Kunst verstopt in een Mad Max-achtig oord

Kunst op reis Waar leefden kunstenaars? Op reis naar de plekken waar zij hun stempel drukten. Deze week Leonard Knight in Slab City, Californië

Foto Erick Slobbe

Er zullen weinig plekken in Amerika mistroostiger en desolater zijn dan het gebied rondom Salton Sea, in het uiterste zuiden van Californië. In de jaren vijftig was dit enorme zoutmeer een geliefd vakantieoord – een vis- en vogelrijke oase midden in een gortdroge woestijn die ook wel de California Riviera werd genoemd. Maar het toenemende fosfaatgehalte van het water en de verstikkende algengroei veroorzaakten in de afgelopen decennia een massale vissterfte. Nu is de Salton Sea een stinkend en rottend meer. De pastelkleurige motels in de vroegere badplaatsen Desert Shores en Salton Sea Beach zijn uitgebrand of volgeklad met graffiti. Alleen de ielige palmboompjes langs het water herinneren nog aan de glorieuze tijden van weleer.

Toch is er één attractie die nog steeds toeristen trekt naar deze godvergeten uithoek. Aan de zuidoostkant van het meer ligt Salvation Mountain, een door mensenhanden gemaakte berg van zo’n dertig meter hoog, gebouwd van klei, strobalen, takken en honderdduizenden liters verf. Het is het krankzinnige levenswerk van outsiderkunstenaar Leonard Knight (1931-2014), een boerenzoon uit Vermont die op zijn 36ste zijn roeping vond en sindsdien zijn leven wijdde aan de heer.

Salvation Mountain, in het zuiden van Californië.

In 1984 reisde Knight voor het eerst naar Salton Sea. Het gebied beviel hem, dus besloot hij er een week te blijven om een monumentje van cement te maken in een oude rivierbedding, als ode aan God. Maar weken werden maanden en maanden werden jaren. Uiteindelijk trotseerde Knight 28 jaar lang de ijzige nachten en snikhete dagen in de woestijn en bouwde hij met grenzeloze toewijding aan zijn almaar groeiende berg, tot hij in 2011 noodgedwongen moest verhuizen naar een verzorgingshuis. Zijn Salvation Mountain is nu een National Folk Art Site en wordt onderhouden door een groep vrijwilligers.

Salvation Mountain ligt aan de toegangsweg naar Slab City, een verlaten legerbasis waar mensen uit alle windstreken zijn neergestreken om ‘off the grid’ te leven. Komend vanuit het noorden via Highway 111 sla je in het plaatsje Niland vlak na de Buckshot deli & diner, linksaf Main Street in. Na een kilometer of vijf ligt het kunstwerk aan je rechterhand.

Schrijver Cees Nooteboom dwaalt langs Hollandse meesters in de Hermitage in Sint Petersburg: Dit zijn de ogen die Rembrandt zagen

De eerste aanblik is die van een Mad Max-achtig oord. Verspreid over het terrein staan oude auto’s die tot op de velgen beschilderd zijn. In één ervan, een pick-uptruck met een huisje erop gebouwd, woonde de kunstenaar zelf. ‘Repent’, staat er in rode letters op het witte dak geschreven. De berg zelf wordt gedomineerd door een groot rood hart met daarboven de woorden ‘God is love’. Aan de voet van de berg ligt, als een soort kleurrijke voortuin, de ‘Sea of Galilee’. Watervallen van blauwe en witte latex stromen van de flanken het meer in. Je kunt de berg ook beklimmen via de Yellow Brick Road, een trappetje van gele verf dat over groene weides en stromende riviertjes leidt.

Foto Erick Slobbe

De rondgang leidt verder door een kleurrijk sprookjesbos, langs iglo-achtige kapelletjes die volgeschreven staan met religieuze boodschappen. De bouwstenen – autobanden, autoportieren, boomstronken, telefoonpalen – vond de kunstenaar allemaal in de omringende woestijn. Elektriciteit of stromend water had hij niet. Alles is door Knight met zijn blote handen gecreëerd. De verf kreeg hij gedoneerd van mensen uit de omgeving. De ‘lelijke kleuren’ gebruikte hij voor de versteviging, de ‘mooie kleuren’ bewaarde hij voor de buitenste laag. Maar het onderhoud van de berg was immer een gevecht tegen de klok. Zon, wind en zand schuurden de verflagen er net zo hard weer af.

In de omgeving van Salton Sea groeide Leonard Knight met de jaren uit tot een cultfiguur, maar wereldberoemd werd hij pas toen hij in 2007 een cameo kreeg in de film Into the Wild van Sean Penn. In een van de scènes leidt de kunstenaar hoofdrolspeler Emile Hirsch rond. „Ik hou van deze plek, van de vrijheid”, zegt hij, wijzend richting de horizon. „Ik zou nog voor geen tien miljoen dollar willen verhuizen. Dus ik ben tevreden hier in de woestijn. Ik woon precies waar ik zou willen wonen.”

Salvation Mountain is dag en nacht geopend. Overnachten in de buurt kan het best in de Best Western in grensplaatsje Brawley. Spookdorp Slab City heeft een hostel, waar je kunt slapen in oude caravans. salvationmountain.org.