Leuk die blockchain, maar wat kan je ermee?

Blockchain

De verwachtingen van blockchain zijn groot, maar los van cryptomunten zoals bitcoin zijn er nog maar weinig werkende toepassingen. Welke experimenten zijn er en wat gaan wij daarvan merken? Dit zijn drie Nederlandse blockchain-initiatieven.

Ethiopische koffieboeren staan met naam, biografie en foto in een openbare database die voor iedereen te raadplegen is. Beeldbewerking NRC

Blockchain, de technologie achter de virtuele munt bitcoin, wordt regelmatig bestempeld als de grootste revolutie sinds de komst van het internet. Maar wanneer gaan consumenten daar iets van merken? Bitcoin is de bekendste toepassing. Deze en andere virtuele munten maakten de afgelopen tijd spectaculaire winsten en verliezen. Maar je kan de technologie ook voor andere toepassingen inzetten. Zoek op de woorden ‘blockchain’ en ‘pilotstudie’ in en het lijkt alsof elke sector met de blockchain aan het experimenteren is.

Simpel gezegd is blockchain een gedeelde digitale database die kan worden gebruikt door een netwerk van partijen die onderling contracten of transacties willen vastleggen. Sjoemelen met die transacties is onmogelijk, omdat iedereen een real time kopie van de database op zijn computer heeft staan. Alle transacties worden opgeslagen, waarna niemand er meer iets aan kan veranderen. Iedereen binnen het netwerk kan controleren op welk tijdstip welke afspraak heeft plaatsgevonden.

Lees ook: Alles wat je wilt weten over bitcoin maar nooit durfde te vragen

De technologie kan voor allerlei toepassingen worden ingezet, zegt ondernemer Rutger van Zuidam. „Blockchain raakt elke sector, omdat er overal gegevens gebruikt worden waarvan je zeker wilt zijn dat ze kloppen. Dat is precies waar deze technologie voor zorgt.”

Van 5 tot 8 april organiseert Van Zuidam in Groningen voor de tweede keer de Blockchaingers Hackathon. Eén weekend lang komt daar iedereen samen die iets met blockchain te maken heeft, van grote bedrijven tot overheden en startups. Samen wordt gewerkt aan het vinden van oplossingen voor problemen uit allerlei sectoren.

Was blockchain aanvankelijk een buzzwoord in de financiële wereld, dit jaar ziet Van Zuidam veel vraagstukken uit andere sectoren binnenkomen. De Nationale Politie wil onderzoeken hoe blockchain kan helpen bij cybercrime, en gezondheidszorginstellingen willen de technologie gebruiken om patiënten meer regie te geven over hun eigen gegevens.

Wordt blockchain dit jaar dan eindelijk meer dan een hype? „Er zijn tegenwoordig opvallend veel blockchainexperts ja”, zegt Van Zuidam lachend. Iedereen die zich expert noemt is in zijn ogen verdacht. Mensen die er écht veel verstand van hebben, zeggen volgens Van Zuidam namelijk dat ze iedere dag bijleren omdat het zo complex is. „De technologie staat nog in de kinderschoenen. Bijna alles wat je ermee kan, moet nog ontwikkeld worden.”

Los van alle hype, buzz en verwachtingen, zijn er ook werkende projecten waarbij blockchain wordt ingezet. Dit zijn drie Nederlandse blockchain-initiatieven.

Lees ook: Je hoeft blockchain niet te snappen

Moyee Coffee: Check hoeveel de boer betaald kreeg

Wie vanaf april koffie koopt van het Amsterdamse merk Moyee Coffee, kan dan precies zien welke koffieboer de bonen geoogst heeft. Maar dat niet alleen: ieder stukje informatie uit de keten is, via een scanbare code op het koffiepak, online in te zien. Van de grootte van een oogst tot de betalingen aan plukkers, wassers of koffiebranders.

Moyee zegt dat het zijn koffieboeren 20 procent boven de marktprijs betaalt en de bonen brandt en verpakt in het land van herkomst. Het is een ongebruikelijke aanpak in een sector waarin grote koffiebranders en inkopers veel winst opstrijken en de boeren zelf weinig verdienen. „Met blockchain kunnen we bewijzen we dat we onze claims waarmaken”, vertelt oprichter Guido van Staveren van Dijk (48). „We werken aan een leefbaar inkomen voor de boeren. De waarde die we in de keten creëren, delen we met alle betrokken partijen.”

In september vorig jaar is Moyee begonnen de keten inzichtelijk te maken met behulp van blockchain. De eerste 340 Ethiopische koffieboeren zitten nu met naam, biografie en foto in een openbare database die voor iedereen te raadplegen is.

„De betalingen zijn zichtbaar en staan voor altijd vast. De komende jaren zul je zien dat de grootte van de oogst, de kwaliteit van de bonen en het leefbaar inkomen van de koffieboer omhoog zullen gaan”, vertelt Van Staveren van Dijk. Met hulp van de FairChain Stichting wil hij deze aanpak daarna ‘open source’ delen met andere bedrijven die hun keten transparant willen maken.

