Amnesty waarschuwt voor misbruik taser door agenten

Taser Agenten op straat hebben een jaar de taser getest. Amnesty pleit voor een stop op het gebruik van het stroomstootwapen.

Supporters van Feyenoord raken slaags met de politie in het centrum van Rotterdam. Foto Niels Wenstedt

„Arrestant had de gehele isoleercel gesloopt […]. Voor de celdeur heb ik door het luikje het gebruik van de taser aangekondigd […]. Man werkte volledig mee.”

„Verdachte gaf te kennen in gevecht te gaan. […] Schrok zichtbaar van het geknetter van de taser en werkte toen mee.”

„Psychiatrische patiënt moest isoleer in. […] Toen de patiënt de taser zag, zei hij: ‘Nee, niet dat gele ding’.”

Tot eind 2016 werd de taser in Nederland alleen gebruikt door arrestatieteams. Afgelopen jaar hebben agenten op straat het stroomstootwapen getest. De taser X2 kan van een afstandje twee pijltjes afschieten, bedoeld voor tijdelijke verlamming in bedreigende situaties. En aan de zijkant zit een knop, de ‘drive-stun mode’, die een ‘pijnprikkel’ geeft als je het wapen op het lichaam plaatst. Telkens als agenten het wapen uit hun beenholster trokken, maakten ze er notie van op meldingsformulieren, zoals in bovenstaande voorbeelden. En dan blijkt: dreigen met de taser is vaak al genoeg.

Maar niet altijd.

„Collega’s op de grond met verdachte nadat collega tweemaal met taser had geschoten. Verdachte verzette zich nog steeds. […] Tweemaal stun mode gebruikt. Tijdens transport naar het bureau meerdere malen de stun mode gebruikt om verdachte onder controle te krijgen.”

„Verwarde man in separeercel moest medicatie toegediend krijgen. Zeer agressief. […] Vier keer stun mode gebruikt om verzet te breken.”

Lees ook: Verantwoord gebruik van geweld moet bij agent ‘inslijten’

De eindevaluatie van de pilot volgt deze zomer. Dan zal de politiek besluiten of de taser, bedoeld om het door agenten ervaren ‘gat’ tussen pepperspray en vuurwapen te dichten, tot de standaarduitrusting gaat behoren. De teams van de proef mogen het wapen tot die tijd gebruiken.

En dat steekt, zegt Amnesty International, dat de introductie van het stroomstootwapen in Nederland kritisch volgt. In een deze maandag gepubliceerd rapport vraagt de mensenrechtenorganisatie om „onmiddellijke opschorting” van het gebruik. Ze constateert dat agenten de taser – tegen de instructie in – veelvuldig gebruiken in situaties waarin geen sprake is van een bedreiging of risico op ernstig letsel. „Mensen werden getaserd die al waren geboeid, of in een politiecel of separeerruimte van een ggz-instelling verbleven”, zegt onderzoeker Gerbrig Klos van Amnesty. „Sommigen zelfs vijf, zes, zeven keer, met alle risico’s voor de gezondheid.”

Het gevaar op misbruik is groot, zegt Klos. „In veel gevallen is getaserd in de drive-stun mode, met als enig doel om iemand pijn te doen en zo medewerking af te dwingen. Maar daarvoor heeft de politie genoeg andere middelen, zoals armtechnieken.” De drive-stun mode is daarnaast niet gemaximeerd – je kunt iemand zo lang taseren als je wilt – en dat levert ook volgens de fabrikant risico’s op voor onder meer hartpatiënten en mensen in acute stress.

Taser geeft politieagent twee mogelijkheden

Geen richtlijnen

Amnesty baseert zich op een in november gepubliceerde tussenevaluatie door de Politieacademie, destijds aan de publieke aandacht ontsnapt. De Politieacademie noemt de taser in dat rapport een „complex wapensysteem” dat bij gebruik nogal eens faalt. De geweldsinstructie geeft „geen richtlijnen” en de „te korte” opleiding doet „geen recht” aan veilig gebruik en de gezondheidsrisico’s. Daarnaast past het gebruik van de drive-stun mode volgens het rapport niet bij de argumentatie voor invoering van een stroomstootwapen.

De taser maakt geweldsgebruik door de politie laagdrempeliger dan gewenst, concludeerde eerder ook het VN-comité tegen marteling. In psychiatrische instellingen is het gebruik inmiddels opgeschort nadat vorig jaar een moeder zich in de media beklaagde dat haar opgenomen zoon meerdere keren was getaserd omdat hij in een separeercel zijn medicatie weigerde. Klos: „Als arrestatieteams de taser onder goede voorwaarden gebruiken: prima. Maar niet elke agent.”

Lees ook: ‘Zo veilig, zelfs een zwangere vrouw kun je taseren’

Volgens de politie is er naar aanleiding van de tussenevaluatie nu meer aandacht voor veilig gebruik en de gezondheidsaspecten. En de drive-stun mode? Die is nog altijd toegestaan. Een woordvoerder: „Het is aan de professionele ruimte van de agent om te besluiten of hiervan gebruik wordt gemaakt.”

    • Freek Schravesande