Oxfam weet ophef niet te sussen

Onder vuur De hulpwereld wordt opgeschud door het schandaal rond Oxfam in Haïti. „Zelfs excuses maken de zaak erger.”

Een jongetje in Corail, een opvangkamp in Haïti voor slachtoffers van de aardbeving in 2010, afgelopen zaterdag. Foto Andres Martinez Casares/Reuters

Anderhalve week na de eerste onthulling over door Oxfam-medewerkers georganiseerde seksfeesten met (mogelijk ook minderjarige) prostituees in Haïti, slaagt de hulporganisatie er niet in de internationale ophef te smoren. Integendeel. Met name de Britse tak van Oxfam ligt steeds meer onder vuur.

Het schandaal straalt ook af op de rest van de hulpsector. Nu wereldwijd de vraag wordt gesteld of de orgiën van Oxfam exemplarisch zijn voor meer misstanden, zien ook andere organisaties zich gedwongen donateurs uit te leggen wat zij doen tegen misstanden als die in Haïti.

Lees ook: In rampgebied gaan normen snel schuiven

Seksfeesten

Vrijdag 9 februari onthulde de Britse krant The Times dat Oxfam-medewerkers in 2011 seksfeesten organiseerden in Haïti. Zij verbleven daar om te helpen met de wederopbouw na de verwoestende aardbeving in 2010. Het Oxfam-personeel zou hebben betaald voor de diensten van lokale prostituees, die volgens The Times op de feestjes moesten rondlopen in Oxfam-shirts. De orgiën werden ‘young meat barbecues’ genoemd.

De krant onthulde ook dat Oxfam in 2011 al wist van de misstanden, maar de zaak intern afhandelde. Een aantal Oxfam-medewerkers werd ontslagen, onder wie het hoofd van de reddingsoperatie in Haïti. Deze Belg, Roland Van Hauwermeiren, zou bij een eerdere uitzending, naar Tsjaad in 2006, al aan soortgelijke seksuele uitspattingen hebben deelgenomen. Ze kregen geen disciplinaire sanctie opgelegd. Van Hauwermeiren kon bij een Franse hulporganisatie aan de slag, in Bangladesh.

Zondagnacht gaf Oxfam uiteindelijk het interne onderzoeksrapport vrij. Veel namen waren weggelakt, maar er viel wel te lezen dat de drie geschorste medewerkers een collega onder bedreiging dwongen te zwijgen.

Lees ook: ‘Reddende engel’ blijkt in Haïti wel vaker een wolf
Tekening Kamagurka

Opzeggingen

De gevolgen van de onthulling zijn groot voor Oxfam. Een plaatsvervangend directeur moest opstappen, ambassadeurs als oud-bisschop Desmond Tutu braken met de hulpclub, evenals duizenden donateurs, ook in Nederland. Meerdere overheden hebben hun subsidies opgeschort of dreigen hiermee.

Oxfam probeert de schade te beperken. Oxfam Novib, de Nederlandse tak van de ngo, pleitte tegenover NRC voor een internationaal meldpunt waarmee hulporganisaties elkaar kunnen informeren over medewerkers die zich schuldig hebben gemaakt aan integriteitsschendingen.

Oxfam International kondigde onderzoek aan naar gevallen van seksueel misbruik en wangedrag binnen de organisatie. Een onafhankelijke onderzoekscommissie bestaande uit vrouwenrechtenexperts krijgt de mogelijkheid medewerkers en partnerorganisaties te spreken. Ook beloofde de hulporganisatie een database op te zetten met informatie over voormalige en huidige medewerkers. Zo zegt Oxfam te willen voorkomen dat medewerkers die zich seksueel hebben misdragen alsnog positieve referenties krijgen, zoals gebeurde met Van Hauwermeiren.

Winnie Byanyima, directeur Oxfam International, noemde de seksfeesten in Haiti een „grote smet op Oxfams naam”. „We vragen de onderzoekscommissie, die volledig onafhankelijk zal werken, de vroegere gang van zaken, ons beleid, onze cultuur door te lichten.” Veel van deze inspanningen werden weer tenietgedaan door een interview met de baas van de Britse tak met The Guardian. Mark Goldring beklaagde zich over het „schieten” op zijn organisatie. „Het doet je afvragen wat we gedaan hebben. Hebben we baby’s in hun wiegjes vermoord? De schaal en intensiteit van de aanvallen voelen buiten proportie vergeleken met het niveau van schuld.” Goldring begreep dat ook deze woorden zich tegen zijn organisatie zouden keren. „Alles wat we zeggen wordt verdraaid... zelfs excuses maken de zaak erger.”

    • Merijn de Waal