Turkse journalist kan maar beter een dubbel paspoort hebben

Op dezelfde dag dat de Duits-Turkse journalist Yücel werd vrijgelaten uit een Turkse gevangenis, kregen zes andere Turkse journalisten een levenslange celstraf opgelegd wegens betrokkenheid bij de mislukte coup van 2016.

Yücel Foto Can Erok/AP

Sinds Yücel in februari 2017 werd opgepakt wegens spionage voor Duitsland en terreurpropaganda , heeft de Duitse regering intensief gelobbied om hem vrij te krijgen. Berlijn verbond het verbeteren van de betrekkingen met Turkije aan de vrijlating van Yücel. Solidariteitsacties van de Duitse pers en van maatschappelijke organisaties maakten van Yücel een symbool van de censuur in Turkije.

De namen Nazli Ilicak, Ahmet Altan, Mehmet Altan, Fevzi Yazici, Yakup Simsek en Sukru Tugrul Ozsengul zijn veel minder bekend in het Westen. Deze zes journalisten kregen vrijdag zware straffen opgelegd wegens deelname aan „de mediavleugel van de Fethullah Gülen Terreur Organisatie (FETÖ)”. Hun lot laat zien hoe gepolitiseerd het Turkse rechtssysteem is geworden.

De vonnissen werden veroordeeld door de Europese Unie, de Verenigde Staten, de Verenigde Naties en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa. „Deze zware vonnissen zijn een onacceptabele en ongeëvenaarde aanval op de vrijheid van expressie en pers in Turkije”, verklaarde David Kaye, speciaal VN-rapporteur voor de vrijheid van meningsuiting.

„Deze vonnissen, de eerste tegen journalisten die verdacht worden van betrokkenheid bij de mislukte coup van juli 2016, scheppen een vernietigend precedent voor de vele andere journalisten en schrijvers in Turkije die vervolgd worden op basis van soortgelijke dubieuze aanklachten”, zei Jennifer Clement, de directeur van schrijversorganisatie PEN International.

Volgens PEN, dat het proces vanaf het begin heeft gevolgd, zijn de rechten van de verdachten op een eerlijk proces geschonden. Bewijs dat werd opgevoerd was soms ronduit surrealistisch. Zo zouden de broers Altan ‘subliminale boodschappen’ hebben doorgegeven aan gülenisten toen ze aan de vooravond van de coup in een talkshow zaten.

Daarnaast werd een vonnis van het Hooggerechtshof over de zaak genegeerd door een lokale rechtbank in Istanbul. Het Hof bepaalde op 11 januari dat de journalisten onmiddellijk moesten worden vrijgelaten omdat hun rechten waren geschonden tijdens hun lange voorarrest. Volgens de lokale rechtbank had de hoogste justitiële instantie van het land hier geen jurisdictie over – in feite een constitutionele crisis veroorzakend. Maar president Erdogan en zijn minister van Justitie verdedigden het besluit van de lagere rechtbank juist.

Foto Paul Zinken/AP

Hoe politiek het proces ook was, weinig Turken betreuren het dat deze journalisten achter de tralies belanden. Ze worden door velen gezien als opportunistische journalisten die in krantenstukken en talkshows fungeerden als spreekbuis van de Gülenbeweging. Tijdens de showprocessen Ergenekon en Balyoz, waarbij veel seculiere journalisten, academici en een groot deel van de seculiere legertop achter de tralies belandden, kwamen zij met beschuldigingen en publiceerden ze gefabriceerd bewijsmateriaal. Ook de regering steunde de processen, maar zegt nu te zijn misleid.

Berechting via de media is een beproefde methode in Turkije die ook tijdens de zuivering na de coup vaak is gebruikt om gülenisten – echte en vermeende – zwart te maken. Erdogan heeft toegegeven dat de verkeerde mensen soms zijn opgepakt. Maar dat geldt blijkbaar niet voor de zes journalisten. Hun vonnis maakt deel uit van de mythe die de regering maakte van de coup.

Yücel daarentegen was een politieke gijzelaar, die door de Turkse regering werd ingezet in het diplomatieke conflict met Duitsland. Het kwam Erdogan electoraal goed uit het vuurtje op te poken. „Ze verbergen een terrorist, een spion in de Duitse ambassade”, zei Erdogan over Yücel tijdens de campagne voor het referendum. Het publiek barstte uit in luid gejuich. „Merkel vroeg me om hem vrij te laten. Ik zei tegen haar dat we een onafhankelijke rechtelijke macht hebben. Hij zal ervoor boeten dat hij een terrorist is.”

Van die stelligheid is weinig meer over nu Erdogan de relaties met Duitsland wil verbeteren en Duitsland zal bezoeken als daar de nieuwe regering is aangetreden. Hoewel de rechtbank Yücel vrijdag alsnog aanklaagde wegens „propaganda voor een terreurorganisatie” en „ophitsing van het volk”, met een strafeis van maximaal 18 jaar cel, werd hij meteen vrijgelaten en mocht hij ongehinderd naar Duitsland vliegen.

Reporters Without Borders (RSF) riep Europese landen op net zo intensief te lobbyen voor de vrijlating van de zes als voor Yücel. „We weten dat politieke druk werkt – eerder vandaag werd de Turks-Duitse journalist Deniz Yücel vrijgelaten na gesprekken tussen de Duitse bondskanselier Merkel en de Turkse premier Yildirim”, zei Erol Önderoglu van RSF. „Veel meer van dit soort druk is nodig. Andere landen en politieke en financiële instituties, waaronder de EU, moeten laten zien dat ze daadwerkelijk achter de waarden staan, waaraan ze Turkije zeggen te houden.”