Foto Anne van Zantwijk

Cabaretier Johan Goossens over seks: ‘Die piemel riep mij’

Johan Goossens was de cabaretier die jarenlang met milde ironie vertelde over zijn werk als leraar op een ROC. In zijn nieuwe programma ‘Vlam’ gooit hij de boel om en staat zijn seksleven centraal. „Seks was altijd gelinkt aan angst.”

Afgelopen november speelde Johan Goossens als gastcabaretier in de finale van het Groninger Cabaret Festival een half uur van zijn nieuwe programma. Daar, in de schouwburg, was al een glimp te zien van een herboren cabaretier. Van zijn werk als leraar nam hij vorige zomer afscheid. En daarmee was het onderwijs niet langer, zoals in zijn vorige twee programma’s, zijn centrale onderwerp. Na zijn dagleven was zijn nachtleven aan de beurt, stelde hij. Dat leverde een handvol schurende en hilarische seksverhalen op.

Na zijn optreden bleek dat Goossens zijn verhalen ook echt leeft. Diep in de nacht in een Groningse nachtkroeg, tussen doorhalende cabaretiers, juryleden en studenten, meldde hij vrolijk dat hij op dating-app Grindr een match had voor seks, honderd meter verderop. „Ik was kneiterlam”, zegt hij vier maanden later. Maar hij was wel gegaan.

Bij een try-out in Den Bosch begin februari is te zien hoe Goossens zijn programma, getiteld Vlam, heeft uitgebouwd: met meer verhalen over het grote ongemak dat seks heet, maar ook met gevoelvolle liedjes, verhalen over zijn ouders en opgroeien in de jaren tachtig. Van tevoren legt hij uit aan het publiek – dat misschien voor de onderwijsverhalen is gekomen – dat hij iets nieuws gaat proberen.

Een paar dagen na dat optreden spreken we elkaar in de foyer van Podium Mozaïek in Amsterdam, waar Goossens bij wijze van brunch om vier uur ’s middags aan een tosti met witte wijn zit. In zijn vorige programma ging het vijf minuten over seks, vertelt hij, maar daar kreeg hij toch veel commentaar op. „Toen een bezoekster me er na afloop weer eens op aansprak, zei ik: ‘Maar mevrouw, het is toch een belangrijk onderwerp?’ Dat antwoord bezorgde me een gevoel van bevrijding.”

Het is niet goed dat we zo weinig over seks praten, denkt de 35-jarige cabaretier. „We zijn gebaat bij openheid. In die zin is Vlam wel een idealistisch programma. De schaamte die ons bevangt, is aangeleerd. Schaamte is onnodig.”

Is het erg dat bij seks schaamte komt kijken?

„Ik vind het misdadig dat je je moet schamen voor een belangrijk deel van je leven. Daarom kan seks zo eenzaam zijn. Mensen moeten het maar in hun eentje zien te rooien, zelfs in relaties. Mensen zouden gelukkiger zijn als ze vrijer over seks konden praten.

„Openheid over seks in de jaren negentig, toen ik jong was, ging vooral over porno. Dat is ook een vorm van openheid, maar bepaald geen verdienstelijke vorm. Porno is een afgeleide van wat seks kan zijn, een misleidend en commercieel product. Door porno zijn jonge mensen ongelooflijk onzeker over hun lichaam en zien ze seks als een prestatie waar je goed in moet zijn. Maar seks moet gaan over contact en overgave. Dat is al moeilijk zat.”

Zit schaamte in onze cultuur?

„Ja. We vormen een sex-negative culture. Ik had een Braziliaanse vriend die uit de kast kwam en toen zei zijn moeder: ‘O, wat zonde, want je hebt zo’n mooie grote piemel! Je zou de meisjes gek maken van plezier.’ Wij stellen ons rationeler op. Toen ik studeerde, ontmoette ik veel mensen die opgesloten zaten in hun hoofd. Ga neuken, dacht ik dan. Maak dat lichaam wakker.”

Waarom is het ongemakkelijk om over seks te praten?

„Dat je een seksueel wezen bent, maakt je emotioneel. En voelen is vies. Seksualiteit is een aanval op je status, omdat het je minder rationeel maakt.

„Een van mijn inspiratiebronnen is de filosoof Michel Foucault. Hij zegt: eigenlijk corrigeren we elkaar de hele tijd. Over wat normaal is en niet normaal. En bij seks is bijna alles abnormaal. Daar moet je doorheen breken.”

„Hoe was dat bij jou thuis?

„Ik had wel eerder over seks willen kunnen praten. Bij ons thuis werd bij wijze van spreken al gezapt als James Bond ging zoenen. Dat neem ik mijn ouders niet kwalijk hoor. Ik denk dat veel kinderen zo zijn opgevoed.”

Hoe belangrijk is seks voor je?

„Ik heb in bepaalde tijden een wild seksleven gehad. Dat is lekker. Maar de reden om veel seks te hebben, is ook dat je fysiek contact en ontspanning zoekt.”