Kan er met die data dan niet gesjoemeld worden? „Nu controleert de boer zelf een ingevoerde oogst of betaling, door een digitale handtekening te zetten met vingerafdruk en foto. Maar dat kan nog beter”, zegt Van Staveren van Dijk. De technologie zelf is volgens hem betrouwbaar, omdat je de data achteraf niet meer kunt wijzigen. Tegelijkertijd staat de technologie nog in de kinderschoenen en ontwikkelt zich razendsnel. „Goed bijblijven van alle laatste ontwikkelingen is een flinke uitdaging voor een bedrijf dat eigenlijk gewoon koffie wil branden.”

Jouliette: Zonne-energie over? Verkoop het aan je buren

Bij broedplaats De Ceuvel in Amsterdam wordt sinds vorige zomer geëxperimenteerd met energie op de blockchain. Dat werkt als volgt: de hele gemeenschap bestaat uit boten die bijna allemaal zonnepanelen op het dak hebben liggen. De hoeveelheid opgewekte en verbruikte energie wordt bijgehouden door slimme energiemeters. Als een boot stroom over heeft, wordt die automatisch via een blockchain-transactie naar één van de buurboten gestuurd.

Wie minder verbruikt dan opwekt en dus energie levert aan de buren, verdient daarmee tokens die ‘Jouliettes’ heten, vertelt Stephen Donnelly (44), die bij het bedrijf Spectral de technologie ontwikkelt. „Voor elke 100 wattuur die opgewekt is, krijgt een bootbewoner één Jouliette.” De Jouliettes komen terecht in een digitale portemonnee die online is in te zien. Daar zijn ook alle andere transacties real time te volgen.

Wat de waarde van de tokens precies is, zijn ze nu aan het onderzoeken. Mogelijk kunnen ze in de toekomst gebruikt worden als ruilmiddel. „Op het terrein is bijvoorbeeld een café dat relatief veel stroom verbruikt”, vertelt Donnelly. „Als mijn boot stroom levert aan het café, zou ik daar straks met mijn verdiende tokens wellicht een drankje kunnen bestellen.”

Ook netbeheerder Alliander is betrokken bij de proef. De verwachting is dat mensen in de toekomst zelf energiemaatschappijtjes starten in hun eigen wijk, legt Donnelly uit. Een van de uitdagingen is momenteel de wetgeving. „Burgers mogen energie nog niet direct verkopen of ruilen. Dat is alleen toegestaan voor officieel geregistreerde marktpartijen, in dit geval de leverancier”, zegt Donnelly. „We leren hier bij de Ceuvel wat de mogelijkheden zijn, dan kunnen we daarna met regelgevers in gesprek.”

Mijn Zorg Log: Houd de regie over je eigen zorgdossier

In de zorg worden continu gegevens over patiënten uitgewisseld en vastgelegd. Blockchain kan daarbij veel voordelen opleveren, zegt Jeroen van Megchelen (37) van blockchainbedrijf Ledger Leopard. „Wie wat wanneer en in welke functie heeft gedaan voor een patiënt, kun je zo onweerlegbaar vastleggen.”

In opdracht van Zorginstituut Nederland ontwikkelde Van Megchelen de app Mijn Zorg Log. Stel dat je oma thuis woont met hulp van allerlei partijen: familieleden, thuiszorg, gemeente en noem maar op. Tot nu toe was het veel gedoe om onderling informatie uit te wisselen.

Met de app wordt het simpel: wie toegang heeft kan precies zien door wie welke zorg is geleverd. Bovendien bepaalt oma (of een gemachtigde) wie toegang krijgt tot haar zorgdossier, en controleert zij of de informatie die is ingevoerd klopt. „Als zij bevestigt dat de thuiszorg inderdaad drie uur is geweest, dan wordt vervolgens het hele financiële proces, waaronder het opstellen en verrekenen van facturen, in een paar seconden afgehandeld”, legt Van Megchelen uit. „Dat brengt een enorme kostenbesparing met zich mee.”

De ondernemer verwacht dat de app voor veel meer zorgdomeinen interessant is. Juridisch is de app al goedgekeurd, zegt Van Megchelen. „Een advocaat heeft vastgesteld dat alles wat er met de app kan conform wet- en regelgeving is.”

De grootste uitdaging nu is de implementatie. Van Megchelen: „Elke stap die je neemt is pionieren. Laatst kwamen we er bijvoorbeeld achter dat je in de app geen twee transacties op hetzelfde tijdstip kunt versturen. Dan ben je wel even aan het puzzelen. Het is opgelost, maar zulke uitdagingen blijven komen en die ontdek je alleen als je met je poten in de klei staat.”

    • Christel Don