Iedereen liet steken vallen bij abortusklinieken

Faillissement

Het faillissement van abortusorganisatie Casa leidde tot veel opschudding. De curator constateert wel tien oorzaken.

Behandelkamer van de abortuskliniek van Casa in Leiden. Foto Johannes van Assem

Voormalig bestuurder Bert van Herk van Casa, de organisatie die tot eind vorig jaar ongeveer de helft van alle circa 17.000 abortussen in Nederland uitvoerde, zal vermoedelijk bestuurlijk aansprakelijk gesteld worden voor het faillissement van Casa. Dat meldt curator Marc Udink in het verslag dat hij vorige week naar de rechtbank stuurde en deze week openbaar maakt. „Een diepgaand onderzoek naar de wijze waarop de Casa-organisatie vanaf 2001 is gerund is onvermijdelijk”, schrijft Udink. „Rechtsmaatregelen zijn niet ondenkbaar.”

Eind januari viel het Openbaar Ministerie al binnen bij Van Herk en bij een voormalig bestuurder van Star MDC in Rotterdam, waarmee Casa een alliantie had om echo’s uit te voeren bij vrouwen om te kijken of hun spiraaltje goed zit. Deze basiszorg die Star MDC uitvoerde, lieten zij jarenlang door Casa declareren als duurdere medisch-specialistische zorg, ze deelden de meeropbrengst. Zorgverzekeraars hebben daardoor over een aantal jaren miljoenen euro’s misgelopen. Het gerechtelijk vooronderzoek zal mogelijk leiden tot strafvervolging.

Maar in zijn verslag spreekt curator Udink nergens over fraude. Hij gebruikt de term ‘onregelmatigheden’. Daarbij gaat het ook om meer steken die Casa heeft laten vallen, zoals zonder een geldige verwijzing zorg in rekening brengen en geen juiste vergunning. Volgens de curator werd er „niet goed en op basis van onvoldoende kennis gedeclareerd”. „Van zelfverrijking lijkt geen enkele sprake”, schrijft hij.

Wie Udink bezoekt in de villa van zijn Haagse advocatenkantoor, treft een bureau, een tafel en schoorsteenmantel aan die bezaaid liggen met dossiers. „Allemaal Casa”, zegt Udink. „En eigenlijk is dit maar een klein faillissement.” Udink doet veel werk in de zorg, sinds hij curator was bij het faillissement van Meavita, de grote thuiszorgorganisatie met een omzet van een half miljard euro en 20.000 man personeel.

Veel beroering

Het faillissement van Casa valt vooral op doordat het voor veel maatschappelijke en politieke beroering zorgde. Er waren zorgen over oplopende lange wachttijden en vrouwen die hun toevlucht zochten in het buitenland. De SGP en coalitiepartner ChristenUnie stelden vragen aan minister Bruno Bruins (VVD) over de waarborging van de kwaliteit van de zorg.

Voor Udink is, zo schrijft hij in het verslag, het faillissement van Casa „een bedrijfsongeval dat sterk te maken heeft met regeldichtheid van de zorg”. Hij beschrijft tien oorzaken voor het faillissement, „die elk apart een bedrijf al in problemen zouden hebben gebracht”.

Wat is er dan het afgelopen jaar gebeurd bij Casa, een organisatie die eigenlijk uit drie stichtingen bestond na het samengaan van vijf abortusklinieken en drie Rutgershuizen in Amsterdam, Rotterdam, Leiden, Den Haag, Maastricht, Houten en Goes? Casa Klinieken voerden de abortussen uit, Casa Medical verzorgde specialistische behandelingen als het plaatsen van spiraaltjes en het doen van sterilisaties. Casa Nederland vormde de bestuurlijke en administratieve kern. Hier was al het personeel in dienst, dat via detacheringscontracten bij Casa Klinieken of Casa Medical werd ondergebracht. Van 2001 tot 2016 is die organisatie geleid door Van Herk.

