Zijlstra weet niet of hij nog wel geloofwaardig is

Datsja-leugen

De redenen die Zijlstra’s coalitiepartners aanhalen voor hun steun, klinken ingestudeerd en bedoeld om de coalitie te redden.

Halbe Zijlstra voor aanvang van een bijeenkomst van ministers van Buitenlandse Zaken in Brussel in november vorig jaar. Foto Olivier Hoslet/EPA

Strandt het ministerschap van Halbe Zijlstra (Buitenlandse Zaken, VVD) al na vier maanden? Dat is niet ondenkbaar nu zijn positie ernstig verzwakt is door een leugen over de Russische president Poetin. Deze dinsdag moet Zijlstra zich verantwoorden tegenover een Tweede Kamer waarin zowel de oppositie als zijn eigen coalitie hem zijn verzinsel ernstig kwalijk nemen.

Maandag gaf Zijlstra tegenover de Volkskrant toe jarenlang een verzonnen verhaal te hebben verteld over een ontmoeting met Poetin. Hij zou in 2006 aanwezig zijn geweest bij een gesprek in Poetins datsja met toenmalig Shell-baas Jeroen van der Veer. Bij die gelegenheid zou Poetin zijn visie hebben ontvouwd op een ‘Groot-Rusland’. „Dat is Rusland, Wit-Rusland, Oekraïne en de Baltische staten”, citeerde Zijlstra de Russische president op een VVD-congres in 2016. „En Kazachstan was nice to have.”

Zijlstra’s bekentenis komt op een buitengewoon ongelukkig moment: woensdag heeft hij in Moskou een ontmoeting met de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov. In een gesprek met journalisten zei Zijlstra maandag dat zijn leugen „dom” en „stom” was geweest.

Lees ook de column van Tom-Jan Meeus: Halbe, Van Haga en de hardleerse VVD

Voor Zijlstra illustreerde de datsja-anekdote, die hij ook bij andere gelegenheden vertelde, dat Rusland een groot gevaar vormt voor de veiligheid van West-Europa. Hij moet nu toegeven dat hij het verhaal nooit uit de mond van Poetin heeft gehoord. Het kwam van een aanwezige in de datsja, wiens identiteit hij wilde beschermen omdat dit „consequenties zou kunnen hebben voor zijn bedrijf.”

Zijlstra benadrukt dat Poetin volgens zijn bron de uitspraken over Groot-Rusland wel degelijk gedaan heeft. Dit zou volgens hem in een mail staan die Van der Veer zondag ter bevestiging aan de Volkskrant heeft gestuurd. In deze mail, waarover ook NRC beschikt, schrijft Van der Veer dat de door Zijlstra gegeven weergave van zijn woorden „qua strekking” klopt. Maar hij zegt zich „niet te herinneren” hoe hij „de specifieke landen” destijds aan Zijlstra heeft verteld. „Nice to have is niet een zegswijze van mij”, voegt Van der Veer nog toe. In een sms aan Zijlstra zou Van der Veer de landen wel bevestigd hebben.

De Volkskrant, die de naam van Van der Veer als bron maandagavond onthulde, zegt dat deze nu beweert dat Zijlstra zijn uitleg verkeerd begrepen heeft. Poetins opmerkingen over Groot-Rusland zouden vooral „historisch bedoeld” zijn. De conclusie dat Poetin agressieve geopolitieke ambities heeft in de Baltische staten is volgens Van der Veer „niet aan mij noch mijn woordgebruik”.

De VVD gebruikte het verhaal om aan te tonen dat Zijlstra wel degelijk over internationale ervaring beschikt, toen er in vorig jaar kritiek was op zijn benoeming tot minister van Buitenlandse Zaken.

Zijlstra toonde zich maandag nederig: hij wilde niet op voorhand zeggen of hij geloofwaardig kan aanblijven als minister. Vooralsnog laten zijn eigen VVD en de andere coalitiepartners, die hij zondag al persoonlijk inlichtte over het aanstaande nieuws, Zijlstra niet vallen. Maar ze veroordelen zijn leugen wel in ongekend harde bewoordingen. Gert-Jan Segers (ChristenUnie) spreekt zelfs van een „kwalijke inschatting”. Ook premier Rutte, al enkele weken op de hoogte van Zijlstra’s verzinsel, noemt het „een grote fout”.

Lees ook dit interview met Zijlstra: Halbe Zijlstra ‘wil niet half zwevend naar Lavrov’

Coalitie

De redenen die Zijlstra’s coalitiepartners aanhalen voor hun steun, klinken ingestudeerd en bedoeld om de coalitie niet in problemen te brengen. Zijlstra heeft de leugen niet als minister verteld maar in zijn vorige politiek leven als fractievoorzitter (Segers). Hij heeft gelogen, maar de gebeurtenis heeft wél plaatsgevonden (Buma, CDA). De Russen liegen ook altijd, „en ik moet de eerste Rus nog ontmoeten die zijn fout rechtzet” (Pechtold, D66).

Hun frustratie is begrijpelijk. Zijlstra is het gezicht van Nederland in het buitenland, en in het diplomatieke circuit is een jokkende minister van Buitenlandse Zaken geen aanbeveling. Zijlstra zal het Kremlin niet meer geloofwaardig kunnen beschuldigen van het verspreiden van desinformatie over de toedracht.

Zijlstra’s bekentenis zou fataal kunnen zijn voor de campagne van Rutte III tegen nepnieuws. Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) waarschuwt sinds haar aantreden voor oneigenlijke Russische beïnvloeding van de Nederlandse publieke opinie.

Lees ook: Kremlin kijkt toe bij eigen doelpunt
    • Thijs Niemantsverdriet
    • Mark Kranenburg