‘Anema deed in Sotsji poging tot matchfixing’

Winterspelen Schaatscoach Jillert Anema is in opspraak omdat hij in Sotsji (2014) een poging tot matchfixing zou hebben gedaan voor de Franse ploeg.

Coach Jillert Anema (links), in Gangneung met zijn pupil Jorrit Bergsma. Foto Jerry Lampen/ANP

Hoe een affaire van Sotsji vier jaar later in volle hevigheid opspeelt in de uren voor de olympische tien kilometer in Gangneung. Jillert Anema, coach van regerend olympisch kampioen Jorrit Bergsma, heeft na de Spelen van 2014 een officiële waarschuwing gekregen van NOC*NSF wegens een poging tot matchfixing. Dit bevestigt Maurits Hendriks, technisch directeur van de sportkoepel, tegenover het ANP.

Anema begeleidde in Sotsji naast de rijders van zijn eigen commerciële ploeg ook de Franse achtervolgingsploeg en zou afspraken hebben willen maken om het resultaat van een race tegen Nederland te beïnvloeden. „We betreuren het dat dit bericht nu naar buiten komt”, aldus Hendriks. „Vandaag zou het alleen om de sportieve strijd op het ijs moeten gaan.” NOC*NSF zou vrijdag meer toelichting geven.

Franse schaatsploeg

Op de ochtend voor de olympische tien kilometer, met de strijd tussen Bergsma en Sven Kramer, kwam de Volkskrant met het verhaal over de poging tot matchfixing van Anema. De Friese coach geeft daarin toe dat hij aan de toenmalige Nederlandse bondscoach Arie Koops in Sotsji om een gunst had gevraagd. De Franse ploeg trof in de eerste ronde favoriet Nederland en zou alleen een olympisch diploma en bijbehorende financiële beloning krijgen als ze niet werden ingehaald. Volgens Anema ging Koops akkoord en schudden ze elkaar de hand. Uiteindelijk won Nederland de race met negen seconden voorsprong, zonder de Fransen in te halen.

In de mixed-zone van de Gangneung Oval ontkent Koops voorafgaand aan de tien kilometer in alle toonaarden dat hij heeft meegewerkt aan het plan van Anema, die hem na in Sotsji na een vergadering over de voorbereiding van de Nederlands ploeg benaderde. „Ik heb het meteen van de hand gewezen, was zelfs verbouwereerd.” Volgens Koops vroeg Anema „of we rekening wilden houden met de Fransen, dat we ze niet mochten inhalen”. Maar de Nederlands bondscoach ging er naar eigen zeggen niet op in. „Daar doe ik niet aan mee”, had hij gezegd. „Ik heb hem een hand gegeven en gezegd: succes ermee.”

Vlak daarna liet Koops de woorden van Anema nog eens op zich inwerken. „Ik dacht: dit klopt helemaal niet. Je stelt dit soort vragen niet.” Hij benadert NOC*NSF. „Ik heb het onmiddellijk aanhangig gemaakt bij Maurits (Hendriks): volgens mij klopt dit niet. Op hetzelfde moment heb ik Jillert nog een keer gebeld: Jillert, er is hier geen enkele vorm van een afspraak, want dat doe ik niet in de sport. Laat dat duidelijk zijn.”

„Opzienbarend”, zei Sven Kramer donderdag, voor zijn tien kilometer, tegen de NOS over de zaak. „Maar ik vind het moeilijk om er nu een oordeel over te geven.” Kramer zei al eerder geruchten te hebben gehoord. „Het zou niet zo mogen zijn. Maar ik wil er het liefst buiten blijven. Of Anema een straf verdient? Dat weet ik niet, dan moet ik de details kennen en weten wat waar is.”

