Liegende politici: zij gingen Zijlstra voor

In de politieke arena wordt een leugentje niet geschuwd. Deze zes politici namen het ook niet zo nauw met de waarheid.

Van links naar rechts: Tara Singh Varma, John Leerdam, Halbe Zijlstra, Fred Teeven, Philomena Bijlhout en Ivo Opstelten. Collage Studio NRC

Minister van Buitenlandse Zaken Halbe Zijlstra is afgetreden omdat hij loog over een ontmoeting met de Russische president Vladimir Poetin. De VVD-er is niet de eerste politicus moest aftreden na het verdraaien van de waarheid. Van Philomena Bijlhout tot Ivo Opstelten: wie gingen Zijlstra voor?

Lees ook onze analyse:De positie van Zijlstra is na zijn leugen verzwakt

Het dagelijkse leven van een politicus is een balanceeract: elk woord wordt op een weegschaal gelegd. Dat het dan niet zo slim is om jezelf in een verhaal te plaatsen waar je in werkelijkheid niet bij aanwezig was, mag duidelijk zijn. De waarheid komt namelijk altijd uit. Het bekendste voorbeeld is waarschijnlijk wel de kortst zittende staatssecretaris uit de Nederlandse parlementaire geschiedenis van na de Tweede Wereldoorlog: Philomena Bijlhout.

Philomena Bijlhout: die ene foto deed de staatssecretaris de das om

„Geloof me. Je zult geen foto’s tegenkomen van Philomena Bijlhout in uniform”, zei Bijlhout in 2002 in een interview met de Volkskrant. Dat was enkele dagen voor het LPF-Kamerlid beëdigd zou worden als staatssecretaris van Emancipatiezaken. Bijlhout, een politica van Surinaamse afkomst, probeerde met het citaat haar bewering kracht bij te zetten dat ze de burgermilities van de Surinaamse president Desi Bouterse al in 1981 had verlaten, nog voor de Decembermoorden van 1982.

Via RTL Nieuws dook echter op de dag van haar aantreden een foto op van Bijlhout in uniform waaruit bleek dat ze ook in 1983 nog lid was van de burgermilities. De foto leidde tot haar aftreden: het liegen over haar lidmaatschap tegenover premier Jan-Peter Balkenende deed haar de das om. Bijlhout kreeg bij vertrek twee jaar wachtgeld mee en ging na een tijd van bezinning over tot het geven van workshops in omgaan met verdriet. Later ging ze de zorg in en hielp ze mensen met het aanvragen van hun persoonsgebonden budget.

“Ik had me bewuster moeten zijn dat als je politiek deel wilt uitmaken van het geheel, het heel nauw luistert”, zei ze later over de affaire tegen EenVandaag

Fragment vanaf ongeveer 06:30 minuten:

Ivo Opstelten en Fred Teeven: de bonnetjesaffaire

Twee miljoen. Zoveel was er volgens toenmalig minister Ivo Opstelten (Justitie, VVD) betaald in een schikking met crimineel Cees H. in 2001. Justitie probeerde toen al een tijdje beslag te leggen op de rekeningen van H. maar kon onvoldoende aantonen dat het ging om drugsgeld. Officier van justitie Fred Teeven sloot daarom een deal: Cees H. betaalt 750.000 gulden en krijgt in ruil het in beslag genomen geld terug (zo’n 1,25 miljoen gulden).

Lees ook: Aftreden Opstelten en Teeven kon niet langer uitblijven

Nieuwsuur meldt echter begin maart 2015 op basis van opgedoken documenten dat het bedrag fors hoger ligt: bijna 5 miljoen gulden. Opstelten laat aan de Kamer weten dat er “helaas geen helderheid” kan worden verschaft over het bedrag en dat er “geen ultieme duidelijkheid” is te geven. Enkele dagen later wordt het bewijs alsnog gevonden. Opstelten, en in zijn kielzog ook staatssecretaris Fred Teeven, treden af omdat ze vinden dat ze de Kamer te lang in het duister hebben gelaten.

