Vlaggendragers: medaillewinnaars met een olympische geest

Openingsceremonie Hoe wordt bepaald wie er tijdens de opening van de Winterspelen met de vlag van zijn of haar land mag lopen?

Schaatser Shani Davis boycot de openingsceremonie uit onvrede over de „oneerbiedige” keuze voor de Amerikaanse vlaggendrager. John Locher/AP Photo

Schaatser Shani Davis had zijn frustratie over zijn olympische ploeg donderdag op Twitter gezet. „Ik ben een Amerikaan en toen ik de 1.000 meter won in 2010, werd ik de eerste Amerikaan die zijn titel op die afstand prolongeerde. Team USA heeft oneerbiedig een muntje opgeworpen om te bepalen wie de vlaggendrager zou worden.” De 35-jarige tweevoudig olympisch kampioen en winnaar van acht wereldtitels, die heeft besloten de openingsceremonie te boycotten, insinueerde met de hashtag #BlackHistoryMonth2018 dat er sprake was van racisme.

Er werd door de Amerikanen inderdaad met het opgooien van een munt bepaald wie de eer had om vrijdag in het olympisch stadion in Pyeongchang tijdens de openingsceremonie van de Winterspelen voorop mocht lopen met de Stars and Stripes. Volgens traditie werd door collega-sporters gestemd op een kandidaat en Davis eindigde gelijk met rodelaarster Erin Hamlin, winnaar van brons vier jaar geleden, als eerste Amerikaanse ooit in die sport. Een woordvoerder wilde verder niet ingaan op de kleine rel.

Sporters zien het dragen van de vlag tijdens de Spelen als een eer, en als erkenning voor hun prestaties. Maar hoe wordt bepaald wie die eer ten deel valt en vooral: wie bepaalt dat? Dat verschilt per land.

Franse motivatiereis

In de Verenigde Staten gaat het dus volgens een democratisch proces, dat in het vervelendste geval kan uitlopen op een ‘loting’. Meer landen doen het op deze manier. Frankrijk bijvoorbeeld. Een woordvoerder voor het olympisch comité vertelt dat al tijdens een „motivatiereis” naar Zuid-Frankrijk, vorig jaar mei, aan sporters werd gevraagd wie zij vonden dat de vlag tijdens de Winterspelen moest dragen. “De meesten vonden biatleet Martin Fourcade [twee keer olympisch goud in 2014, zilver in 2010, red.] overduidelijk de meest gepaste, legitieme en charismatische persoon. Zijn medailles, titels en records samen met zijn natuurlijke leiderschap overtuigden het gehele Franse olympisch team.” Vervolgens dacht Fourcade er zelf over na enkon het Franse olympisch comité de keuze voor hem zo’n honderd dagen voor de Spelen al bevestigen.

In Tsjechië kiezen eveneens collega-sporters hun vlaggendrager, al gebeurt dat pas sinds de Europese Spelen van 2015, legt een woordvoerder uit. Ook bij de Tsjechen was de keuze, voor snowboardcrosser Eva Samkova (goud in Sotsji), snel duidelijk. Voor Tsjechië, en de meeste andere landen geldt, dat er wel eerst wordt gekeken of de sporter in kwestie wel bij de openingsceremonie aanwezig zal zijn. Zo kiezen veel sporters ervoor de ceremonie te laten schieten als ze in het openingsweekend in actie moeten komen. Dat is de reden dat vrijdag maar elf Nederlanders het stadion zullen binnenlopen: dit weekend wordt er geshorttrackt en geschaatst.

Bij veel andere landen is sprake van een (klein) gezelschap dat kiest voor de vlaggendrager. In Japan koos het nationale olympisch comité voor schansspringer Noriaki Kasai, in Sotsji winnaar van individueel zilver en in Pyeongchang met zijn 45 jaar begonnen aan zijn achtste Spelen – een record. In Canada wordt een speciaal ‘vlaggendragercomité’ samengesteld, een mix van sporters, oud-sporters, de chef de mission en andere leden van het nationale olympisch comité. Zij kozen voor kunstrijpaar Tessa Virtue en Scott Moir, olympisch kampioenen in 2010 en drievoudig wereldkampioenen.

Ook in Noorwegen was sprake van een speciaal team van vijf à tien mensen, vertelt chef de mission Tore Øvrebø. De eerste keuze was cross-countryskiër Marit Bjørgen, de zesvoudig olympisch kampioen die opgaat voor haar laatste Spelen. Maar doordat zij met het oog op haar programma de ceremonie besloot over te slaan, viel de keuze op biatleet Emil Hegle Svendsen, viervoudig olympisch kampioen. „Als je kijkt naar medaillewinnaars, hebben we genoeg keuze”, zegt Øvrebø.

Schaatser Jan Smeekens

In Nederland gaat het er een stuk ondemocratischer aan toe. Wat betreft de keuze voor de vlaggendragers, is het even een dictatuur. De chef de mission, in dit geval Jeroen Bijl, beslist. Perschef John van Vliet van NOC*NSF vertelt dat er weleens gerept is over een ‘shortlist’, maar wie daarop stonden, wordt niet gedeeld. Bijl koos voor schaatser Jan Smeekens, die op een paar duizendsten van een seconde zilver pakte achter Michel Mulder op de 500 meter tijdens de vorige Winterspelen, maar vorig jaar wel wereldkampioen werd op die afstand.

De meeste landen hebben het niet over harde eisen die ze aan hun vlaggendragers stellen, maar er is wel enige lijn in te bespeuren: als het even kan een olympisch medaillewinnaar en zeker iemand die de olympische geest uitdraagt, als persoonlijkheid en als sporter.

Een relletje zoals bij de Amerikanen is zeldzaam. Wat dat betreft zijn er landen die het een stuk makkelijker hebben. Zoals Tonga, dat langlaufer Pita Taufatofua als enige deelnemer heeft.

Correctie 10 februari: in een eerdere versie van dit artikel stond foutief dat schansspringer Noriaki Kasai 48 is. Hij is 45.