Schulz weg als leider, SPD-geruzie blijft

Crisis bij de sociaaldemocraten

Ondanks dat de partij reden heeft om tevreden te zijn is er onderling veel ergernis over personen, functies en procedures. Te weinig over de inhoud.

Martin Schulz trad dinsdagavond, op het SPD-partijkantoor, officieel af als partijvoorzitter van de SPD. Achter hem staat het standbeeld van Willy Brandt, oud SPD-leider en bondskanselier van 1969 tot 1974. Foto Markus Schreiber/AP Photo

Bittere onderlinge strijd heeft de Duitse sociaal-democraten in een bestuurlijke chaos gestort. Zelfs het onverwacht goede resultaat van de formatieonderhandelingen, vorige week, heeft de gemoederen in de SPD niet tot rust gebracht. Dat maakt de partij tot een verre van stabiele partner voor bondskanselier Merkel in de regeringscoalitie die in de steigers staat.

In de peilingen blijft de SPD dalen. Haalde Duitslands oudste partij bij de verkiezingen in september al een historisch slecht resultaat met 20,5 procent van de stemmen, inmiddels zijn er peilingen waarin de SPD op nog maar 16.5 procent staat, 1.5 procentpunt meer dan de AfD.

Om de crisis te bezweren besloot de partijtop dinsdag in Berlijn Andrea Nahles, fractieleider in de bondsdag, unaniem voor te dragen als nieuwe partijleider. Tot een buitengewoon partijcongres daar in april over besluit, zal vicevoorzitter Olaf Scholz, burgemeester van Hamburg en beoogd minister van Financiën, optreden als interimvoorzitter om een machtsvacuüm te voorkomen. Wie van de twee de komende maanden de partij door deze moeilijk tijd zal loodsen, blijft onduidelijk.

Lees een profiel van Nahles: SPD-leider die kan uitdelen en incasseren

Deze stoelendans werd vorige week in gang gezet, toen de veelbekritiseerde partijvoorzitter Martin Schulz bij de presentatie van het regeerakkoord aankondigde dat hij het voorzitterschap neer zou leggen. Zo hoopte Schulz zijn critici in de partij de wind uit de zeilen te nemen en zijn ambitie te redden om minister van Buitenlandse Zaken te worden.

Maar hij onderschatte de onvrede in zijn eigen partij. Veel SPD’ers verwijten hem dat hij eerst verklaarde dat de partij in de oppositie zou gaan, maar uiteindelijk toch koos voor formatieonderhandelingen. Ook had hij in de campagne verzekerd dat hij zelf in geen geval minister onder Merkel zou worden. Wanneer hij dat nu toch deed zou dat fataal zijn voor de geloofwaardigheid van de SPD.

De huidige minister van Buitenlandse Zaken, oud-partijleider Sigmar Gabriel, deed ook een duit in het zakje, verbolgen over het vooruitzicht dat hij plaats zou moeten maken voor zijn oude vriend Schulz. In een interview beklaagde hij zich er donderdag over „hoe weinig een gegeven woord nog telt” – een uithaal naar Schulz, al noemde hij geen namen.

Gabriel kon het niet laten de bebaarde Schulz ook nog te beledigen. Zijn dochtertje, vertelde Gabriel aan de krant, had hem over het verlies van ministerschap getroost met de woorden: „Je moet niet verdrietig zijn, papa, nu heb je meer tijd met ons, dat is toch beter dan met die man met haar in z’n gezicht.”

Vrijdag zwichtte Schulz en meldde hij dat hij ook van het ministerschap afzag – tot algemene opluchting. Dinsdag vertrok hij als voorzitter. Onduidelijk is nog wat Schulz na zijn veelbewogen jaar aan het hoofd van de SPD gaat doen. Maar de storm in de partij was daarmee niet voorbij. Nu was er een opvolgingskwestie om elkaar over in de haren te vliegen. En Gabriel, de populairste SPD-politicus, had zoveel ergernis gewekt, dat onzeker is of hij minister kan blijven.

Lees ook: SPD-leider Martin Schulz treedt per direct terug

Campagne tegen GroKo

Grote onenigheid blijft er ondertussen over deelname aan de Grote Coalitie, het vierde kabinet-Merkel. Het regeerakkoord wordt voor een stemming per post voorgelegd aan 463.723 SPD-leden – de uitslag volgt op 4 maart. De SPD-jongerenorganisatie voert in het hele land hard campagne tegen toetreding tot Merkel-IV – en daarmee tegen de eigen partijtop.

Voorstanders van regeren wijzen op de zware ministersposten die de SPD heeft kunnen opeisen: behalve Buitenlandse Zaken onder meer Financiën, Sociale Zaken en Justitie. Ook zou het regeerakkoord een ‘sociaal-democratisch handschrift’ dragen. Gezinnen met kinderen en ouderen gaan er met dit akkoord honderden euro’s per jaar op vooruit.

Dáár wil de partijleiding het over hebben, om te zorgen dat een meerderheid van de leden straks voor de coalitie stemt. Maar het geruzie over personen, functies en procedures houdt maar niet op.

Het idee om Nahles meteen als nieuwe voorzitter voor te dragen, is weer typisch voor de achterkamertjespolitiek van de partij, klagen sommige afdelingen.

Maandag meldde zich al een tegenkandidaat voor het voorzitterschap aan: de relatief onbekende burgemeester van Flensburg, Simone Lange. De linkervleugel pleit ervoor de voorzitter niet langer door een partijcongres te laten benomen, maar ook hierover álle leden te laten stemmen. Zo blijft de SPD vooral met zichzelf bezig, en niet met het beleid.

    • Juurd Eijsvoogel