Met vertrek Gerry Adams zet Sinn Féin een historische metamorfose in

Sinn Féin, jarenlang de politieke tak van de IRA, huldigde zaterdag Mary Lou McDonald in als nieuwe partijleider. De partij wil een brede, progressieve partij worden voor Ieren aan beide zijden van de grens.

Gerry Adams tijdens een partijbijeenkomst van Sinn Féin in november 2017 Foto Aidan Crawley/EPA

Ontspannen negeert Gerry Adams de spreekstalmeester die driemaal maant dat het tijd is om te beginnen. Het is een belangrijk moment voor man en partij. Adams treedt na 34 jaar terug als president van Sinn Féin. De partij wil zich op een cruciaal moment, gezien de Brexit-onderhandelingen en het belangrijke referendum in mei over het Ierse abortusverbod, omtoveren tot een brede linkse volkspartij. Het buitengewone partijcongres waar de macht overgedragen wordt van Adams (69) op Mary Lou McDonald (49) moet aanvangen. Maar Adams wil nog niet.

Hij is in gesprek met de zestienjarige Eoghan en zijn vader Tom Clonan. Achteloos aait Adams hun goldenretriever Duke. „Adams is zeker niet iemand waar ik vanzelfsprekend tegenop kijkt”, zegt Clonan. Hij was tijdens de Troubles kapitein in het Ierse leger. Zijn broer zat bij de marine en arresteerde ooit makkers van Adams die voor het Iers Republikeinse Leger (IRA) wapens smokkelden op een kotter.

„Door de IRA hadden wij een precaire veiligheidssituatie, ook in het zuiden van Ierland. Adams en de zijnen waren mannen waar wij achteraan zaten”, zegt Clonan. Alles veranderde met de geboorte van Eoghan. Hij heeft een aandoening die zijn hersenen en spieren treft. Eoghan zit in een rolstoel en heeft Duke nodig als geleidehond. Clonan: ,,In Ierland is er nauwelijks zorg voor mijn zoon, wegbezuinigd na de financiële crisis van 2008.” Clonan schreef een brandbrief aan de leiders van alle grote politieke partijen. „Adams was de enige die reageerde, zich inspande en mijn zoon ontmoette, ook al wist hij dat mijn broer zijn makkers had opgepakt.’’

Nieuw tijdperk

Uit het verhaal van Clonan blijkt hoe moeilijk het is Adams in een hokje te plaatsen. Sinn Féin nam zaterdag niet alleen afscheid van haar partijleider. Zijn aftreden betekent het pensioen van een man die vurig actievoerde voor het republicanisme, vóór een verenigd Ierland, maar die ook een cruciale rol vervulde in het vredesproces dat in 1998 leidde tot het Goede Vrijdagakkoord. Dat betekende een einde aan het geweld dat meer dan drieduizend levens kostte. In veler Britse en Noord-Ierse unionistische ogen zal Adams een huichelaar blijven, die zich voordeed als een man van vrede maar die heimelijk heulde met bij de bommenleggers en moordenaars van de IRA.

Sinds zaterdag 10 februari 2018 15:35 is Sinn Féin begonnen aan een nieuw tijdperk. Op dat moment rondde Mary Lou McDonald haar overwinningstoespraak af. De partij moet de komende jaren in ledental verdubbelen. De partij wil Noord-Ierland besturen. Op den duur moet Sinn Féin de macht grijpen in de Ierse politiek waarin het tot nu toe een bescheiden rol speelt.

McDonald wil Sinn Féin positioneren als de progressieve keuze voor Ieren, aan beide kanten van de grens, van alle geloven en staatkundige overtuigingen. Ze wil dus van Sinn Féin, onlosmakelijk verbonden met de strijd voor een republiek, een gewone partij in een gewoon land maken.

Brexit

De nieuwe partijleider was snoeihard over de Brexit. „Ierland mag niet het slachtoffer worden van de strapatsen binnen de Tories [de Conservatieve regeringspartij, red.] in Londen’’, zei ze. Geen enkele vorm van een grens tussen Noord-Ierland en Ierland, hard of zacht, vindt zij acceptabel.

Britse diplomaten denken al langer dat de uiterst stugge houding van de Ierse premier Leo Varadkar in het Brexit-dossier een reactie is op de groeiende populariteit van Sinn Féin. Varadkar, van het conservatieve Fine Gael, voelt de hete adem van Sinn Féin in zijn nek. De kans is groot dat er dit jaar verkiezingen plaatsvinden in Ierland.

McDonald – afkomstig uit Dublin, opgegroeid in de stedelijke middenklasse, onderwezen op een privé-school – kondigde aan dat haar partij in aanloop naar het beladen en historische referendum, eind mei, campagne zal voeren om de strenge Ierse abortuswet af te schaffen. Dat is niet zonder risico. Ook voor Sinn Féin-leden is het katholiek geloof nog belangrijk. Niet iedereen binnen onze familie zal het hier mee eens zijn, zei McDonald. „Maar het is belangrijker dat wij in Ierland eindelijk vrouwen durven te vertrouwen’’, zei ze. Te lang hebben de regering en de kerk bepaald wat vrouwen mochten en moesten doen, meent McDonald.

De schaduw van Adams

Mark McCloughlin (22) woont in Newry, in Noord-Ierland. Hij is homo en hoopt dat McDonald vrijheid en gelijkheid brengt. Noord-Ierland is de enige plek in het Verenigd Koninkrijk waar het homohuwelijk niet is ingevoerd, wegens de bezwaren van de streng-conservatieve unionisten. McCloughlin hoopt dat McDonald Sinn Féin ook populair maakt bij niet-katholieke, niet-republikeinse Noord-Ieren. ,,Alleen als Sinn Féin echt wint als een echt progressieve partij kunnen wij de wetten in Noord-Ierland wijzigen’’, zegt hij.

Het gevaar voor Sinn Féin en Mary Lou McDonald is dat Gerry nog steeds overal is. Zijn beeltenis is te zien op enorme foto’s aan de wanden – piepjong op campagne, glimlachend met Nelson Mandela, verlossers onder elkaar. Adams zegt vooral met zijn honden in de heuvels van Donegal te willen gaan lopen, maar in Dublin was het Adams die met baby’s en pensionado’s op de foto moest, die door de pers tevergeefs besprongen werd.

Haar beleidsplannen heeft McDonald op orde, de grote uitdaging voor haar de komende jaren wordt zorgen dat Adams niet als een schaduw boven het nieuwe Sinn Féin blijft hangen.

    • Melle Garschagen