Yücel vrij, zes Turkse journalisten juist vast

Persvrijheid De Duits-Turkse journalist is na een jaar weer vrij. Activisten vragen aandacht voor het lot van zijn collega’s, die vrijdag werden veroordeeld.

De Duits-Turkse journalist Deniz Yücel met vrouw, vrijdag na zijn vrijlating in Istanbul. Hij ging meteen door naar Berlijn. Foto VEYSEL OK/EPA

Sinds Deniz Yücel, Turkije- correspondent voor Die Welt die in februari 2017 werd opgepakt om spionage voor Duitsland en terreurpropaganda, heeft de Duitse regering intensief gelobbyd om hem vrij te krijgen. Berlijn verbond het verbeteren van de relatie met Turkije aan Yücels vrijlating. Solidariteitsacties van de Duitse pers en maatschappelijke organisaties maakten van Yücel een symbool van de censuur in Turkije.

Nazli Ilicak, Ahmet Altan, Mehmet Altan, Fevzi Yazici, Yakup Simsek en Sukru Tugrul Ozsengul zijn minder bekend buiten Turkije. Deze zes journalisten kregen vrijdag zware straffen opgelegd wegens deelname aan „de mediavleugel van de Fethullah Gülen Terreur Organisatie”. Hun lot laat zien hoe gepolitiseerd het Turkse rechtssysteem is geworden.

‘Vernietigend precedent’

De vonnissen zijn veroordeeld door de EU, de VS, de Verengde Naties en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa. „Ze zijn een onacceptabele en ongeëvenaarde aanval op de vrijheid van expressie en pers in Turkije”, zei David Kaye, speciaal VN-rapporteur voor de vrijheid van meningsuiting.

„Deze vonnissen, de eerste tegen journalisten die verdacht worden van betrokkenheid bij de mislukte coup van 2016, scheppen een vernietigend precedent voor de vele andere journalisten en schrijvers in Turkije die vervolgd worden op basis van dergelijke dubieuze aanklachten”, zei Jennifer Clement, directeur van schrijversorganisatie PEN International.

Volgens PEN zijn de rechten op een eerlijk proces geschonden. Bewijs dat werd opgevoerd was soms surrealistisch. Zo zouden de broers Altan ‘subliminale boodschappen’ hebben doorgegeven aan gülenisten toen ze voor de coup in een talkshow zaten.

Een vonnis van het Hooggerechtshof over de zaak werd genegeerd door een lokale rechtbank in Istanbul. Het Hof bepaalde op 11 januari dat de journalisten meteen moesten worden vrijgelaten omdat hun rechten waren geschonden tijdens hun lange voorarrest. Volgens de rechtbank had de hoogste justitiële instantie van het land geen jurisdictie – in feite een constitutionele crisis veroorzakend. President Erdogan en zijn justitieminister verdedigden het besluit juist.

Hoe politiek het proces ook was, weinig Turken betreuren het dat deze journalisten achter de tralies belanden. Velen zien hen als opportunistische journalisten die in artikelen en talkshows fungeerden als spreekbuis van de Gülenbeweging. Tijdens de showprocessen Ergenekon en Balyoz, waarbij veel seculiere journalisten, academici en veel seculiere legertopleiders achter de tralies belandden, kwamen zij met beschuldigingen en publiceerden ze gefabriceerd bewijs. Ook de regering steunde de processen, maar zegt nu te zijn misleid.

‘Berechting via de media’ is een beproefde methode die ook tijdens de zuivering na de coup vaak is gebruikt om gülenisten – echte en vermeende – zwart te maken. Erdogan heeft toegegeven dat soms de verkeerde mensen zijn opgepakt. Dit geldt blijkbaar niet voor de zes journalisten. Hun vonnis maakt deel uit van de mythe die de regering maakte van de coup.

Politieke gijzelaar

Yücel daarentegen was een politieke gijzelaar, die door de regering werd ingezet in het diplomatieke conflict met Duitsland. Het kwam Erdogan electoraal goed uit het vuurtje op te poken. „Ze verbergen een terrorist, een spion in de Duitse ambassade”, zei Erdogan over Yücel tijdens de campagne over het referendum. Luid gejuich in het publiek. „Merkel vroeg me hem vrij te laten. Ik zei tegen haar dat we een onafhankelijke rechtelijke macht hebben. Hij zal ervoor boeten dat hij een terrorist is.”

Van die stelligheid is weinig meer over nu Erdogan de relaties met Duitsland wil verbeteren en Duitsland zal bezoeken als de nieuwe Duitse regering is aangetreden. Hoewel Yücel vrijdag alsnog werd aangeklaagd wegens „propaganda voor een terreurorganisatie” en „ophitsing”, met een strafeis van maximaal 18 jaar cel, werd hij meteen vrijgelaten en kon hij ongehinderd naar Duitsland vliegen.

Reporters Without Borders (RSF) riep Europese landen op net zo intensief te lobbyen voor de vrijlating van de zes als voor Yücel. „We weten dat politieke druk werkt – eerder vandaag werd de Turks-Duitse journalist Deniz Yücel vrijgelaten na gesprekken tussen de Duitse bondskanselier Merkel en de Turkse premier Yildirim”, zei Erol Önderoglu van RSF. „Veel meer van dit soort druk is nodig. Andere landen en politieke en financiële instituties, waaronder de EU, moeten laten zien dat ze daadwerkelijk achter de waarden staan, waaraan ze Turkije zeggen te houden.”