Gerald Knaus, de bedenker van de EU-Turkije-deal.

Foto David van Dam

‘Pas op, vluchtelingencrisis laait dit voorjaar weer op’

Gerald Knaus Bedenker EU-Turkije-deal „De inhumane situatie in de kampen is een cynische strategie die gedoemd is te mislukken.” Maandag praat Knaus met Kamerleden.

De vluchtelingencrisis op de Griekse eilanden kan dit voorjaar zomaar weer uit de hand lopen. Daarvoor waarschuwt Gerald Knaus, bedenker van de EU-Turkije-deal, die de stroom bootjes richting Griekenland in het voorjaar van 2016 grotendeels deed opdrogen. De Oostenrijker vreest dat het akkoord geen standhoudt, nu er weer meer migranten in Griekenland arriveren, op de eilanden nog altijd geen efficiënt asielsysteem is ingericht en de EU nauwelijks vluchtelingen vanuit Turkije invliegt, zoals destijds wel was afgesproken.

Afgelopen november waren er zo’n elfduizend Syriërs vanuit Turkije naar de EU gevlogen, terwijl er naar schatting zo’n drie miljoen Syrische vluchtelingen in Turkije verblijven. Gerald Knaus, directeur van de denktank European Stability Initiative, brengt maandag een bezoek aan Den Haag, waar hij op uitnodiging van GroenLinks zijn zorgen met Kamerleden bespreekt.

Waarom bent u zo bezorgd?

„De EU-Turkije-deal had een duidelijk doel: het aantal boten dat Turkije verliet verlagen en de gevaarlijke oversteek vervangen door geordende hervestiging. De afspraak was dat vluchtelingen in eerste instantie bijna allemaal zouden worden teruggestuurd naar Turkije. Dat vereist snelle besluiten over de asielaanvragen van diegenen die alsnog in Griekenland arriveren. Maar ondanks een scherpe afname in het aantal aankomsten sinds maart 2016 is het Griekse asielsysteem nog altijd niet in staat snel besluiten te nemen. De grote meerderheid wordt niet teruggestuurd naar Turkije zoals de bedoeling was. In plaats daarvan proberen Griekenland en de EU nieuwe migranten af te schrikken met inhumane omstandigheden in de vluchtelingenkampen. Een cynische strategie die gedoemd is te mislukken.”

Het aantal arriverende migranten is met enkele duizenden per maand nu nog altijd veel lager dan de maandelijks tienduizenden in 2015 en begin 2016. Overdrijft u het risico op een nieuwe crisis niet?

„De trend is duidelijk: ten opzichte van het eerste deel van 2017 is het aantal migranten in het tweede deel meer dan verdubbeld. Dit leidt tot een vicieuze cirkel. Overbevolking betekent dat de omstandigheden in de kampen verder verslechteren.

„De spanningen lopen op en in reactie daarop worden meer migranten naar het Griekse vasteland overgebracht. In augustus 2017 werd het grootste aantal migranten overgebracht sinds het begin van de Turkijdeal. Dat waren er 2.566. En vervolgens arriveren er weer meer migranten op de eilanden, in september waren dat er 4.886, mogelijk ook omdat ze horen dat de periode die ze in de kampen moeten doorbrengen korter wordt. Het Griekse asielsysteem stort in wanneer het aantal aankomsten per maand de 5.000 migranten bereikt, wat komend voorjaar wel waarschijnlijk is.”

Waar gaan die migranten heen? De Balkanroute is gesloten, West-Europa is moeilijk te bereiken.

„Sinds het begin van de Turkijedeal, in het voorjaar van 2016, zijn er zo’n 140.000 Syriërs, Irakezen, Afghanen en Iraniërs alleen al in Duitsland gearriveerd. Met andere woorden; de Balkanroute is niet dicht. Elke minister van Binnenlandse Zaken in de EU weet dat.”

Waarom komt de EU niet in actie?

„Omdat we nog altijd geen serieus debat voeren over de instrumenten die nodig zijn voor een humaan asielbeleid. De Franse president Macron heeft het probleem gedefinieerd. ‘Een Europa dat beschermt’, zei hij, moet in staat zijn snel te beslissen wie er recht heeft op asiel en diegenen die dat niet hebben terugsturen.

„In Griekenland moeten we laten zien dat een humaan beleid van grenscontrole mogelijk is, waarbij snelle procedures, een menselijke ontvangst, snelle terugkeer en geordende hervestiging vanuit Turkije in de EU mogelijk is.”

Waarom wilt u een Nederlands asielsysteem voor Griekenland en Italië?

„Het Nederlandse systeem laat als beste in de EU zien dat er geen tegenstelling hoeft te bestaan tussen snelheid en kwaliteit. Het gaat erom dat er voldoende personeel beschikbaar is om de aanvragen en beroepsprocedures snel af te handelen. Ook op de plekken waar de meeste asielaanvragen worden gedaan, Griekenland en Italië, is een systeem nodig waarin de meeste beslissingen binnen enkele weken worden genomen.”