Ict’ers en gepensioneerden voor de klas

Lerarentekort De griepgolf legt het lerarentekort op basisscholen bloot. Ook op de meeste scholen waar leerlingen niet naar huis worden gestuurd, krijgen kinderen geen les. „Als ik dertig kleuters heb, heb ik geen tijd om ook nog op drie niveaus rekenen te geven.”

Een leeg klaslokaal op basisschool De Wieken in Nijmegen, bij de lerarenstaking van oktober vorig jaar. Foto Piroschka van de Wouw/ANP

Groep 8 van basisschool De Regenboog in Ridderkerk werd dinsdag naar huis gestuurd, groep 5-6 van basisschool De Loopplank in Blijham verdeeld. Op de Julianaschool in Ederveen stond in groep 5 een onbevoegde leraar voor de klas en in groep 7 een gepensioneerde. En op basisschool Jules Verne in Hoorn kwam een parttimer terug om les te geven aan groep 3-4.

Wie een beeld wil krijgen van het lerarentekort tijdens de griepgolf, hoeft alleen maar door lerarentekortisnu.nl te scrollen, waar basisscholen die geen leraar kunnen vinden zich melden. Sinds een leraar van groep 8 die site twee weken geleden bouwde, heeft ruim eenderde van de scholen dat gedaan. Deze maandag alleen al werden zeker 700 leerlingen naar huis gestuurd. Zij kregen dus geen les.

Maar ook de leerlingen voor wie een oplossing op school wordt gevonden, krijgen nauwelijks les, benadrukken leraren en directeuren. „Als leerlingen over andere klassen worden verdeeld, is dat opvang, geen onderwijs”, zegt directeur Paul van Hattem van de Klimop in Amsterdam-Noord.

In de grote steden is het tekort het meest prangend: het aantal leerlingen groeit, leraren kunnen er moeilijk een betaalbare woning vinden en het werk wordt er zwaar bevonden vanwege de grote verschillen tussen leerlingen. Maar ook in delen van Noord-Nederland zijn de tekorten groot. Daar staakt het basisonderwijs deze woensdag voor een beter salaris.

Duitsland, Frankrijk en de Verenigde Staten kampen ook met lerarentekorten. Belangrijke oorzaak: het lage salaris. Lees daarover: Veel landen kampen met lerarentekorten

Werkdruk

Schooldirecteur Van Hattem heeft al een paar keer klassen moeten verdelen en kinderen naar huis gestuurd. Voor de zomervakantie, vertelt hij, gingen er plotseling vier mensen weg op de Klimop. De vacatures kreeg hij niet opgevuld. „Daardoor staan de ambulante medewerkers die we hadden, zoals ict’ers, weer voor de klas. Oudere docenten hebben hun vrije dag ingeleverd.” Op die manier heeft hij het rooster rond gekregen. „Maar als er iemand ziek is, houdt het op.”

De werkdruk neemt toe, ziet hij. „Mensen die een dag minder wilden werken, zeiden dat niet voor niets. Ze hebben mij en de school enorm geholpen door die vrije dag in te leveren, maar nu krijgen ze er ook nog eens geregeld vijf kinderen bij in de klas. Op een gegeven moment loopt de emmer over.”

Docent Brigitte van Setten van Montessori Zeist stond vorige week over te geven voor de klas. Ze ging werken omdat ze haar school anders met een probleem zou opzadelen. „Maar het ging mis, ik moest naar huis.” Een paar weken daarvoor had ze de kleuterklas van een zieke collega overgenomen. Ze kreeg er vier bovenbouwleerlingen bij, die ze op de gang zette om de rust te bewaren. „Al zijn het lieve, brave kinderen – de groepsdynamiek verandert als een klas wordt verdeeld.” De vier hebben „echt niet de les gehad die ze hadden moeten krijgen”, zegt ze. „Als ik dertig kleuters heb, heb ik geen tijd om ook nog op drie niveaus rekenen te geven.”

Haar schoolbestuur heeft al gepensioneerden voor de klas gezet. Ouders met een pabo-diploma springen bij. Voor een langdurig zieke leerkracht is er „gelukkig” een vervanger gevonden, maar die komt net van de pabo en heeft nog geen gymdiploma. Dus moet Van Setten de gymles geven – extra, aan een klas die niet de hare is. Op papier is het tekort daarmee opgelost. „Maar eigenlijk zijn het lapmiddelen. Je merkt dat iedereen op zijn tenen loopt.”

Welkomstpremie

Steden doen hun best het voor leraren zo aantrekkelijk mogelijk te maken. In Rotterdam, waar in 2022 naar verwachting een tekort zal zijn van 700 basisschoolleraren, krijgen ze onder meer een welkomstpremie van 5.000 euro, een beurs om zich te ontwikkelen en een gratis Rotterdampas. Amsterdam vergoedt reiskosten, biedt parkeerplaatsen aan en binnenkort honderd woningen voor jonge docenten. Daar is het tekort in 2022 naar verwachting 500 leraren, die aan 15.000 leerlingen les hadden moeten geven.

In Rotterdam start binnenkort een proef waarbij docenten van de middelbare school een paar uur per week op een basisschool lesgeven in hun vakgebied: techniek, bijvoorbeeld, of geschiedenis. Dat moet basisschoolleraren ontlasten, vertelt initiatiefnemer en vmbo-docent Hermen Blok, waardoor hun vak aantrekkelijker wordt. „We overwegen docenten ook hele dagen bij een basisschool te detacheren. Maar daarmee verlaag je de werkdruk niet: je vult gewoon het tekort aan.”

In Amsterdam proberen alle onderwijsinstellingen samen oplossingen te bedenken voor het tekort, zegt Joke Middelbeek van het Breed Bestuurlijk Overleg van 43 schoolbesturen. „We putten uit allerlei bronnen: we zijn met uitzendbureaus in gesprek over hun veel te hoge tarieven, we vragen gepensioneerden terug te komen. Maar het is gewoon op. Directeuren moeten hemel en aarde bewegen om vervangers te vinden voor zieken.”

Besturen denken inmiddels ook na over andere manieren van onderwijs organiseren, vertelt Middelbeek. Bijvoorbeeld pedagogisch medewerkers uit de kinderopvang bij de kleuterklassen zetten. Of medewerkers van de buitenschoolse opvang ’s middags al in de klas laten werken als assistent. Maar het blijven „doekjes voor het bloeden”. „En als kinderen geen goed onderwijs krijgen, gaan we daar nog jaren last van hebben.”