‘Wie heeft er nou nooit iets verkeerd gedaan?’

De Stemming Nieuwbouwwijken zijn VVD-terrein. Zijn ze daar nu boos op Halbe Zijlstra? Op naar Schuytgraaf, Arnhem.

Links: Jonge VVD-kandidaten in café Dudok in Arnhem. Rechts: Wijk Schuytgraaf Foto’s Merlin Daleman

De eerste de beste bewoner van Schuytgraaf die we tegenkomen, zegt meteen waar het op staat. Zo’n liegende minister als Halbe Zijlstra: wegwezen. En zo’n premier als Mark Rutte, die het weken weet en zijn mond houdt: dat kan ook niet door de beugel.

Frans Piek laat zijn lobbes van een hond uit langs de Dissel. Hij is zeventig, tot voor tien jaar buschauffeur. Bij thuiswedstrijden van Vitesse helpt hij het vervoersbedrijf soms nog. Hij kijkt om zich heen. „We hebben het geweldig hier. We hebben een mooi huis, rijden nog in onze eigen auto, we eten, we gaan uit eten. En nog hoor je mensen meuken.”

Links van hem ligt de kanovijver, op dit middaguur lopen er vier honden met hun baasjes omheen. Rechts de splinternieuwe wijk waar de straten naar oud landbouwtuig heten. Het Juk. De Hooivork. Het Lemoen. Overal staan auto’s, en toch zijn er maar weinig mensen thuis.

Moraal in de politiek

We wilden weten hoe men denkt over de moraal in de politiek in de week dat Halbe Zijlstra over een oude leugen struikelde. We kozen Schuytgraaf, een nieuwbouwwijk in het zuidwesten van Arnhem, waar Zijlstra’s VVD bijna 40 procent van de stemmen haalde bij de Kamerverkiezingen van vorig jaar. Maar we hadden evengoed naar Drenthe of Brabant kunnen gaan: in alle woonwijken van na 2000 was de VVD bij de laatste landelijke verkiezingen de grootste.

Voordat we naar Schuytgraaf reden, hadden we in het centrum van Arnhem afgesproken met drie jonge VVD-kandidaten voor de komende raadsverkiezingen en hun mentor Birkitta Kortes, medewerker van de Gelderse Statenfractie. Vrolijke mensen. Ze waren op Valentijnsdag gaan canvassen met een kartonnen beeltenis van Mark Rutte. Passanten op het Stationsplein zeiden meestal ‘Jasses, nee’ tegen een selfie met de kartonnen premier. Maar dan zei Rebin Maref, 29 jaar en nummer 6 op de kandidatenlijst, schalks: „Wil je dan met mij op de foto?” Dan moesten ze toch lachen.

De val van Zijlstra, pal in de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen, was „balen”, zegt Steffenie Pape, nummer twee op de kandidatenlijst.

Ze willen niet zeggen wat ze van de kwestie-Zijlstra vinden. Wel dat de politiek in het algemeen en de VVD in het bijzonder „onder een vergrootglas ligt”.

VVD wijk de Schuytgraaf in Arnhem.

Foto Merlin Daleman

Lessen ethiek

De drie kandidaten hebben het afgelopen jaar een klasje voor aankomende politici gevolgd. Tien bijeenkomsten, een ervan gewijd aan ethiek, zegt Rens Spijkers (29), nummer vier op de kandidatenlijst in Oude IJsselstreek. Het was een „bespreekonderwerp”, dus waren er geen goede of foute antwoorden. Meer in de trant van ‘Stel, jou komt iets ter ore dat misschien niet klopt’, wat doe er dan mee? Wie breng je op de hoogte? De burgemeester? Je partijleider? „Ethiek, best lastig”, vinden ze.

