Zit er een luchtje aan je deo? Je kan het ook zelf maken

Cosmetica Wat smeer je op je lichaam? Je weet het zeker als je zelf verzorgingsproducten maakt, maar zonder risico’s is dat niet. „Nu was ik mijn haar met een mengsel van bakingsoda en water.”

Illustratie Getty, bewerking NRC

Maak je eigen bodylotion of shampoo. Lekker natuurlijk, dus goed voor het lichaam. Toch? Moeilijk is het in ieder geval niet, talloze blogs en vlogs geven tips hoe je met simpele, natuurlijke ingrediënten zelf cosmetica kunt maken. Boeken als Clean Beauty (2017) en Natuurlijk Mooi (2016) leveren recepten en webwinkels, zoals Jojoli.nl, en verkopen ingrediënten om zelf cosmetica te maken.

Veertig jaar geleden was de Body Shop al het verantwoorde antwoord op de cosmetica-industrie, nu is het de do-it-yourself-beweging. Waar komt dat verlangen naar ‘natuurlijk’ vandaan? En is een zelfgemaakte crème of shampoo inderdaad beter voor het lichaam? „Mensen willen weten wat ze op hun huid smeren”, zegt Erica Linger (37), eigenaar van DIY Soap, een winkel in Amsterdam waar klanten do-it-yourselfpakketjes voor lichaamsproducten kunnen kopen. „Als je een gezichtscrème bij de drogist koopt, snap je vaak niet wat erin zit.”

Of het nou gaat over voeding of shampoo, mensen willen graag grip hebben op de producten die ze gebruiken, zegt toxicoloog Ronald van Welie, directeur van de overkoepelende branchevereniging Nederlandse Cosmetica Vereniging (NCV). „Dan is een tandpasta van een schuurmiddel met als smaakstof pepermuntolie eenvoudig gemaakt.”

In DIY Soap verkoopt Linger kant-en-klare biologische lichaamsproducten en losse ingrediënten, zoals een weckpot met daarin apart verpakte kokosolie, shea butter en amandelolie. Thuis kunnen die worden gemixt tot een bodycream. Er zijn ook pakketjes om plantaardige zeep te maken of een conditioner van kokos en aloë vera. Haar klantenkring bestaat voornamelijk uit jonge vrouwen. „Vooral twintigers. Die kijken veel naar vlogs die hierover gaan.”

Ze vertelt dat haar dochter al jaren last heeft van een droge huid en eczeem. „Bij de drogist kon ik niets vinden wat haar huid kon verdragen, dat was voor mij de aanleiding om zelf crèmes te gaan maken.”

Groot blok sheaboter

Als ze zelf ingrediënten bestelde, zat ze vaak met een te grote dosis opgescheept. „Voor een klein potje crème moest ik een groot blok sheaboter bestellen, zonde. Zo kwam ik op het idee om een winkel te beginnen waar je wel kleine beetjes kunt kopen.”

Kim Douven (28), oprichter van de dierenvoedselbank in Weert, waste haar hond met een eigengemaakte shampoo. Het bracht haar op het idee ook voor zichzelf cosmeticaproducten te gaan maken. „Nu was ik mijn haar met een mengsel van bakingsoda en water, als conditioner gebruik ik rozemarijnthee of appelazijn.” Onder haar oksels gebruikt ze aluin, een kristal dat de poriën sluit. „Wat ook werkt is een deodorant op basis van alcohol, meestal wodka of gin, met tea tree olie of lavendel.”

Lees ook: Tieners leren over huidverzorging van vloggers - en dat is niet altijd goed

Douven wil met de productie van lichaamsproducten vooral haar eigen huid en het milieu ontlasten. „De site van de Plastic Soup Foundation meldt dat in shampoo, scrubs en tandpasta microplastics zitten die in de zee terechtkomen en onze voedselketen verstoren. En op Facebook lees ik over de kwalijke werking van synthetische kleurstoffen en parabenen in cosmeticaproducten. Door het zelf te maken weet ik precies wat ik op mijn lichaam smeer.”

Over het gebruik van parabenen, veelgebruikte conserveringsmiddelen in deodorant en cosmeticaproducten, bestaat al jaren discussie. Uit onderzoek zou blijken dat er een relatie is met borstkanker. Maar de Europese Commissie kwam in 2014 tot de conclusie dat bepaalde parabenen, in lage doseringen, veilig gebruikt kunnen worden in cosmetica.

