‘Politisering AIVD dreigt als minister zin doordrijft’

Inlichtingenwet Krijgen politici door de inlichtingenwet meer invloed op de AIVD? Als de dienst hun wensenlijstjes uitvoert, dan zeker.

Het pand van de AIVD in Zoetermeer. Foto Robin van Lonkhuijsen

De nieuwe inlichtingenwet beperkt de onafhankelijkheid van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Politici zoals de minister van Binnenlandse Zaken krijgen een te grote invloed op onderwerpen waar diensten zoals de AIVD zich mee bezighouden. Deze nieuwe politieke sturing is „risicovol” en ook „onnodig”.

Dat stelt Paul Abels deze vrijdag in de oratie die hij houdt als bijzonder hoogleraar inlichtingenstudies aan de Universiteit Leiden. Abels werkte van 1984 tot 2005 bij de BVD en AIVD, waar hij diverse vooraanstaande posities bekleedde. In 2005 stapte hij over naar coördinator terrorismebestrijding NCTV. Daaraan is Abels nog steeds verbonden. Zijn kritiek komt in de aanloop naar het raadgevend referendum over de nieuwe inlichtingenwet op 21 maart.

Lees ook het interview met Paul Abels, bijzonder hoogleraar inlichtingenstudies: ‘De politiek krijgt te veel invloed op de AIVD’

In zijn oratie hekelt Abels de politisering en verambtelijking van de dienst die door de nieuwe wetgeving in de hand worden gewerkt. De inlichtingenwet introduceert de zogeheten Geïntegreerde Aanwijzingsbevoegdheid, „een fundamentele koerswijziging”, aldus Abels, en „Umwertung aller Werte”. De aanwijzing geeft politici zoals ministers de mogelijkheid een wensenlijst op te stellen van onderwerpen waarvan zij vinden dat de dienst zich ermee moet bezighouden.

Bij onenigheid met de AIVD-chef over de prioriteiten, beslist de politiek, net als over de vraag wie er afgeluisterd of gehackt moet worden. „Wat dreigt is dat de diensten lijstjes gaan afwerken om aan de wensen van de politiek te voldoen”, zegt Abels in een toelichting aan NRC. „Terwijl de essentie van inlichtingenwerk juist is om professioneel en onafhankelijk te bepalen waar de dreigingen voor de staatsveiligheid zitten. To think the unthinkable, zoals de Amerikaanse onderzoekscommissie het noemde die de aanslagen van 9/11 onderzocht.”

In zijn kritiek haakt Abels aan bij wat AIVD-chef Rob Bertholee enkele weken geleden in NRC zei. Die waarschuwde toen dat „ikzelf, het publiek én de media er alert op moeten blijven dat de dienst eigen, professionele ruimte houdt”. Abels zegt daarover vandaag: „Eigenlijk zei Bertholee daar met zoveel woorden: ik maak mij zorgen of ik die ruimte nog wel heb.”