Profiel

Pavel Doerov internetondernemer

‘Russische Zuckerberg’ werkt aan cryptomunt in de woestijn

Na een botsing met de autoriteiten ontvluchtte Telegram-oprichter Pavel Doerov Rusland. Nu zint hij op nieuwe projecten in Dubai, zoals een cryptomunt.

Toen de Russische veiligheidsdienst FSB in 2011 bij Pavel Doerov op de stoep stond, weigerde de toen 26-jarige Rus de deur open te doen. Een ongebruikelijke reactie, maar weinig aan de jonge internetondernemer is doorsnee. Na een uur dropen de agenten af.

Doerov is oprichter van het Russische sociale medium VKontakte en berichtenapp Telegram. VKontakte staat bekend als het ‘Russische Facebook’, maar is in Rusland met 50 miljoen gebruikers veel populairder dan zijn Amerikaanse tegenhanger. Het was met Telegram dat de internetpionier uit Sint-Petersburg internationaal doorbrak. De app heeft nu zo’n 180 miljoen gebruikers en een geschatte waarde van 2 tot 5 miljard dollar.

Zijn innovaties brachten Doerov op ramkoers met internationale veiligheidsdiensten. In 2014 ontvluchtte hij Rusland. Onlangs kondigde hij vanuit Dubai een eigen digitale munt aan: gram.

Pavel Doerov wordt in 1984 geboren in het toenmalige Leningrad in een intellectueel gezin. Beide ouders zijn universitair docent. Zijn vier jaar oudere broer Nikolaj wint gouden medailles in internationale wiskundetoernooien. In 1990 vertrekt het gezin voor twee jaar naar Turijn, waar Doerov sr. een baan krijgt. Het levert Pavel een brede talenkennis op.

De broertjes Doerov interesseren zich al vroeg voor computertechnologie. Op hun eigen IBM-pc, een zeldzaamheid in die tijd, programmeren ze eenvoudige spelletjes. Waar Nikolaj het schuwe genie is, ontpopt Pavel zich al gauw tot eigenwijze whizzkid die maling heeft aan iedere vorm van autoriteit. Als scholier kraakt hij het netwerk van zijn school om de tekst van het digitale welkomstbord te veranderen in een belediging aan het adres van een docent.

Computernerds

Tijdens zijn studie aan de Petersburgse universiteit, waar hij uitblinkt in zo’n beetje alles, bouwt Pavel zijn eerste website. Studenten kunnen daarop studieboeken raadplegen. Geïnspireerd door het in 2004 opgerichte Facebook begint hij in 2006 een Russische variant, VKontakte (‘in contact’), wat hem de bijnaam ‘de Russische Mark Zuckerberg’ oplevert.

De twintiger vestigt zijn start-up in een iconisch gebouw aan de bekende Petersburgse straat Nevski Prospekt. Naast veel computernerds haalt hij ook zijn briljante broer Nikolaj binnen, die als technisch directeur en zakenpartner meehelpt aan het verwezenlijken van Pavels torenhoge ambities. Met succes: het Russischtalige platform groeit in vier jaar tijd van honderdduizend naar 20 miljoen gebruikers over de hele voormalige Sovjet-Unie. Dat het netwerk zich binnen de kortste keren vult met al wat verboden is – piraterij, porno en meningen – laat Doerov koud.

Hij runt zijn bedrijf met harde hand, maar is niet vies van een geintje. In 2012 haalt hij krantenkoppen door vijfduizend-roebel-biljetten als papieren vliegtuigjes uit het raam te gooien in een joelende menigte. Wanneer NSA-klokkenluider Edward Snowden in 2013 in Moskou opduikt, biedt hij hem een baan aan.

Video van Doerov die vijfduizend-roebel-biljetten als papieren vliegtuigjes uit het raam gooit

Aanvankelijk laten de autoriteiten hem begaan maar vanaf 2011, wanneer protesten uitbreken in de aanloop naar de herverkiezing van president Poetin, begint het Kremlin zich meer voor Doerov te interesseren. Geen wonder, sociale media vormen de springplank van het verzet van oppositieleiders als Aleksej Navalny en de (in 2015 vermoorde) Boris Nemtsov. De duimschroeven worden aangedraaid, regelgeving verscherpt en er volgt een reeks FSB-invallen. Ze eisen toegang tot gebruikersgegevens. Doerov, die privacy hoog in het vaandel heeft, weigert.

