De positie van Zijlstra is na zijn leugen verzwakt

VVD-Coryfee Minister Zijlstra loog over een ontmoeting met Poetin in 2006. „Onverstandig”, vindt hij nu.

Minister Halbe Zijlstra eerder deze maand op het Binnenhof. Foto: Bart Maat/ANP

Hoe geloofwaardig is minister Halbe Zijlstra (Buitenlandse Zaken, VVD) nog nu hij openlijk heeft toegegeven jarenlang een verzonnen verhaal te hebben verspreid over een ontmoeting met de Russische president Vladimir Poetin? Een verkeerde voorstelling van zaken die Zijlstra nu in een officiële verklaring „onverstandig” noemt.

In de Volkskrant gaf Zijlstra maandag toe jarenlang te hebben gelogen over zijn ontmoeting met Poetin. Zijn bekentenis komt op een zeer ongelegen moment: dinsdag reist hij af naar Moskou voor een ontmoetig met de Russische minister van Buitenlandse Zaken. Zowel vanuit de coalitie als de oppositie is om opheldering gevraagd. Vooralsnog lijken de regeringspartijen hem het voordeel van de twijfel te geven.

Het nu door Zijlstra als „onverstandig” gekwalificeerde verhaal was dat hij er jaren geleden bij zat toen Poetin in zijn datsja tegenover toenmalig Shell-topman Jeroen van der Veer zijn visie over een Groot Rusland ontvouwde. Hij maakte toen duidelijk Wit-Rusland, Oekraïne, de Baltische Staten en Kazachstan daaronder vielen. Volgens Zijlstra, die dit onder andere in 2016 op een VVD-bijeenkomst vertelde, was dit reden om als Westen uiterst waakzaam te zijn tegenover Poetin.

De vraag was al enige tijd of Zijlstra als door Shell ingehuurde consultant bij dat gesprek aanwezig was geweest. Daarover ontstond onduidelijkheid nadat Shell-topman Jeroen van der Veer de Volkskrant dit najaar al schriftelijk liet weten dat dit niet zo was geweest. De reactie van Buitenlandse Zaken was toen dat Zijlstra wel in de datsja aanwezig was, maar niet aan tafel zat.

Citaat

Nu gaat Zijlstra weer een stap verder en zegt hij dat hij het verhaal over Poetins Groot-Russische ambities van iemand anders heeft gehoord die wel bij dat gesprek aanwezig was. „Om de persoon die de bewuste uitspraak van Poetin zelf heeft gehoord in bescherming te nemen, heb ik het citaat destijds op mezelf betrokken. Ik heb geweigerd, en blijf dat doen, de bron publiekelijk te onthullen.”

Zijlstra is zijn oorspronkelijke verhaal, waarin hij een prominente rol speelde, steeds meer als een belasting gaan ervaren. Om die reden stapte hij enkele weken geleden naar premier Rutte om zijn leugen op te biechten. Voor die tijd hield hij zich op de vlakte als hem naar de precieze gang van zaken werd gevraagd. Zo gaf hij in december tijdens een interview met NRC toe dat hij „niet aan tafel” had gezeten, maar dat de uitspraken door Poetin wel waren gedaan. Zijlstra wilde toen niet ingaan op de vraag of hij in de datsja aanwezig was. Daarom zijn die woorden toen ook niet in het interview gekomen.

Lees ook het interview dat NRC in december met Halbe Zijlstra had

De vraag is nu of Zijlstra deze affaire politiek zal overleven. De coalitie en Zijlstra’s eigen VVD, inclusief Rutte, zijn niet van plan hem op korte termijn te laten vallen. D66-leider Alexander Pechtold noemde Zijlstra’s optreden „onhandig”. „ Ik moet de eerste Rus nog ontmoeten die zijn fout rechtzet.” Toch kan Zijlstra’s positie onhoudbaar worden. In het internationale circuit staat een liegende minister van Buitenlandse Zaken zwak. Zeker omdat Zijlstra’s leugen gaat over Rusland, dat hij een bedreiging voor West-Europa noemt.

Bovendien waarschuwt minister Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) al maanden voor politieke beïnvloeding door de Russen door middel van nepnieuws. Met zijn bekentenis maakt Zijlstra zich kwetsbaar voor het verwijt dat hij zélf nepnieuws verspreidt. Al zegt Zijlstra zelf van niet: het is niet ondenkbaar dat de Russen dit tegen hem zullen gebruiken - publiekelijk dan wel achter de schermen.

    • Thijs Niemantsverdriet
    • Mark Kranenburg