Zijn opvolger Ron Leenders bestempelt Udink in het faillissementsverslag als „de klokkenluider”. Leenders bespeurde al snel na zijn aantreden de onregelmatigheden . Vooral toen hij merkte dat Casa helemaal geen medisch specialisten in dienst had, maar wel medisch-specialistische zorg declareerde. Hij liet na enige discussies met de raad van toezicht onderzoek uitvoeren door KPMG Forensics. De raad van toezicht trad af, twee leden bleven ‘demissionair’ functioneren tot in het najaar. Leenders stopte met declareren van specialistische zorg, waardoor Casa Medical en Casa Nederland uiteindelijk in augustus vorig jaar failliet gingen.

Hij zette ook een reorganisatie in, omdat Casa te veel personeel had voor het aantal verrichte handelingen. In de markt was er een grote overcapaciteit. Volgens zijn inschattingen kon Casa alle abortussen in Nederland voor zijn rekening nemen, zei hij na zijn vertrek tegen het journalistieke webplatform Follow the Money (FTM).

Leenders was volgens Udink als manager niet ervaren genoeg om bestand te zijn tegen „de hoge golven waarin de organisatie was beland”. Met zijn juridisch adviseur werkte Leenders in het voorjaar van 2017 aan een ‘ontvlechting’, om de abortusklinieken te beschermen tegen de nadelige effecten van het faillissement van de twee andere onderdelen. Udink bestempelt deze pogingen als „doelloos en mislukt” en hekelt de „juridische spitsvondigheid” om onder de hoofdelijke aansprakelijkkheid van Casa Klinieken uit te komen.

Udink beschrijft Leenders ook als veroorzaker van onrust onder de werknemers, door ruzie te maken met de vakbonden en het inrichten van een onduidelijk reorganisatieproces waarin een afrekensfeer ontstond. De onvrede leidde tot lekken naar media als de Volkskrant, het Nederlands Dagblad, FTM en Argos. Leenders kwam zelf ook tot de conclusie dat hij niet de geschikte man was en vertrok in september. Inmiddels was ook Casa Klinieken failliet.

Zijn opvolger als bestuurder van Casa Klinieken, Co’tje Admiraal, heeft tijdens een doorstartpoging onder de naam City Abortus Klinieken de klinieken succesvol laten doordraaien, maar heeft die arbeidsonrust niet meer kunnen bezweren. Eind november vertrok ze plotseling. Volgens haar omdat de banken afhaakten bij de doorstart. Udink stelt echter dat de banken akkoord waren – volgens hem is ze opgestapt nadat hij haar verzoek om vrijwaring van aansprakelijkheid afwees. Zonder de curator in kennis te stellen, stuurde zij een brief aan het personeel dat de doorstart niet doorging. Udink bestempelt haar besluit „een getraumatiseerde organisatie zonder leiding achter te laten” als „maatschappelijk onaanvaardbaar”.

Overgenomen

Het ministerie van VWS heeft een doorstart eerst gesteund, door in feite een boedelkrediet te verschaffen waarmee de klinieken konden blijven functioneren. Maar tijdens een bezoek aan minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD) in november vertelden de acht concurrerende klinieken hem dat zij het wegvallen van Casa konden opvangen. De minister besloot daarop dat Casa als organisatie niet hoefde te worden behouden en stopte het boedelkrediet.

De inspectie trok de toestemming in om nog nieuwe gevallen op te nemen. Alle klinieken van Casa waren voor de Kerst dicht. Het personeel stond op straat. Sindsdien zijn de klinieken van Casa in Rotterdam en Amsterdam overgenomen en weer opengegaan.

Voormalig bestuurder Van Herk moet zich op dit moment het meest zorgen maken. De rol van de accountants is „vanzelfsprekend” nog verder onderwerp van onderzoek, schrijft Udink. Ook kijkt hij naar de verantwoordelijkheid van de leden van de raad van toezicht, die jarenlang de onregelmatigheden liet voortduren zonder ze te beseffen. „De vraag is of er geen zichtbare rooksignalen waren die een waarschuwingsgehalte hadden”, aldus Udink.