Donorwet D66 met kleine meerderheid aangenomen door senaat

Orgaandonatie

Nederland krijgt na jaren strijd van D66 een nieuwe wet waarmee wordt gehoopt op meer orgaandonoren. De Eerste Kamer stemde nipt voor.

Pia Dijkstra wordt gefeliciteerd door Thom de Graaf nadat de Eerste Kamer haar donorwetsvoorstel heeft aangenomen. Foto Olaf Kraak / ANP.

Iedere volwassene wordt orgaandonor, tenzij hij expliciet heeft laten vastleggen dat niet te willen. De Eerste Kamer heeft dinsdag met een meerderheid van 2 zetels (38 senatoren voor en 36 senatoren tegen) de donorwet aangenomen die dit regelt. Één senator, SP'er Arda Gerkens, was afwezig bij de stemming: zij kon „om politieke redenen niet tegen en om persoonlijke reden niet voor stemmen”, aldus de partij in haar stemverklaring.

De wet staat op naam van Tweede-Kamerlid Pia Dijkstra (D66), die het initiatief ertoe heeft genomen.

Om steun in de senaat te verzekeren heeft Dijkstra de wet wel zo afgezwakt dat nabestaanden, zo beloofde zij, altijd „het laatste woord” zullen hebben. Een arts zal bij ‘geen bezwaar’ dus nooit zonder instemming van nabestaanden organen uitnemen bij een hersendode patiënt.

Lees ook: De nieuwe donorwet: wat verandert er voor u?

Hoe de stemming in de senaat zou uitpakken, bleef tot op het laatste moment spannend. In veel fracties maakten Eerste-Kamerleden een persoonlijke afweging, in plaats van dat zij volgens een partijlijn stemden. Dat zorgde voor een opmerkelijke stemverdeling.

Zo stemde Martine Baay (50Plus), die tijdens het debat had verteld dat het leven van haar man was gered door een hartklep van een donor, tegen de wet. Haar fractievoorzitter Jan Nagel stemde voor. Bij het CDA, in 2016 in de Tweede Kamer collectief tegen, waren vier van de twaalf senatoren voor. De VVD, in de Tweede Kamer in ruime meerderheid tegen, telde zes voorstanders in de senaatsfractie van dertien.

Lees ook: ‘Nepnieuws’ over hersendood vervuilt donordebat

De stemming over de donorwet werd twee keer uitgesteld. Afgelopen week ging die niet door omdat de Eerste Kamer meer toezeggingen van Dijkstra wilde. Deze dinsdag was er discussie over een motie van de PvdA. Senator Jopie Nooren wilde afdwingen dat een landelijke richtlijn zou bepalen hoe artsen omgaan met nabestaanden. Ze was er echter door juristen van de senaat op gewezen dat dit een wetswijziging zou vergen die opnieuw langs de Tweede Kamer zou moeten. Daarop zwakte Nooren de motie af, wat weer tot onvrede bij andere fracties leidde.

Het doel van de wet is meer orgaandonoren te krijgen. Jaarlijks sterven zo’n 140 mensen terwijl zij op de wachtlijst staan voor een nier, lever, hart, long of alvleesklier.

Tegelijkertijd heeft maar veertig procent van de Nederlanders zich in het donorregister laten opnemen. Ruim de helft van die groep wil donor zijn, een minderheid is tegen of laat de keuze officieel bij nabestaanden. De hoop is dat het nieuwe systeem zowel meer mensen ertoe brengt zich te registreren, voor of tegen donatie, en nabestaanden te verleiden eerder in te stemmen wanneer een geliefde zelf niets heeft laten vastleggen. Dit zou tot meer succesvolle orgaantransplantaties en minder doden moeten leiden.

Tegenstanders vragen zich af of het verstandig is een maatschappelijk controversieel wetsvoorstel, dat volgens sommige critici ingrijpt op grondrechten, met een dergelijk krappe politieke meerderheid door te voeren. In de Tweede Kamer werd het voorstel in 2016 met een meerderheid van één zetel aangenomen.

Lees ook: De Dichter des Vaderlands over de donorwet
    • Emilie van Outeren