Mini-Merkel: een vertrouweling maar ook bedreiging voor de echte

Annegret Kramp-Karrenbauer, secretaris-generaal van het CDU

De minister-president van Saarland wordt secretaris-generaal van de CDU, net als haar voorbeeld Merkel. Gaat ze die ook opvolgen?

Ze is wel de mini-Merkel genoemd, de vrouw die nu in Berlijn een sleutelpositie krijgt in de politieke kringen rond de bondskanselier. Als de nieuwe secretaris-generaal van de CDU moet Annegret Kramp-Karrenbauer (55) de grootste partij van Duitsland zien te stabiliseren – én de komende jaren de opvolging van Merkel gaan voorbereiden.

Er zijn niet veel Duitse politici die bij Merkel een functie kunnen uitzoeken. Het idee om het minister-presidentschap van Saarland in te ruilen voor de organisatorische leiding van de CDU was afkomstig van Kramp-Karrenbauer zélf. (Omdat haar Bordewijkiaans klinkende naam ook voor Duitsers nogal een tongbreker is, wordt ze gemakshalve vaak AKK genoemd).

Zelfde carrièrepad als Merkel

Het is een ongebruikelijke overstap, van een prominent politiek ambt naar een interne partijfunctie. Maar juist in een overgangstijd kan het een invloedrijke functie zijn met veel perspectief. Dat heeft Angela Merkel zélf bewezen, die in 1998 secretaris-generaal werd, in die functie brak met oud-bondskanselier Helmut Kohl, in 2000 voorzitter werd en in 2005 bondskanselier.

Tegen die achtergrond wordt in Duitsland nu gespeculeerd dat AKK een serieuze kandidaat is om Merkel op te volgen, wat bedreigend voor haar kan zijn. Voorlopig is AKK voor de bondskanselier vooral een belangrijke troef in de lastige situatie van het moment: een vertrouweling, die weliswaar afkomstig is uit een kleine deelstaat, maar breed respect geniet in de partij. Die inhoudelijk dicht bij Merkel staat, maar ook oog heeft voor de conservatieve vleugel die zich steeds meer ontheemd voelt in Merkels CDU.

En niet onbelangrijk mocht het tot vervroegde verkiezingen komen: Kramp-Karrenbauer heeft bewezen dat ze verkiezingen kan winnen – zoals begin vorig jaar, toen ze bij deelstaatverkiezingen de SPD ver achter zich liet. Anders dan veel nerveuze partijgenoten hield ze het hoofd destijds koel en nam ze geen afstand van de vluchtelingenpolitiek van Merkel. Haar zege in Saarland was de opmaat voor overwinningen van geestverwanten in de CDU in Sleeswijk-Holstein en Noordrijn-Westfalen, die erg belangrijk waren voor de positie van Merkel in de partij en het land.

Lees ook het opiniestuk: Voor Merkel staat alles op het spel

Geen achterban in Berlijn

Afkomstig uit Saarland (nog geen miljoen inwoners) heeft Kramp-Karrenbauer geen grote natuurlijke achterban in Berlijn. Ze heeft in Saarland wel veel ervaring opgedaan – korte tijd regeerde ze met een Jamaica- coalitie (met FDP en Groenen) en sinds 2012 met de SPD.

Komende maandag zal het partijcongres haar benoeming bekrachtigen, wordt algemeen verwacht. Met de keuze voor AKK laat Merkel haar critici zien dat ze open staat voor vernieuwing: op een gezamenlijke persconferentie zeiden beide vrouwen dat een fundamenteel debat over de toekomst van de partij nu op de agenda staat. De sleutels van het partijbureau overhandigen aan hét gezicht van de conservatieve vleugel, de huidige staatssecretaris van Financiën en Merkel-criticus Jens Spahn, was voor de bondskanselier duidelijk te riskant.

    • Juurd Eijsvoogel