Column

Een vriendelijke herdenkingsavond voor Lubbers

Zap De Nederlandse tv reageerde adequaat op het overlijden van oud-premier Ruud Lubbers. Er werd een sterke aflevering van Andere Tijden van stal gehaald en Nieuwsuur bracht drie ex-premiers bijeen.

Ruud Lubbers in Andere Tijden: Het geheim van Lubbers (NTR/VPRO)

Eigenlijk stond het nostalgische huisfilmpjesprogramma Nederland op film op de rol, maar de publieke omroep reageerde adequaat op het overlijden van Ruud Lubbers en haalde een nog niet zo oude aflevering van Andere Tijden van stal over de loopbaan van de oud-premier. Die vormde het hart van een Lubbers-avond op tv die op zijn eigen manier nostalgisch was – en zeer de moeite waard.

De jonge Lubbers was de mooiste. En dan vooral het interview met de bijna-premier, die rijdend in zijn onaanzienlijke gele Renault de vraag moest beantwoorden of er een jongensdroom in vervulling was gegaan. „Ik heb vele jongensdromen gehad”, ontweek Lubbers, „maar deze niet. Het komt veel voor dat er grilligheden in het leven zitten”.

Dat deed terugverlangen naar de grilligheden van intuïtieve politici bij wie de vent voor de vorm ging, naar gesprekken zonder spindoctors – en trouwens ook naar gele auto’s in het algemeen.

De aflevering van Andere Tijden (uit 2013) stond als een huis. We zagen hoe Lubbers tot zijn eigen verrassing premier van Nederland werd („We hebben veel voortreffelijke mannen, maar dit is de voortreffelijkste” zei Van Agt) en in enkele jaren tijd een leiderschapsstijl ontwikkelde waarbij hij zich nooit in de kaarten liet kijken en altijd zijn eigen gang ging.

De presidentiële allures die hij zich aanmat, leverden prachtige anekdotes op. Ze moeten helemaal gek van hem geworden zijn. Zo zat de arme minister Rietkerk nog woedende ambtenaren uit te leggen dat hun salarissen echt met 3,5 procent gekort moesten worden toen de premier op televisie doodleuk verklaarde dat 3 procent wel genoeg was. Ruud Lubbers was de baas van de BV Nederland en vond dat volkomen vanzelfsprekend. De tot dan toe autonome ministers hadden zich maar te schikken.

Trots vertelde hij hoe hij niet ingreep toen de VVD zijn tweede kabinet liet vallen over het reiskostenforfait. Een onderwerpje van niks, maar wat de VVD niet wist was dat er al lang geheime gesprekken tussen CDA en PvdA waren ter voorbereiding van een nieuwe coalitie. „Ik had een alternatief, anders had ik dat niet zo gedaan”, aldus Lubbers in 2013 – nog steeds zeer tevreden met zichzelf, zij het minder soepel formulerend dan voorheen.

Lubbers was te intelligent voor de rest, zo luidde de conclusie van Dries van Agt in Nieuwsuur, dat de drie nog levende ex-premiers van Nederland bijeenbracht: „Nog niet veel jongelui zijn er klaar voor om op het niveau van Lubbers te regeren.” Dat Lubbers zijn binnenlandse tijdgenoten te slim af was, had ook nadelen: voor de internationale topfuncties die hij ambieerde werd hij te eigengereid bevonden.

RTL Late Night had de oud geworden Elco Brinkman gestrikt. Die wilde liever zwijgen over de dolkstoot die Lubbers zijn kroonprins in 1994 toediende door te zeggen dat hij op de nummer drie van de CDA-lijst zou stemmen. Helaas voor hem zat zijn oud-voorlichter Frits Wester ook aan tafel die (net als in Andere Tijden) verklapte hoe Brinkman twintig minuten had gezwegen nadat hij tijdens een autorit van Lubbers’ uitspraak had gehoord – we zagen weer voor ons hoe koning en kroonprins elkaar de CDA-tent uit vochten.

Natuurlijk sneeuwde er wel wat onder, zoals Lubbers’ reputatie als womanizer en de niet onomstreden gangen van familiebedrijf Hollandia Kloos. Het werd een vriendelijke herdenkingsavond met gevoel voor drama en historie. Een jongensdroom was Lubbers’ premierschap niet (wat droomde hij wel?), maar zeker zijn bestemming.