Profiel

Remco Breuker

Hij is de doemdenker die blijft waarschuwen

De Leidse Korea-kenner Remco Breuker waarschuwt voortdurend voor een Noord-Koreaanse kernbom. „Ik vertel gewoon wat er gebeurt, de dingen zijn al jaren uit de hand gelopen.”

Op 13 april 2017 dook hij op uit de anonimiteit toen hij aanschoof in het praatprogramma Pauw. Aanleiding waren de berichten dat Noord-Korea beschikte over een kernwapen dat het zou kunnen inzetten op de lange afstand. Gespreksleider Jeroen Pauw kondigde hem aan als ‘de man met het by far meest deprimerende verhaal van de avond’.

En inderdaad, Remco Breuker, hoogleraar Koreastudies aan de Universiteit Leiden, wond er geen doekjes om. Zijn boodschap: „Als Noord-Korea kernbommen heeft die het op langeafstandsraketten kan zetten die de Verenigde Staten kunnen bereiken, zal Amerika dat nooit accepteren. Het kan vandaag fout gaan, het kan over een jaar fout gaan, maar het kan niet meer worden opgelost, denk ik. Als het afloopt met een beperkte militaire confrontatie ben ik heel blij. De kans is groot dat er een kernbom ontploft of een veldslag ontstaat.” Pauw, zichtbaar geschrokken: „Is er echt niets aan te doen om dat te voorkomen?” Breuker: „Nee, we zijn te laat. Dat hadden we jaren geleden moeten doen.”

Dat optreden bij Pauw lokte andere tv-optredens en kranteninterviews uit. Breuker, lang een in beperkte kring bekend en gerespecteerd academicus, werd in korte tijd een bekende Nederlander. Tegelijkertijd kreeg hij het imago van onheilsprofeet. Tegenover een website van de Universiteit Leiden verzuchtte hij op 19 januari: „Die reputatie [van doemdenker] raak ik niet meer zo makkelijk kwijt. Het zij zo, mensen hebben deze problematiek veel te lang niet serieus genomen. Ik vertel gewoon wat er gebeurt, de dingen zijn al vele jaren uit de hand gelopen.”

De Leidse universiteit herbergt veel regionale specialisten, maar die zijn doorgaans niet zo happig om mee te doen aan populaire talkshows. Breuker, de enige hoogleraar Koreastudies van Nederland, doorbreekt deze terughoudendheid vanuit een sterk engagement met de bevolking van het Koreaanse schiereiland.

Japanstudies

Remco Erik Breuker (Zaandam, 23 juni 1972) schreef zich na zijn eindexamen vwo in bij Japanstudies in Leiden. Koreastudies hoorde tot dezelfde vakgroep en ook die studie pakte hij op „omdat zeker over de Koreaanse geschiedenis zo weinig bekend was en Japans en Koreaans op elkaar lijken”. Tijdens zijn studie ontmoette hij zijn latere vrouw, Imke van Gardingen, een als kind geadopteerde Koreaanse, die in dezelfde tijd als Breuker Koreastudies deed. Zij ging later rechten studeren en is nu specialist arbeidsrecht bij de FNV. Samen doen zij onderzoek naar dwangarbeid van Noord-Koreanen in de Europese Unie.

Na zijn master zette Breuker zijn studie Koreaanse geschiedenis voort aan de Nationale Universiteit van Seoul. In 2006 promoveerde hij in Leiden op een studie over middeleeuws Korea. Daarna was hij twee jaar onderzoeker aan de Australian National University. In 2008 keerde hij terug naar Leiden, waar hij in september 2011 werd benoemd tot hoogleraar Koreastudies. Breuker is opgeleid tot classicist en mediëvist, maar is even vertrouwd met het hedendaagse Korea, en dan vooral de gesloten samenleving in het noorden.