Schending olympische waarden

NOC*NSF noemt de poging tot beïnvloeding van het resultaat van de race bij monde van Hendriks „een schending van de olympische waarden”. In maart 2014 stuurde NOC*NSF Anema per brief een officiële waarschuwing, ondertekend door voorzitter André Bolhuis en directeur Gerard Dielessen. Uit die brief wordt ook duidelijk dat Anema aan Koops een tegenprestatie zou hebben beloofd voor Nederlandse medewerking. Als een Nederlandse schaatser ten val zou komen, zou de Fransman Alexis Contin zich laten afzakken, waardoor voor Nederland plaatsing voor de volgende ronde niet gevaar zou komen.

Koops kan zich desgevraagd voorstellen dat de vraag ontstaat waarom dit verhaal pas vier jaar later naar buiten komt. „Natuurlijk. Maar volgens mij hebben wij geen meldingsplicht, ik weet niet of NOC*NSF dat heeft.” Was er sprake van een doofpot? „Dat is niet aan mij. Ik ben daar aanwezig. Mijn focus ligt op de sport, ik ben daar naartoe gegaan om prijzen te winnen met de twee teams in de ploegachtervolging. Die taak heb ik uitgevoerd.”

Sfeer was te snijden

Rond de ploegachtervolging in Sotsji was de sfeer in het Nederlandse kamp om te snijden. Jorrit Bergsma, pupil van Anema, trok zich op het laatste moment in tranen terug omdat de olympisch kampioen op de tien kilometer het gevoel had dat de andere teamleden en coach Koops hem niet respecteerden. Nederland won olympisch goud, maar het afhaken van Bergsma werkte lang door. Ook dit seizoen was er rumoer rond de ploegachtervolging, waar Bergsma faalde bij de wereldbeker in Heerenveen en buiten de olympische ploeg werd gelaten.

Tussen de Friezen Anema en Kramer heerste lange tijd wederzijds respect. In 2012 dacht Kramer er serieus na zijn toenmalige coach Gerard Kemkers in te wisselen voor Anema, die grote successen behaalde met zijn marathonploeg en sinds 2010 ook op de langebaan. Maar de laatste jaren is hun verhouding wat bekoeld. Anema probeerde Kramer soms verbaal af te bluffen voor wedstrijden. „Ik heb hem er nooit op aangesproken” zei Kramer eerder dit seizoen. „Ik denk dat dat het beste antwoord op iedereen is.”

Dieptepunt

Douwe de Vries, ploeggenoot en vriend van Kramer, was in oktober meer uitgesproken over de uitspraken van Anema. „ Natuurlijk halen wij daar soms motivatie uit. Hij denkt dat hij ons van de leg brengt, maar het werkt altijd averechts. Wij krijgen dan eerder zoiets van: oké, dan gaan we die gast eens even mooi aan stront rijden.”

Het dieptepunt bereikte Anema volgens De Vries toen hij bij het NK marathon van 2015 stond te juichen voor de ogen van de ploeggenoten van Sjoerd Huisman, die kort daarvoor was overleden. De Vries: „Veel lager kun je in mijn ogen niet zakken. Dan heb je het in mijn ogen verkloot.”

Anema is niet de eerste Nederlandse coach die op de Spelen in opspraak raakt. In Turijn 2006 probeerde toenmalig schaatscoach Ingrid Paul alsnog een startplaats te krijgen op de vijf kilometer voor ‘haar’ schaatsster Gretha Smit. De Poolse Katarzyna Bachleda-Curus zou een bedrag zijn geboden van 40.000 euro om haar plek op te geven, onthulde Studio Sport in 2009. Ook Ab Krook, toenmalig technisch directeur van schaatsbond KNSB zou bij de affaire betrokken zijn. Onderzoek van de KNSB en NOC*NSF bevestigde de betrokkenheid van Paul, die voor een jaar werd geschorst als coach. In 2016 was ze als arts wel weer aanwezig bij de Nederlandse olympische ploeg in Rio de Janeiro.

    • Maarten Scholten
    • Frank Huiskamp