Opinie

    • Jutta Chorus

De man die de monarchie stutte

In alle stukken over Ruud Lubbers de afgelopen week ontbrak steeds één naam, die van prinses Beatrix. Ik bekijk de begroeting van Lubbers en Beatrix die de NOS ergens in de jaren tachtig vastlegde op paleis Noordeinde: „Dag majesteit”, zei Lubbers. „Dag Ruud”, zei Beatrix, ondeugend lachend.

„We werden géén vrinden”, zei Lubbers, toen ik hem in 2010 en de jaren daarna een paar keer opzocht om over hun eerste contact eind jaren zeventig te spreken. „Het was een functionele verhouding, al werd het ook persoonlijk”, zei hij toen.

Toen Beatrix in 1980 de troon besteeg, stond het koningshuis op wankelen. Het kwam door de zweverigheid van haar moeder, die zich had laten adviseren door een gebedsgenezeres, en door de nonchalance van haar vader, die wel oren had gehad naar financiële bedankjes van vliegtuigfabrikant Lockheed. We zullen nooit weten was er was gebeurd onder een andere premier. We weten zeker dat Lubbers en Beatrix een nieuwe, stevige basis onder de monarchie hebben gelegd. En daarom is het gek dat Beatrix niet voorkwam in de necrologieën van Lubbers. De renovatie van het koningshuis is evengoed zijn erfenis als no-nonsense-politiek en kruisraketten.

‘Ze was kritisch over haar vader”, zei Lubbers tegen mij. „En ze was een reactie op haar moeder.” Ze werden dan misschien geen vrienden, het echtpaar Lubbers bezocht Beatrix en Claus regelmatig, ook in hun buitenhuis in Tavernelle, Italië, in de zomers van 1979 en 1980. De kroonprinses werd koningin en professionaliseerde haar hofhouding.

Lubbers: „Ze zei: ‘We gaan het serieus aanpakken’. ‘Serieuzer dan wie’, vroeg ik. ‘Serieuzer dan mijn moeder.’ Ze vond dat het koningschap met meer waardigheid moest worden uitgevoerd dan haar moeder dat had gedaan.”

Tijdens wandelingen en gezamenlijke zwempartijen bespraken zij hoe dat zou moeten – formeel, inhoudelijk, binnen de lijnen van de grondwet en het protocol. Het bracht Beatrix misschien niet de populariteit van haar moeder, maar wel het vertrouwen van het volk.

Koning Willem-Alexander, koningin Máxima en prinses Beatrix gaven een gezamenlijke verklaring uit na het overlijden van Lubbers. „Wij gedenken Ruud Lubbers als een groot staatsman met een indrukwekkend verantwoordelijkheidsgevoel. Wij gedenken hem ook als een moedig en invoelend mens.” Een ruim gebaar.

Het had Lubbers verrast, zei hij, dat Beatrix een paar jaar na Bernhards dood weer milder over hem was gaan oordelen. „Ze zei: ‘Nu is het volk gaan overdrijven in zijn aanval op hem’. Hij mocht ook wel eens gesteund worden.” Het oordeel over haar ouders ging heen en weer – zo gaat dat in het boek des levens, zei Lubbers.

Jutta Chorus (j.chorus@nrc.nl) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus
    • Jutta Chorus