Bent u bekend met hoge bloeddruk?

Ewoud Sanders

Stel, u moet in een ziekenhuis, in verband met een gezondheidsonderzoek, een formulier invullen met onder meer deze vraag: „Bent u bekend met hoge bloeddruk?” Wat zou u invullen?

Bij een kleine enquête op Twitter vulde 66 procent ‘ja’ in en 34 procent ‘nee’.

Zelf zou ik geneigd zijn om iemand aan te schieten om te achterhalen wat er precies met deze vraag wordt bedoeld. Want in mijn ogen staat hier: heeft u weleens van hoge bloeddruk gehoord? En aangezien vrijwel iedereen daar weleens van heeft gehoord, kan dat logischerwijs niet de bedoeling zijn.

Het gaat hier overigens om een concreet formulier van een ziekenhuis bij Rotterdam, een formulier dat mij werd toegestuurd door een lezer van deze rubriek. Die kreeg verder onder meer de volgende vragen te beantwoorden: „Bent u bekend met een longaandoening? Zo ja, welke?” Gevolgd door: „Heeft u op dit moment longklachten? Zo ja, welke?”

De formulering ‘Bent u bekend met...’ komt nog verscheidene malen op het formulier voor, namelijk met betrekking tot epilepsie; nierziekte of verminderde nierfunctie; refluxklachten; spierziekte; stollingsstoornis en verzwakte immunologische afweer.

Ter toelichting schreef de inzender: „Een gestudeerde vriend van mij vulde al die vragen in met ‘ja’. Ik vind het zeer verwarrend dat er naast ‘Bent u bekend met…’ ook wordt gevraagd ‘Heeft u last van…’ en ‘Is er bij u […] geconstateerd’. Dat verstevigt het vermoeden dat ‘Bent u bekend met’ weer iets anders betekent.”

De formulering ‘Bent u bekend met …’ wordt niet alleen op het formulier van dat ziekenhuis bij Rotterdam gebruikt, maar ook op formulieren van diverse andere ziekenhuizen en huisartsenpraktijken.

Wat is hier aan de hand? De gegevens in patiëntendossiers die artsen aan elkaar overdragen hebben een min of meer vaste volgorde: de zogenoemde anamneselijst. De anamnese is het hele verhaal van de patiënt: de huidige klacht, de medische voorgeschiedenis, het medicijngebruik, enzovoorts. Bij zo’n overdracht kan een arts zeggen of schrijven: patiënt is bekend met [x], sinds [x]. Daarna volgt alles wat er in het verleden al gediagnosticeerd is, bij voorkeur in chronologische volgorde.

We zien hier dus dat doktersjargon (‘Patiënt is bekend met…’) in de vragende vorm (‘Bent u bekend met…?’) in intakeformulieren terecht is gekomen, hoewel dit bij patiënten kennelijk voor nogal wat verwarring kan zorgen.

Ik weet dat sommige huisartsen zelf hun vragenformulieren maken. Bij grotere ziekenhuizen zal dat worden uitbesteed aan de afdeling communicatie. Dat kan weer voor andere problemen zorgen. Zo viel mij in het formulier van het ziekenhuis bij Rotterdam (het Franciscus Gasthuis & Vlietland) een medische spelfout op. Er is sprake van colitis ulserosa in plaats van ulcerosa, namelijk met ulcera (zweren) in de darm. Geen ramp natuurlijk, maar alles bij elkaar is dit geen formulier om trots op te zijn.

Tot slot iets over ‘leesontmoedigingen’ – een onderwerp dat hier onlangs ter sprake kwam. Lezers stuurden tientallen aanvullingen, soms met schrijnende verhalen erbij. Hier nog enkele uitdrukkingen waarmee kinderen het lezen werd ontmoedigd: je krijgt nog ’s een hoofd als een almanak; wat ben jij een dooie zeg; wil je professor worden of zo? En: denk aan Prediker 12:12 („… veel lezen is vermoeiing des vleses”).

schrijft elke week over taal. Twitter: @ewoudsanders