Zuid-Afrikaanse president Zuma treedt per direct af

Woensdag maakte het ANC bekend een motie van wantrouwen tegen president Zuma te steunen.

Foto Mike Hutchings/Reuters

De Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma is woensdagavond per direct afgetreden. De beslissing komt kort na het besluit van zijn partij ANC om een motie van wantrouwen tegen hem te steunen. Na weken onderhandelen met de partijtop was zijn positie onhoudbaar geworden. Zuma besloot zelf een einde te maken aan zijn presidentschap van negen jaar dat geplaagd werd door schandalen en controverse.

In een toespraak van dertig minuten liet Zuma duidelijk weten dat hij het niet eens was met de beslissing van de ANC. Ook zei hij de motie van wantrouwen niet te vrezen, maar alsnog besloot hij op te stappen. Zuma: “De ANC zal niet in mijn naam verdeeld woorden.”

Zuma weigerde eerst op te stappen. Tijdens een onverwachte toespraak op de staatstelevisie noemde de 75-jarige het woensdagmiddag “oneerlijk” dat zijn partij verlangt dat hij vertrekt. Volgens de president kon zijn partij niet beargumenteren waarom hij onmiddellijk moet aftreden en is de beslissing overhaast genomen, maar Zuma zei ook dat hij “weg” zou zijn als de motie van wantrouwen door het parlement wordt aanvaard.

Lees ook deze terugblik op het presidentschap van Zuma

Het ANC maande Zuma dinsdag al om af te treden, waarna de president een transitieperiode tot juni voorstelde om “zekerheid en eenheid” te creëren. Zijn partij ging hier niet mee akkoord en riep woensdagochtend opnieuw op tot het onmiddellijke aftreden van de president. Het ANC beroept zich op regelgeving binnen de partij die het zogenoemde Nationaal Uitvoerend Comité de macht geeft de president op te dragen zich terug te trekken. Volgens een woordvoerder van het comité zou een transitieperiode te veel onzekerheid brengen.

“We moeten de integriteit van de republiek herstellen, daarom moeten we als comité nu ingrijpen. Onze beslissing is in het belang van alle Zuid-Afrikanen.”

Negen moties van wantrouwen overleefd

Eerder al kondigde de oppositie aan volgende week een motie van wantrouwen tegen de regering in te dienen. Vervolgens sloot ze zich aan bij de motie van het ANC die morgen in stemming zou worden gebracht.

Volgens het ANC was de positie van Zuma onhoudbaar omdat hij wordt beschuldigd van corruptie en fraude. Zo zou hij zijn privéhuis voor 246 miljoen rand (ruim 16 miljoen euro) aan overheidsgeld hebben laten verbouwen en liet hij zich beïnvloeden door de machtige gebroeders Gupta. President Zuma zou de mannen onder meer staatscontracten hebben toegespeeld en invloed hebben gegeven bij de benoeming van kabinetsleden.

Woensdagochtend, gelijk met de persconferentie van het ANC over Zuma’s toekomst, werd bekend dat drie personen gearresteerd zijn tijdens een huiszoeking bij de Gupta’s. Volgens lokale media zou minstens een van de arrestanten een Gupta-broer zijn.

Al in 2016 werd de val van Zuma ingeluid. ‘De Gupta’s zijn al weg. Volgt Zuma?’

Ministerposten uitgedeeld

De broers Ajay, Atul en Rajesh Gupta vielen in 2013 op toen zij een weelderige bruiloft organiseerden in het Zuid-Afrikaanse Sun City. Hun gasten mochten, vermoedelijk dankzij connecties met president Zuma, voor de bruiloft met een privévliegtuig landen op een luchtmachtbasis. Zowel Zuma als de Gupta-broers ontkennen alle aantijgingen van corruptie.

In de jaren die volgden werden de broers meerdere malen beschuldigd van bemoeienis met het landsbestuur. In 2016 bekende de staatssecretaris van Financiën dat de Gupta’s hem de baan van minister hadden aangeboden, waarna ook andere bestuurders toegaven door de Indiërs te zijn benaderd voor kabinetsposten. Ook zouden de Gupta’s hun contacten met Zuma en zijn zoon Duduzane hebben gebruikt om talloze staatscontracten te krijgen.

Na de beschuldigingen bevroren vier grote Zuid-Afrikaanse banken de rekeningen van de gebroeders. Ook moesten zij terugtreden als directeuren van investeringsmaatschappij Oakbay, net als Duduzane Zuma.

    • Christiaan Paauwe
    • Floor Bouma