Ondanks verwoede pogingen de controle over zijn bedrijf te behouden, kiest hij uiteindelijk eieren voor zijn geld. Hij verkoopt zijn aandelen aan pro-Poetin-oligarchen Igor Setsjin en Alisjer Oesmanov. Met 300 miljoen dollar en 2.000 bitcoins op zak vluchten Pavel en Nikolaj in 2014 naar het buitenland. Middels investeringen verwerven de twee het staatsburgerschap van het Caraïbische eilandenstaatje Saint Kitts en Nevis.

Ultieme troef

Opnieuw blijkt Doerov de autoriteiten te slim af. Duidelijk wordt dat hij achter de schermen al jaren werkte aan een ultieme troef: de berichtenapplicatie Telegram. De app is vergelijkbaar met WhatsApp, maar onderscheidt zich door een betere beveiliging. Gebruikersgegevens worden op verschillende servers opgeslagen en het is mogelijk berichten te versturen die zichzelf verwijderen. Ook kunnen geheime ‘kanalen’ en chatgroepen worden opgezet, waarmee duizenden gebruikers kunnen worden bereikt. Het logo van Telegram? Een papieren vliegtuigje.

Lees ook: Telegram belooft privacy maar geeft terroristen ruim baan

De encryptie en functies maken van Telegram een onmisbare tool voor wie wil communiceren buiten het zicht van derden: activisten, journalisten en politici, maar ook criminelen en terroristen. Daarmee maakt Doerov geen vrienden. Iran, waar 40 procent van de bevolking de app gebruikt, begint verschillende rechtszaken tegen Doerov, China blokkeert de dienst en ook de FBI laat zijn oog vallen op de Russische ondernemer. De kritiek dat Telegram terrorisme faciliteert, trekt Doerov zich aan: hij schroeft het toezicht op en sluit alle IS-gerelateerde kanalen. Doerov neemt veiligheid bloedserieus: in 2014 looft hij 300.000 dollar uit voor degene die Telegram kan kraken. In 2016 lukt het Iraanse hackers vijftien miljoen telefoonnummers in handen te krijgen.

Een eigenwijze, arrogante whizzkid, geboren met een gouden lepel in de mond? Niet helemaal, stelt journalist Nikolaj Kononov in zijn boek De Doerov-code uit 2012. Volgens hem is Doerov „de eeuwige tegenstander, een 100 procent egoïst en een einzelgänger”. Maar natuurlijk is hij ook „een strenge product manager en een autoritair directeur, die zeker een paar lesjes van Steve Jobs heeft meegepikt”. Kononov noemt Doerov een echte vernieuwer, iemand die „laat zien dat de Leonardo da Vinci van de 21ste eeuw een computerprogrammeur is”. Zelf noemt Doerov nieuwsgierigheid zijn belangrijkste drijfveer. „Het is superinteressant om te ervaren hoe het is om het meest populaire socialemediaplatform te runnen in een land als Iran.”

Vorig jaar streek de enigmatische Rus neer in belastingparadijs Dubai, vanwaar hij de wereld verder wil veroveren. In een recent interview met Bloomberg zegt hij over die keus: „Het is een kwestie van principe. Weinig mensen in de westerse wereld realiseren zich hoezeer belastingen hun opties limiteren. Je kunt de helft van je inkomen aan belastingen betalen, wat min of meer betekent dat je 180 dagen per jaar voor de overheid werkt. Ik denk dat ik betere manieren kan vinden om mijn geld in te zetten ten gunste van de samenleving.” De dertiger lijkt zich prima te vermaken in de woestijnstad, hij is zelfs al op Tinder gesignaleerd. Maar meisjes hoeven zich niet te melden, aldus zijn profieltekst: „Ik zoek hier niets serieus of niet-serieus. Just playing with the app.”

Lees ook: Iran blokkeert Telegram om ‘orde en veiligheid’ te bewaren
    • Eva Cukier