Natuurlijk versus chemisch

Dat natuurlijke stoffen beter zouden zijn dan synthetische of chemische stoffen is dan ook een misverstand, zegt Van Welie van NCV. „Mensen associëren de term ‘natuurlijk’ met ‘gezond’. Maar in de natuur komen ook genoeg stoffen voor die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. Een etherische olie heeft een plantaardige basis, daar zitten bijvoorbeeld allergenen in die een allergische reactie kunnen oproepen.” Dat mensen desondanks teruggrijpen naar de natuur, komt volgens hem voort uit een wantrouwen tegen „chemie” of „het grote systeem”. „Maar cosmetica moet hoe dan ook veilig zijn. Er wordt enorm veel onderzoek gedaan naar alle bestanddelen voordat een product de markt opgaat.”

Waarom kiest iemand er dan toch voor om natuurlijke producten te gebruiken? „Die discussie gaat uiteindelijk over ratio versus emotie”, zegt Van Welie. „Veel mensen zijn bang voor aluminiumchloride, dat in veel deodoranten zit, omdat het schadelijk voor de gezondheid zou zijn. Als je dat liever wilt vermijden, kan je naar alternatieven zoeken. Het is maar waar je voorkeur ligt.”

Ook aan het zelf maken van cosmetica zijn risico’s verbonden. In een product zonder conserveringsmiddelen kunnen bijvoorbeeld schimmels of bacteriën gaan groeien. Er zijn ook stoffen die, als ze niet goed op elkaar zijn afgestemd, verbindingen met elkaar aangaan die niet goed zijn voor de huid. In het boek Natuurlijk Mooi melden de auteurs dat geen van de recepten klinisch getest is. Ook waarschuwen ze dat het gebruik van de recepten op de huid „op eigen risico is”. Tips voorin het boek – ‘koop etherische olie alleen bij een betrouwbare leverancier’ of ‘test de ingrediënten die je gebruikt altijd eerst op een klein stukje huid’ – moeten mogelijke problemen, zoals allergische reacties of huiduitslag, voorkomen.

Met zelfgemaakte producten zijn foutjes snel gemaakt. „Maak je een huidcrème op waterbasis, dan moet je ook een conserveermiddel toevoegen”, zegt Van Welie. „Maar een te hoge concentratie kan gevaarlijk zijn. Zelfs een scheikundige maakt daarmee nog wel eens fouten.”

In de natuur komen genoeg stoffen voor die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid

Ronald van Welie, toxicoloog

Een bodylotion op basis van kokosolie en sheaboter levert volgens hem minder risico op. „Als er geen water aan te pas komt, heb je minder snel kans dat micro-organismen het product kunnen bederven. Het is net als bij een pot aardbeienjam, als het groen uitslaat door de schimmels die erop groeien, gooi je het weg.”

Wat dat betreft loopt Linger met haar producten weinig risico. „Een deel van de producten die ik verkoop, zoals de zelfgemaakte zeep, zijn getest. Verder bied ik losse ingrediënten aan waarvan de kwaliteit is goedgekeurd. Mensen kunnen dat thuis mengen. Dan is het aan diegene om zelf op te letten hoe lang het product nog houdbaar blijft.”

Maar Van Welie wijst erop dat je deze thuisproducten alleen maar zelf mag gebruiken. „Het komt natuurlijk voor dat je zo’n potje zelfgemaakte crème aan je oma geeft. Maar zodra je dit doet, ben je volgens de wet al fabrikant. Dan moet je ook aan alle eisen uit de wetgeving voor cosmetica voldoen. Dat heeft een duidelijke reden: de gezondheid staat voorop.”

Zo maak je een voedend avocadomasker

Benodigdheden

1/4 avocado
1/4 banaan
1 tl honing
1 tl avocado-olie

Prak de avocado en banaan. Meng de rest van de ingrediënten tot een glad geheel.

Breng royaal aan op je gereinigde gezicht en hals. Was na 20 minuten af met lauw water.

Zo maak je rozemarijnspoeling voor glanzend haar

Benodigdheden
1 l water
5 el rozemarijn, vers of gedroogd
5 el kamille, vers of gedroogd

Breng het water aan de kook en doe de rozemarijn en de kamille erbij. Neem het van het vuur en laat het 2 uur trekken.

Zeef de vloeistof en spoel je haar ermee na een gewone wasbeurt.

Bron: Natuurlijk mooi. Biologische en homemade beautyproducten. Karin Berndl & Nici Hofer
    • Rosan Hollak