Nu slik je Prep, een middel dat hiv voorkomt. Heeft dat je seksleven veranderd?

„Vijftien jaar was ik doodsbang bij seks. Achteraf gezien had ik beter hiv kunnen hebben. Echt. Dat was beter voor mijn lichaam geweest dan die stress. Seks was altijd gelinkt aan angst.

Door die Prep beleefde ik een nagekomen puberteit. Maar wil ik over vijf jaar nog steeds veel mensen neuken of wil ik iets stabiels opbouwen? Nu investeer ik een uurtje of een avond, maar niet in een jaar met iemand, laat staan tien jaar. Terwijl ik dat wel wil.”

„Ben je geen vrijgevochten type meer?

„Dat wel, maar de liedjes in Vlam zijn liefdesliedjes. Dat contrast breng ik bewust aan. Ik vertel over de heerlijkheid van vrije seks en de roes van de sauna, maar zing over de eenzaamheid en de ellende van mislukt zijn in de liefde.”

In hoeverre heeft seks voor jou met liefde te maken?

„De meest intense seks had ik met mensen die ik nooit meer zag. Relatieseks is prima. Maar dat is meer alsof je een favoriet restaurant hebt waar je een paar keer per week gaat eten.”

Waarom is seks lekkerder met een vreemde?

„De spanning is groter. Ik kan er meer fantasie in kwijt. Ik denk: ‘Goh, daar sta ik dan met een Ghanees.’ Of ik besef: het is verdomme een professor in de taalkunde. Wat het nog geiler maakt. De eerste keer is er het element van de verovering en het onbekende: hoe ver mag ik gaan, wat gaan we eigenlijk doen.”

Dat onbekende leidt wel eens tot seks waar je geen zin in hebt, vertel je in ‘Vlam’.

„Dat ik deur open doe en denk: ‘Ow….’ Iedereen heeft dat toch wel? Dat je denkt: ‘Deze had voor mij niet gehoeven.’ Maar als iemand helemaal naar Bos en Lommer komt fietsen, voel ik me toch verplicht.”

Waarom vermijd je in ‘Vlam’ het onderwerp #MeToo?

„De link is er wel, maar als ik die zou uitspreken, is het te letterlijk. #MeToo legt bloot dat er van alles mis is, maar ik praat over seks met het idee dat praten heilzaam kan zijn. Ons idee over wat seksualiteit is, moet veranderen.”

Wil je ook dat mensen anders gaan kijken naar homoseks?

„Ik wil niet emancipatoir voor homo’s zijn. Dan nog eerder voor vrouwen. De interactie tussen mannen in een sauna is een cultuur op zich. De eerste keer, in Parijs, was heel eng: zwijgende, geile mannen. Er kwam een dikke behaarde man voor me staan, die ik aankeek met een blik vol walging. Zo van: ‘Gatver, denk je nou echt?’ Toen zag ik in zijn ogen gekwetstheid. Later leerde ik dat het subtieler kan, met een blik die rustig zegt: sorry, geen match.”

In ‘Vlam’ vertel je over je voorkeur voor zwarte mannen. Dat levert je de beschuldiging van racisme op.

„Het is ingewikkeld. Je kan niet op je Grindr-profiel zetten: ik val op zwart. Dat is racisme. Hetzelfde als je zegt: ik val niet op zwart. Ik snap dat wel. Ik had een date met een jongen in Londen die vroeg: ‘Heb jij een type?’ Dus ik zei: ‘Zwart.’ Ik vroeg of hij ook een type had. Zei hij: ‘Ja, nerds.’ Okee, dank je. Op dat moment voelde ik me net zo goed inwisselbaar.

„Ik weet dus dat het gevoelig ligt, maar ik zie het bij mezelf niet als problematisch, omdat ik geen fantasie heb waar iemand aan moet voldoen. Al mijn relaties waren ook met donkere mannen. Het gaat me om de persoon.

„Van zwarte homo’s hoor ik dat ze het herkennen: met een man van dezelfde kleur heb je al snel het gevoel dat je met je broer in bed ligt, zeg maar. En dat helpt niet echt.”

In ‘Vlam’ vertel je dat je verliefd wordt op een piemel. Hoe werkt dat?

„Dat is de vervoering: wat een piemel zeg! Zo mooi dat het bijna troostend was. Ik hoefde maar aan die piemel te denken om te weten dat alles goed zou komen. Die piemel riep mij.”

Kun je hem beschrijven?

„Dat voert te ver.”

Wat is een mooie piemel?

„Dat ligt toch aan wie eraan vastzit. En hoe mensen hem gebruiken. Maar zeker, bij de piemel waar ik verliefd op werd, zag ik in eerste instantie alleen de piemel. Pas later raakte ik meer betrokken bij wat eromheen zat. Dat ik in mijn leven toch zo’n piemel mocht ontmoeten!”

Johan Goossens: Vlam. Première 23 februari, Kleine Komedie, Amsterdam. Tournee t/m volgend seizoen.