Frans Timmermans: gegoochel met cijfers

Ongeveer 60 procent van de vluchtelingen die naar Europa komen vlucht niet voor de oorlog, aldus eurocommissaris Frans Timmermans begin 2016 tegen de NOS. Het zouden vooral Noord-Afrikanen zijn die om economische redenen naar de EU komen.

De eurocommissaris baseerde zich op destijds nog niet gepubliceerde cijfers van het Europese grensbewakingsagentschap Frontex over de instroom van vluchtelingen in december 2015. Toen die cijfers echter werden vrijgegeven bleek dat Timmermans’ bewering onjuist was. Frontex meldde dat minimaal 64 procent van de migranten die in december 2015 in Griekenland arriveerden, afkomstig waren uit een land waar een oorlog aan de gang is. De eurocommissaris zei in een reactie zich op andere Frontex-cijfers te baseren.

Lees ook: Waar zijn de cijfers van Frans Timmermans

Bij die bewering waren echter vraagtekens te zetten door publicatie van andere cijfers, van de UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties. Deze wezen juist op een toename van mensen uit landen die Europa op basis van hun nationaliteit een vluchtelingenstatus toekent. Voor de positie van Timmermans had het gegoochel met cijfers geen consequenties. Hij bleef aan als eurocommissaris.

Tara Sing Varma: geestelijk ziek

De beelden zijn met terugwerkende kracht opzienbarend te noemen: Kamerlid Tara Singh Varma (GroenLinks) neemt in mei 2

Kamerlid Tara Singh Varma (GroenLinks) neemt in mei 2001 afscheid van de Tweede Kamer en wordt in een rolstoel weggereden. Ze kan haar werk niet langer voortzetten, zegt ze, omdat ze lijdt aan een niet te opereren vorm van kanker, zo heeft ze een half jaar eerder laten weten aan de Kamer. Kamervoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven houdt een emotionele speech bij haar afscheid.

Een maand later beweren drie bekenden van Singh Varma in het TROS-programma Opgelicht dat ze helemaal niet ziek zou zijn. Dat bevestigt haar partij die zomer: GroenLinks-fractieleider Paul Rosenmüller zegt dat ze niet dodelijk ziek is maar wel “geestelijk ziek”. Hoewel Singh Varma Opgelicht aanvankelijk aanklaagde, gaf ze later aan “in een schijnwereld” te hebben geleefd. “Ik was gewoon gestoord”, zei ze in 2005 in een interview met HP/De Tijd.

Charles Schwietert: liegen over diploma

Voordat Philomena Bijlhout al na enkele uren aftrad was het record van kortst zittende staatssecretaris in handen van Charles Schwietert. De VVD-politicus was vier dagen lid van het kabinet Lubbers-I toen hij in 1982 moest aftreden als staatssecretaris van Defensie. Op zijn cv vermeldde hij ten onrechte een doctorandus-titel. Schwietert was nooit afgestudeerd aan een universiteit. Ook zei hij luitenant in het Nederlandse leger te zijn geweest, terwijl zijn werkelijke rang lager was.

John Leerdam: ging mee in nepnieuws

Het zijn het soort berichten dat we tegenwoordig nepnieuws zouden noemen. 3FM-verslaggever Lex Uiting interviewde PvdA-Kamerlid John Leerdam in 2012 over de niet bestaande straatterrorist Jael Jablabla. De politicus zei daarover al gesproken te hebben met toenmalige vicevoorzitter van de PvdA-fractie Jeroen Dijsselbloem. “Die zal dit in de gaten blijven houden.” Omdat het om een niet-bestaande kwestie ging werd echter duidelijk dat dit gesprek nooit kon hebben plaatsgevonden.

Een dag daarvoor was Leerdam al in een verzonnen stelling van diezelfde Uiting getrapt. De radioverslaggever vroeg het Kamerlid naar zijn mening over het politieke asiel dat oud-premier van Israël Ariël Sharon aan de Syrische president Bashar al-Assad zou hebben verleend. Sharon lag op dat moment echter al enkele jaren in coma. Die twee blunders kostten Leerdam zijn geloofwaardigheid en hij stapte uiteindelijk op als Kamerlid.

    • Jorg Leijten