Marlina (Marsha Timothy) met het hoofd van haar verkrachter.

‘Lijkt mijn film op Kill Bill? Zal wel door die machete komen’

Mouly Surya Haar derde film is een Indonesische ‘satéwestern’ waar verkrachting vergolden wordt met onthoofding. „Ik zou Marlina geen feminist noemen.”

Ooit was er de spaghettiwestern, daarna waren er de sauerkrautwestern, de borschtwestern, de paellawestern en – sinds de film Brimstone – de stamppotwestern. Westerns kunnen zich tegenwoordig bijna overal afspelen. Zelfs in Indonesië, zo bewijst ‘satéwestern’ Marlina the Murderer in Four Acts.

Het is een feministische western, zoals Netflixserie Godless. Actueel dus. Boerin Marlina op eiland Soemba krijgt na de dood van haar echtgenoot de crimineel Markus op bezoek. Zijn bende komt haar geld en huisraad stelen, belooft hij. „En als het moet, verkrachten we je.” Het klinkt als een gunst, het loopt anders. Marlina staat de volgende ochtend met Markus’ hoofd bij de bushalte, op weg naar het verre politiebureau.

Een satéwestern; wat voegt Indonesië aan het genre toe? „Je hoort soms dat we in Zuidoost-Azië een bijzondere verteltraditie hebben, impliciet en subtiel”, zegt regisseur Mouly Surya (37) , een vrouw die veel en schor schaterlacht. „Ik ben zelf nogal ‘in your face’, vrees ik.”

Surya, op bezoek in Rotterdam, zag Marlina niet direct als een western. Garin Nugroho, een bekende Indonesische regisseur, schreef in 2012 een treatment van vijf pagina’s over een verhaal dat hij had gehoord over het eiland Soemba. „Dat belandde bij mij, maar het kon toen nog van alles worden: een tragedie, sociaal drama of arthousefilm. Tot ik Soemba ging googelen en landschapsfoto’s zag. Zo uit een western, met gele prairie en rotspartijen en zo.”

Ziet u ‘Marlina’ als een rape-revenge-film?

„Marlina is al vergeleken met Uma Thurman in Kill Bill, en dat zal wel door haar machete komen. Maar volgens mij gaat het Marlina en haar vriendin Novi nooit om wraak, ze willen gewoon overleven en normaal behandeld worden. Ik zou ze ook geen feministen noemen, dat zijn goed opgeleide, welvarende activisten.”

Dat onthoofden, is dat lokale folklore?

„Toen ik in 2015 in Soemba landde voor research, was het eerste bord dat ik zag ‘machetes verboden’. Elders is dat eerder ‘niet roken’. Op Soemba loopt moord al snel uit op onthoofding, en dat zal wel traditie zijn. Maar onthoofding heeft ook iets heel primairs, Europeanen wisten er vroeger ook wel raad mee.”

Waarom neemt Marlina Markus’ hoofd mee naar de politie? In westerns doen premiejagers dat om hun premie te innen bij de sheriff…

„Dat is de westernlogica. Voor Marlina lijkt het me eerder een gebaar van trots. Ik ben beroofd, verkracht, ze kwamen er niet mee weg: kijk maar. Daarom reageren mannen zo bang en wil Markus’ bende zijn hoofd terug.”

In Marlina’s huiskamer zit een mummie. Wat is dat?

„Indonesië is cultureel veel diverser dan Europa, zonder Nederland had ons land nooit bestaan. En Soemba is een van de raarste eilanden. Ze begraven mensen daar onder hunebedden, je moet dan het hele dorp uitnodigen en een kudde dieren offeren. Arme gezinnen sparen jaren voor zo’n begrafenis en tot die tijd zit de mummie van de overledene dus in je huiskamer. Ik heb er één gezien die er al dertig jaar zit. Nee, dat gaat niet stinken. Vroeger prepareerden ze zo’n lichaam met honing en specerijen, nu met formaldehyde.”

Dus u dacht: een mooie metafoor voor het patriarchaat?

„Ja toch? Die mummie in huis laat zien dat Marlina niet langer beschermd wordt, dat geen man haar als eigendom claimt. Markus kan haar behandelen als loslopend vee, denkt hij.”

Lees hier de recensie van ‘Marlina the Murderer in Four Acts’

Bezorgde de film u geen problemen in Indonesië? Je leest hier veel over islamitisch radicalisme…

„Och nee. Ik geef u een voorbeeld. Een tijdje geleden wilden we Persepolis draaien, de Iraanse animatiefilm tegen fundamentalisme. Dat wordt lastig, dachten we. De censor zei: animatie, ha, leuk voor de kinderen. Hij heeft hem niet eens bekeken.”

Tirannie verzacht door incompetentie?

„Zoiets. Het is in Indonesië simpel om obstakels te omzeilen, al helpt ook dat Marlina niet bedoeld is voor een massapubliek. De censor heeft er maar 15 seconden uit gesneden, vooral in de verkrachtingsscène, waar je de blote kont van Markus ziet. Ik heb het de acteur zelf verteld: ‘Sorry, je kont ligt eruit.’ Een droevig moment.”

Uw camera beweegt niet, zoals in uw eerdere films. Was dat om ‘Marlina’ iets theatraals te geven?

„Ik zocht eerder een Asian Classic-look. In oude samoeraifilms staat de camera stil, en er was altijd een kruisbestuiving tussen samoeraifilms en westerns. Die stijl was gevoelsmatig goed en ik heb er veel van geleerd. Montage wordt veel moeilijker als de hele dynamiek van je film uit je cuts moet komen.”

    • Coen van Zwol