hoogleraar geesteswetenschappen Harold Bloom in 1991 over Billy Graham in zijn boek The American Religion.

Grahams betekenis voor het christendom, en voor de Amerikaanse variant ervan in het bijzonder, kan nauwelijks overschat worden. Sinds de Tweede Wereldoorlog kwamen miljoenen af op de massabijeenkomsten die hij in binnen- en buitenland organiseerde. Hij was kind aan huis bij vrijwel alle naoorlogse Amerikaanse presidenten, van Harry Truman tot Barack Obama. Wereldleiders ontvingen hem, van de paus tot de voormalige Noord-Koreaanse leider Kim Il-Sung.

Evangelist Billy Graham preekt op 20 september 1986 voor duizenden gelovigen.

Foto Reuters
Op 27 juni 1954 spreekt Graham voor meer dan honderdduizend mensen in het Olympische Stadion in Berlijn.
Foto AP
Links: Evangelist Billy Graham preekt op 20 september 1986 voor duizenden gelovigen.
Rechts: Op 27 juni 1954 spreekt Graham voor meer dan honderdduizend mensen in het Olympische Stadion in Berlijn.

Foto’s Reuters/AP

Een zondig wezen

Graham was het prototype van een moderne christelijke leider. Leadership, het Nederlandse vakblad voor christelijke leiders, zette hem in augustus 2006 op de omslag van het eerste nummer. De boodschap van Graham, die woensdag op 99-jarige leeftijd overleed, kwam steeds hierop neer: de mens is een zondig wezen en hij kan alleen gered worden als hij zich overgeeft aan Jezus, die de straf voor de zonden heeft gedragen.

William Franklin Graham Jr. werd op 7 november 1918 geboren in Charlotte, North Carolina in een boerengezin. In Charlotte zal hij ook begraven worden, op het terrein van de Billy Graham Library, die in juni 2007 werd geopend.

Billy’s ouders waren lid van de Associate Reformed Presbyterian Church, maar na het bijwonen van een zogeheten opwekkingsbijeenkomst, sloot Billy Graham zich in 1934 aan bij de orthodoxe zuidelijke baptisten. Na een theologische opleiding werd hij in 1939 predikant in the Southern Baptist Church in Chicago. Al snel bleek dat hij het meest tot zijn recht kwam als spreker voor de radio of op massabijeenkomsten.

Op 12 december 1961 sprak Billy Graham met John F. Kennedy. Hij was een raadgever voor verschillende presidenten. Foto AP

Na de Tweede Wereldoorlog begon Graham zich in te zetten voor de jeugd. Vooral het lot van de vele jonge militairen die terugkeerden uit de Tweede Wereldoorlog ging hem aan het hart. Zo begon hij aan zijn tochten door de Verenigde Staten als leider van de beweging Youth for Christ.

Grahams ster begon pas echt te stralen in de jaren vijftig, nadat hij de Billy Graham Evangelistic Association had opgericht, die in de loop der jaren een geoliede missionaire organisatie werd. Graham begon massabijeenkomsten en campagnes te organiseren waarin hij mensen opriep zich tot God te bekeren. Een zestien weken durende ‘kruistocht’ in Madison Square Garden in New York trok in 1957 2,3 miljoen bezoekers.

Billy Graham op 7 juli 1954 met zijn vrouw en hun dochters. Foto AP

Graham bleek een geboren ‘performer’. Hij vermoeide zijn hoorders niet met ingewikkelde theologische verhalen, maar verwoordde zijn boodschap in eenvoudige termen en lichtte die toe met behulp van tot de verbeelding sprekende anekdotes. Aan het slot van zijn preek nodigde hij zijn hoorders uit naar voren te komen om Christus in hun leven te aanvaarden, of opnieuw te aanvaarden. Duizenden kwamen. Zijn optreden werd als echt Amerikaans ervaren, en niet ten onrechte. Hij stond met zijn beweging in de traditie van beroemde Amerikaanse predikers als Sankey en Moody, die aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw hun duizenden versloegen en zelfs de gereformeerde voorman Abraham Kuyper niet onberoerd lieten.

Goddeloos communisme

In de jaren vijftig en zestig liepen Grahams oproepen tot bekering parallel aan de Koude-Oorlogsretoriek, die het godvrezende Amerika plaatste tegenover het goddeloze communisme. Voor Billy Graham was het communisme het rijk van de duivel. Harold Bloom oordeelt dan ook dat Graham christendom en Amerikaans patriottisme te sterk met elkaar identificeerde. Hij kon bijvoorbeeld klagen, aldus Bloom, dat er in India honderd miljoen mensen hongerig naar bed gingen, maar leek niet veel oog te hebben voor de zelfkant van de Amerikaanse samenleving.

Toch was Graham geen rechtse fanaticus. Met de heksenjacht op communisten door senator Joseph McCarthy heeft hij zich nooit ingelaten. Zijn latere bezoeken aan communistische landen gingen sommige Amerikaanse presidenten te ver. Ook distantieerde hij zich van de rassensegregatie, zoals die in het zuiden van de Verenigde Staten praktijk was.

In tegenstelling tot zijn epigonen, bekende televisiedominees als Falwell en Swaggert, heeft hij zijn ambt ook nooit publiekelijk te schande gemaakt door omstreden uitspraken. Hij graaide niet in de kas en hield er ook geen buitenechtelijke relaties op na. Alleen zijn vriendschap met president Nixon kwam in een wat dubieus licht te staan, toen in 2002 bandopnames opdoken van hun gesprekken waaruit bleek dat de twee zich in negatieve termen over Joden hadden uitgelaten. Hij bood er zijn excuses voor aan.

Op 16 oktober 1971 zwaaien Graham en Nixon naar meer dan tienduizend mensen tijdens een ceremonie om Graham te eren. Foto AP

Kruistochten

Op zijn ‘kruistochten’ naar Europa sprak Graham In 1954 en 1955 ook massameetings toe in Amsterdam en Rotterdam. Kerkelijk Nederland reageerde nogal gereserveerd op zijn optreden, maar orthodoxe gelovigen warmden zich aan zijn passie. Een van hen was Jan van der Graaf, oud-voorman van de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk, zoals hij in 2005 aan Trouw toegaf.

Grahams nauwe relaties met Amerikaanse presidenten die in Nederland niet goed lagen, leidden er toe dat de waardering voor zijn activiteiten uiteindelijk toch vooral te vinden was bij behoudende evangelicale en pinkstergroeperingen en minder in de officiële kerken. Die vonden dat Graham net iets te vaak op het Witte Huis logeerde.

Graham heeft de leiding van zijn organisatie enkele jaren geleden overgedragen aan zijn zoon Franklin, die zich de laatste jaren profileert als een bondgenoot van president Donald Trump. Ook Grahams dochter Anne is actief als evangeliste, maar zoon en dochter missen het charisma van vader. Pausen in Rome mogen geen kinderen hebben. Dat zou ook voor Amerikaanse pausen moeten gelden.

Bekijk ook deze video waarin Graham in 1955 in Rotterdam preekt:

Lees een NRC-reportage over Graham uit 1993: Billy Graham evangeliseert per satelliet in Aalsmeer