Blauwe kleurstof remt verspreiding malariaparasiet

Geneeskunde

De besmettingsketen van malaria is simpel te doorbreken, ook nadat mensen al geïnfecteerd zijn.

Methyleenblauw Foto iStock

Een eenvoudige kleurstof kan in combinatie met andere antimalariamiddelen voorkomen dat de parasiet zich snel door de populatie kan verspreiden. Dat blijkt uit een experiment in Mali, waarbij de malariaparasiet bij mensen die de stof methyleenblauw slikten na 48 uur al uit het bloed was verdwenen, terwijl die bij de controlegroep nog zeker een week bleef circuleren. Onderzoekers onder leiding van Teun Bousema van Radboudumc in Nijmegen publiceerden de resultaten in The Lancet Infectious Diseases.

Methyleenblauw is dodelijk voor de geslachtelijke stadia van de malariaparasiet die in het bloed van patiënten circuleert. Die gametocyten komen in de maag van een mug terecht als die bloed zuigt bij zo’n patiënt. In de mug leidt dat tot een nieuwe generatie besmettelijke malariaparasieten. De mug draagt die al stekend over op anderen. Eén malariapatiënt kan zo, via die ene mug, meer dan honderd mensen besmetten.

Veilig middel

De studie laat zien dat methyleenblauw een veilig malariamiddel is dat met ongekende snelheid de geslachtelijke stadia van malariaparasieten doodt. Er zit nog wel een klein nadeel aan het middel; bij mensen die het slikken kleurt de urine blauw, wat hen misschien kan afschrikken. De onderzoekers zijn hoopvol, maar er is nu verder onderzoek nodig om te bekijken of methyleenblauw de verspreiding van malaria onder veldomstandigheden kan indammen en of dat kosteneffectief is.

De natuurlijke afweer van het menselijk lichaam kan overigens ook een steentje bijdragen aan het indammen van de malariaparasiet, blijkt uit een ander onderzoek van Bousema dat kortgeleden in Nature Communications verscheen. Eén op de vijfentwintig mensen blijkt namelijk na besmetting met malaria zulke krachtige antistoffen tegen de parasiet te maken dat ze de gametocyten van de malariapararsiet doden of bevruchting in de muggenmaag voorkomen. De patiënt is dan wel ziek, maar zijn afweer zorgt ervoor dat de infectie niet verder verspreidt. Bousema noemt het „altruïstische immuniteit”. De onderzoekers hopen nu te ontdekken welke antistoffen hierbij betrokken zijn, in een zoektocht naar een nieuw vaccin tegen malaria.

Volgens cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie veroorzaakt malaria jaarlijks 445.000 doden, waarvan negentig procent in Afrika. Er zijn grote zorgen over malariaparasieten die resistent worden tegen geneesmiddelen, en daarom is er dringend behoefte aan alternatieven.

    • Sander Voormolen