Opvolger moet de imagoschade wegpoetsen

De gevolgen Halbe Zijlstra was te kort minister om grote invloed te hebben. Volgens premier Rutte is wel „herstel van geloofwaardigheid” nodig.

Halbe Zijlstra loopt de pers tegemoet nadat hij zijn aftreden bekend heeft gemaakt. Foto David van Dam
  1. Hoe moet het ministerie van Buitenlandse Zaken verder?

    Minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66) neemt voorlopig de taken over. Zij zit nu al op dezelfde gang als de minister van Buitenlandse Zaken. Het is conform de afspraken die zijn gemaakt tijdens de kabinetsformatie dat beide ministers elkaars taken bij afwezigheid overnemen.

    De ex-diplomaat Kaag blijft dat waarschijnlijk enkele weken. Minister-president Rutte zei dinsdag dat hij en de coalitiepartijen die tijd nodig zullen hebben om een opvolger te vinden. Zijlstra was ook belast met de portefeuille Europese Zaken. Ook die neemt Kaag over.

  2. Wie gaat er in plaats van Zijlstra naar Moskou deze woensdag?

    Niemand. Dit geplande bezoek van Halbe Zijlstra aan zijn ambtsgenoot Sergej Lavrov is dinsdagavond afgezegd. Zijlstra heeft Lavrov in een persoonlijke brief laten weten dat hij niet kan komen en hem daarvoor zijn excuses aangeboden. Het sturen van een vervanger is niet overwogen.

  3. Zet dit aftreden het Nederlands buitenlands beleid op het spel?

    Zijlstra zat nog te kort op Buitenlandse Zaken om echt zijn stempel te drukken. Voor het net begonnen lidmaatschap van de VN-Veiligheidsraad betekent het niets. Bovendien wordt het beleid van dit departement gekenmerkt door een grote mate van constantheid. Nederland is lid van de Europese Unie en de NAVO. Die samenwerkingsverbanden zijn bepalend. Ministers kunnen hooguit zorgen voor accentverschillen. In dat kader viel op dat Zijlstra directer in zijn uitlatingen was dan zijn voorganger Bert Koenders.

    Lees ook: Rutte verliest wéér een vertrouweling
  4. Hoe is het verhaal over Zijlstra’s leugen in Rusland ontvangen?

    Nog voor het aftreden van Zijlstra stuurde de Russische ambassade dinsdagochtend een uitvoerig persbericht uit. Hierin stond dat de „pogingen om aan Rusland grootmachtsambities toe te schrijven, en een verlangen om het Sovjet-rijk in ere te herstellen alleen zijn op te tekenen uit de mond van mensen die er „belang bij hebben om Rusland af te schilderen als een vijand.”

    In de verklaring van de ambassade wordt er op gewezen dat Rusland in Nederland wordt beschuldigd van het verspreiden van desinformatie. „Is dit een voorbeeld van nepnieuws, gericht tegen ons land?”, vraagt de ambassade.

  5. Schaadt dit de slechte verhoudingen met Rusland nog verder?

    De relatie tussen beide landen is al enkele jaren gespannen. Dit is nog verhevigd door de aanslag op de MH17 in juli 2014 waarbij alle 298 inzittenden om het leven kwamen. In het vanaf Schiphol opgestegen vliegtuig zaten 193 mensen met de Nederlandse nationaliteit. De Boeing werd boven Oost-Oekraïne neergeschoten door een uit Rusland afkomstige Boek-raket. Er zijn sterke aanwijzingen voor betrokkenheid van Russische militairen. Het strafrechtelijk onderzoek loopt nog, maar zou kunnen leiden tot het aanwijzen van Russische verdachten. De MH17-kwestie was één van de onderwerpen die op de agenda stonden voor het overleg tussen Zijlstra en Lavrov.

    Los hiervan hebben Nederland en Rusland forse wederzijdse belangen. Het Russisch gas stroomt bijvoorbeeld nog altijd lustig de Europese Unie en ook Nederland binnen.

  6. Schaadt dit de Nederlandse geloofwaardigheid in de wereld?

    De Russen kenden Zijlstra’s probleem waarschijnlijk al langer, maar de afgelopen dagen ging Zijlstra’s verzonnen verhaal de hele wereld over: pijnlijk. Volgens Rutte staat de Nederlandse geloofwaardigheid niet ter discussie, omdat Zijlstra zijn fout heeft erkend en is afgetreden. Maar hij zei ook: „We zullen hard moeten werken om vanuit een gedegen buitenlands beleid de geloofwaardigheid verder te herstellen.”

  7. Ondervindt Shell nadeel van de affaire-Zijlstra?

    De kans daarop lijkt niet groot. Mocht president Poetin de nu afgetreden Zijlstra al iets kwalijk nemen, dan liggen maatregelen ten opzichte van Shell niet voor de hand. Niet alleen omdat het gesprek tussen toenmalig bestuursvoorzitter Jeroen van der Veer en Poetin bijna twaalf jaar geleden heeft plaatsgevonden, maar ook omdat Van der Veer geen officiële functie bij het concern meer heeft. Na zijn vertrek als hoogste man van Shell, in 2009, bleef hij nog vier jaar commissaris. Van der Veer heeft hechtere banden met het Noorse Statoil, waar hij sinds 2016 commissaris is.

    Daar komt bij dat het zeer de vraag is of Van der Veer in de ogen van Poetin iets te verwijten valt. Hij heeft de volgens hem foute interpretatie van Poetins woorden door Zijlstra tegenover de Volkskrant juist gecorrigeerd. Tot nu toe lijken ook grotere spanningen zoals de crisis rond Oekraïne en de Krim en het neerhalen van de MH17 voor de business van de energieconcerns – over en weer – geen groot beletsel te zijn geweest. Shell geeft geen financieel inzicht in zijn veelzijdige activiteiten in Rusland.

Met medewerking van Steven Derix en Erik van der Walle.
    • Mark Kranenburg