Opinie

Ophef op de beurzen is het begin van een precair tijdperk

Het is voorbij met de rust op de financiële markten. Nadat de aandelenkoersen meer dan anderhalf jaar gestaag en zonder veel ophef bleven stijgen, kwam in de voorbije week de ommekeer. In andere tijden zouden de bewegingen van drie tot vier procent op en neer op Wall Street, met Europa en Azië in het kielzog, met een gefronste wenkbrauw zijn bezien. Nu leidden zij, na die lange rust, tot grote ophef.

Hoe dat verder gaat, is niet te voorzien. Deze week kan enkel een late correctie hebben laten zien van de aandelenkoersen met meer dan tien procent. Hij kan evengoed de voorbode zijn van meer onrust. Hoe dat afloopt zal mede afhangen van het verloop van de reële economie. In Europa is het economisch herstel fors en voortvarend, gesteund door een nog steeds buitengewoon stimulerend monetair beleid. De Verenigde Staten zijn verder: daar is de periode van herstel al veel langer aan de gang, en krijgt zo laat in de economische cyclus nu ook nog een extra stimulans van de belastingverlagingen onder president Trump.

Naarmate de lonen verder stijgen en de kans op hogere inflatie toeneemt, kunnen de rentevoeten in de VS verder omhoog gaan. Dat gebeurt op de markt voor staatsleningen al, mede omdat het belastingplan zorgt voor een groter Amerikaans begrotingstekort, een hogere staatsschuld en dus meer uitgifte van staatsleningen.

De wereldeconomie is echter gewend geraakt aan de zeer lage rentes die sinds de financiële crisis door centrale banken zijn gehanteerd. Die crisis ontstond vooral door veel te hoge schulden. Die schulden zijn, in totaal, sindsdien alleen maar toegenomen. Het wordt de vraag of zij houdbaar blijven als de rentevoeten stijgen.

De lage rentevoeten spelen op meerdere manieren ook een belangrijke rol bij de opgelopen waardering van aandelen. Bovendien hebben beleggers, op zoek naar meer rendement hun geld gestoken in leningen aan minder stevige bedrijven en overheden. Die zijn bij een rentestijging extra kwetsbaar.

De overgang na de crisisperiode met zijn zeer stimulerende monetaire beleid is zo buitengewoon precair. Het kan zijn dat centrale banken de onrust van deze week aangrijpen om de normalisering van hun beleid uit te stellen. Maar dan lopen zij het risico achterop te raken als de inflatie sneller en heviger stijgt dan verwacht. Gaan zij echter te snel, dan kan dat leiden tot schokken.

Is het financiële systeem daar stabiel genoeg voor? Er zijn tal van maatregelen getroffen om met name de banken steviger te maken. Maar de massale speculatie in ‘beweeglijkheid’ op Wall Street die deze week boven water kwam, illustreert dat er nog steeds, of alweer, exotische gebieden zijn in de financiële sector waar het uit de hand kan lopen.

Menigeen zal zijn opgegroeid met het idee dat de reële economie uiteindelijk het lot van de financiële markten bepaalt. De hond kwispelde met zijn staart. We weten, zeker sinds de financiële crisis, dat de staart zo in omvang is toegenomen, dat hij met regelmaat nu met de hond kwispelt. Die dreiging is niet verdwenen.

Er is veel geld te verdienen in de sector. Dat maakt dat veel van de beste en meest creatieve breinen er door worden aangetrokken. Het blijft, los van al het andere, doodzonde dat zo veel talent opgaat aan een bedrijvigheid die dermate is uitgedijd dat hij steeds minder lijkt toe te voegen en potentieel steeds meer kost.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.