Dan moet je net deze tijden hebben. Je kijkt je LinkedIn-profiel na. Kloppen de jaartallen wel? Als je daar een foutje in maakt, kun je er donder op zeggen dat een krant of een blog het vindt. Nevenfuncties van vroeger, kunnen die nu anders worden uitgelegd? Vrienden van Rebin Maref die ondernemers zijn, betwijfelen of zij politicus zouden durven worden. Kan alleen maar slecht aflopen, zeggen ze.

En toch zitten deze vier handenwrijvend aan tafel. Straks gaan ze in hun vrije tijd, tegen een kleine vergoeding, vergaderen over hoe ze hun stad kunnen verbeteren. „Ik word er vooral strijdlustig van”, zegt Birkitta Kortes.

Eerlijk opgebiecht

Op naar bijltjesdag in Schuytgraaf dus – denken we. De eerste zinnen over politiek gaan inderdaad vaak in de trant van: ik houd me er niet mee bezig, wat een bende maken ze ervan. Dan zullen ze Halbe Zijlstra ook wel rauw lusten. Maar dat is niet zo. Hij wordt deskundig, serieus en betrouwbaar genoemd. Tussen de Zeis en de Maaidorser heerst begrip voor de gevallen politicus. Wie heeft er nou nooit iets verkeerd gedaan? Wie heeft een onbevlekt blazoen? „Het mag fout zijn, maar hij heeft het eerlijk opgebiecht”, zegt René van de Zandschulp op de smalle stoep. Veel bewoners ergeren zich aan media die gretig naar oude fouten graven. Zout op alle slakken leggen.

„Ik had het van Zijlstra niet verwacht”, zegt Marc van Alst. Hij staat in de deuropening van zijn huis boeken van Michael Crichton en Joris Luyendijk in een papierkliko te gooien. „Sommige mensen spreken me aan”, zegt hij. Maar ook: politiek volg ik niet, de gemeenteraad boeit me niet. Vorig jaar heeft hij voor het eerst gestemd, op de VVD. Om Wilders tegen te houden. „Ik vraag me weleens af waar we met dit land naartoe gaan.”

Bijstandsfraude

Van Alst (46) onderzoekt bijstandsfraude bij de Sociale Dienst. Hij vertelt over een gezin: man, vrouw en twee jonge kinderen die officieel niet samenwonen omdat de kostendelersnorm hen dat belet – ze zouden een deel van hun uitkering verliezen. De hele afdeling voelt gewoon dat die twee gaan samenwonen.

En dan Van Alst erop af, natuurlijk? Nee. Als speurder naar fraude blijkt hij vooral na te denken over hoe deze mensen kunnen samenwonen zonder dat ze meteen een fors deel van hun inkomsten kwijtraken. „Ik kijk naar het hele plaatje.”

Lees hier het commentaar over het aftreden van Zijlstra: Beoordelingsvermogen van premier Rutte schoot tekort

De man in kwestie is een kapperszaak begonnen. Met een wurgcontract: 1.500 euro huur per maand. Dat knipt hij natuurlijk nooit bij elkaar, zegt Van Alst. Hij had gevraagd. „Leg nou je boeken bloot, dan kunnen we je helpen.” Dat wilde de man niet.

Dit is het hele plaatje: als man en vrouw samenwonen, is dat goed voor het gezin. Kan de kapper tijdelijk met behoud van uitkering zijn zaak opbouwen: goed voor het gezin. Hebben zij te weinig inkomsten, maken ze schulden, dan wordt niemand daar wijzer van. Een huisontruiming kost de gemeenschap veel geld.

Geen houthakkers

De conclusie van Van Alst: hier is een groter sociaal belang dan die paar honderd euro bijstand die tijdelijk te veel zou worden uitgekeerd. „Wij zijn geen houthakkers”, had hij tegen het sociale wijkteam gezegd.

En nu heeft de man alsnog een afspraak gemaakt voor maandag. Veel beter, zegt Van Alst, dat hij laat zien dat hij het zelf wil.

Precies zo kijkt hij naar Halbe Zijlstra en de politiek van de scherpe bijl – vanuit het hele plaatje. „Kan nou niemand nog iets lijen?”