Aan zijn geloofsbrieven als Koreaspecialist wordt door niemand getwijfeld. Toch zijn sommige standpunten die hij het afgelopen jaar heeft ingenomen omstreden onder Korea-watchers. Breuker, die zelf nooit in Noord-Korea is geweest, vindt het voor een onderzoeker onverstandig om naar het land te gaan. Om drie redenen. Allereerst zijn persoonlijke veiligheid. Noord-Korea heeft hem ervan beschuldigd subversieve activiteiten te ondernemen tegen het bewind en – ginds de ergst denkbare misdaad – de Opperste Leider te hebben beschadigd. Hij heeft ook morele bezwaren; hij acht de kans groot dat een bezoekend academicus wordt gebruikt ter legitimering van het regime. Ook denkt hij dat mensen met wie je ginds praat problemen krijgen als zij te openhartig zijn. In de derde plaats is hij bang door het land te bezoeken zijn objectiviteit als wetenschapper kwijt te raken. Hij verwijst dan naar collega’s die, vindt hij, bang zijn dingen hardop te zeggen omdat ze anders Noord-Korea niet meer in mogen.

Videospecial: Het conflict met Noord-Korea gaat op een van deze vijf manieren eindigen:

‘Virtueel bezoek’

In een in mei te verschijnen boek bepleit Breuker ‘virtueel bezoek’ aan Noord-Korea. Hij doelt op plekken waar veel Noord-Koreanen wonen die het land hebben verlaten: China en natuurlijk Zuid-Korea, waar zo’n 30.000 Noord-Koreaanse emigranten leven. Noord-Koreanen die tijdelijk in het buitenland zijn, zoals de dwangarbeiders op Poolse scheepswerven waarover hij laatst berichtte, laat hij liever met rust.

Koen De Ceuster, gepromoveerd Korea-historicus, opgeleid in Leuven en al langer dan Breuker verbonden aan Koreastudies in Leiden, haalt juist morele redenen aan om naar Noord-Korea te blijven gaan. De Ceuster: „Ik wil het land niet reduceren tot zijn regime. In mijn onderzoek probeer ik juist voorbij het regime naar de samenleving te kijken. Natuurlijk is ieder bezoek vooraf doorgesproken, maar binnen dat kader is het wel degelijk mogelijk veldwerk te doen. In Noord-Korea ontmoet ik mensen die ik als individuen respecteer en niet reduceer tot enkel een spreekbuis van het regime. Door niet naar Noord-Korea te gaan laat je de totale controle van het regime intact. Directe interactie is in mijn ervaring een boeiend leerproces voor beide partijen.”

Breuker vindt dat het Westen de Noord-Koreaanse propaganda over een ‘eindoverwinning’ – lees hereniging van de beide Korea’s – serieus moet nemen. Tegen de site van de Leidse universiteit zei hij: „Noord-Korea tamboereert hier al veertig jaar op. Nu zijn kernwapens hun manier om de aftocht van de 30.000 Amerikaanse militairen uit Zuid-Korea af te dwingen en zo de vrije hand te krijgen om Noord- en Zuid-Korea te herenigen.”

Sico van der Meer is als expert non-conventionele wapens verbonden aan de denktank Clingendael en ‘inhouse Korea-watcher’. Hij respecteert Breuker, maar deelt diens sombere visie niet. „Ik denk niet dat Noord-Korea nog écht uit is op hereniging. In ieder geval niet op korte of middellange termijn. Als ze het zuiden erbij zouden trekken moeten ze een bevolking van 50 miljoen incorporeren die gewend is in een vrije, kapitalistische staat te leven. Ook nu ze een kernwapen hebben, zullen ze niet zomaar Zuid-Korea binnenvallen. Ze beseffen heel goed dat dit zelfmoord is. De Amerikanen zullen dat niet accepteren, niemand in de wereld. Dat zou een bloedige oorlog worden, kernwapens of niet.”

Van der Meer ziet maar één prioriteit bij het regime in Pyongyang: machtsbehoud, vasthouden aan de status quo. „Alles wat die kan doorbreken is gevaarlijk. Dat brengt alleen maar problemen voor de elite die nu Rolexen, cognac en Mercedessen heeft. Forceer je verandering, dan kan het dubbeltje verkeerd vallen. Laten we hopen dat ik gelijk heb, en niet Breuker, want dan ziet het er somber uit.”

    • Dirk Vlasblom