Mauritshuis ‘ontdekt’ nieuw schilderij van Jan Steen

Historiestuk

Het schilderij waarop de Bijbelse held Simson wordt bespot blijkt een echte Jan Steen. De eigenaar, het Antwerpse Museum voor Schone Kunsten, meende dat het een derderangs kopie was.

Jan Steen, Samson en Delila, 1668 Foto Los Angeles County Museum of Art

Het Mauritshuis in Den Haag heeft een schilderij van Jan Steen (1626-1679) ontdekt. Het gaat om De bespotting van Simson(1670), een historiestuk uit de collectie van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA).

In het Vlaamse museum stond het schilderij te boek als een achttiende-eeuwse kopie naar Jan Steen, gemaakt door Ignatius de Roore, een derderangs Vlaamse schilder. Het doek stond in het depot en heeft, voor zover bekend, nooit op zaal gehangen.

Mauritshuis-conservator Ariane van Suchtelen deed de ontdekking. Ter voorbereiding op een tentoonstelling over de historiestukken van Steen, een minder gewaardeerd en minder goed onderzocht onderdeel deel van zijn oeuvre, vroeg zij in Antwerpen beeldmateriaal van de kopie op. Op de foto leek de kwaliteit van het schilderij haar al zo hoog, dat ze het schilderij graag wilde bestuderen.

Technisch onderzoek

Het schilderij, dat in de negentiende-eeuw aan het Vlaamse museum is gelegateerd, bleek een sterk vergeelde vernislaag te hebben, zat onder de vlekken, en de lijst was kapot. Maar verder, zegt Van Suchtelen, had ze meteen het vermoeden dat het om een originele Jan Steen zou gaan. „Schilderstijl, techniek en voorstelling pasten probleemloos in het oeuvre van de meester zelf.”

Technisch onderzoek in het Mauritshuis onderstreepte die conclusie. Het tapijt links op het schilderij komt in dertig andere schilderijen van Steen voor, de handtekening is goed, en de gebruikte pigmenten zijn kenmerkend voor Steen.

Blinde vlek

Hoe is het mogelijk dat een schilderij van Steen zo lang onopgemerkt is gebleven? KMSKA-conservator Nico van Hout geeft toe dat de collectie Hollandse meesters in zijn museum stiefmoederlijk is behandeld. „We hebben een collectie van drieduizend schilderijen. De tientallen Hollandse schilderijen daaronder hebben voor ons minder prioriteit – een blinde vlek.” Maar daar staat tegenover, zegt Van Hout, dat hij zelf al eens een Rubens heeft ontdekt in het depot van een museum in Oslo.

Het Mauritshuis heeft de Jan Steen gerestaureerd. Ter compensatie blijft het schilderij tot de heropening van het KMSKA in Den Haag hangen. Het museum in Antwerpen wordt naar verwachting tot 2020 gerenoveerd.

De bespotting van Simson is vanaf 15 februari in het Mauritshuis te zien op de tentoonstelling Jan Steen vertelt.

    • Arjen Ribbens