In vijf jaar kan Groningen veilig winnen

Gaswinning

Niet alleen de industrie kan bijdragen aan snelle afbouw van het Groningen-gas. Ook andere winning, en minder export, dragen bij.

Raffinaderij Zeeland Refinery is een van de grootverbruikers van Gronings aardgas. Foto Siebe Swart / HH

Vier of vijf jaar. Zo lang duurt „zo snel mogelijk” volgens gastechnoloog René Peters van TNO voor de gaswinning in Groningen. Minister Eric Wiebes zei vorige week in de Kamer dat de gaswinning zo snel mogelijk naar beneden moet naar 12 miljard kubieke meter. Dat is het gasvolume dat volgens het Staatstoezicht op de Mijnen jaarlijks veilig uit de aarde onder Groningen gehaald kan worden. Dit jaar is het nog 21,6 miljard kuub.

Woensdag stond Wiebes opnieuw in de Kamer om te discussiëren over gaswinning. „Er is, enigszins tot mijn genoegen, een nationale prijsvraag ‘Hoe kan de winning naar beneden’ uitgeschreven”, constateerde hij. Maar welke inzendingen uit de ‘prijsvraag’ zijn kansrijk?

1. Sluit grootverbruikers af van Gronings gas. Bespaart 2,2 tot 3,4 miljard kuub per jaar.

De grote afnemers van aardgas, dat zijn raffinaderijen, industrieën en elektriciteitscentrales. De meeste draaien niet op Gronings aardgas maar op hoogcalorisch gas (H-gas). Maar er zijn wel een paar forse grootverbruikers, zoals Zeeland Refinery en kunstmestfabriek Yara (ook in Zeeland) en de chemische industrie van Shell in Moerdijk. En een stuk of vijf gascentrales, waarvan de meeste in de grote steden liggen.

De vijf grootste fabrieken en twee centrales gebruiken samen 2,2 miljard kubieke meter Gronings gas, becijferde gasnetbeheerder Gasunie Transport Services (GTS) in 2016. Pak daar nog eens 200 bedrijven bij, en je zit al op 3,4 miljard kuub. De grootste afnemers zijn al bij het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) op bezoek geweest.

De elektriciteitscentrales lijken het makkelijkst. „Technisch gezien lijkt er voor ons niet veel aan de hand te zijn”, zegt woordvoerder Riekje Pelgrim van energiebedrijf RWE. „Hoofdzakelijk aanpassingen aan de software en branders.”

GTS berekende in 2016 dat ombouw van de zeven grootverbruikers 130 miljoen zou kosten. De helft van die kosten is voor gasleidingen. De Nuon-centrale in Diemen, bijvoorbeeld, ligt dertig kilometer van een H-pijplijn. „De grootste weerstand is: wie gaat dit betalen”, zegt René Peters van TNO. „Is dit bedrijfsrisico, of een overheidszaak?”

2. Bouw een nieuwe stikstoffabriek. Besparing: 7 miljard kuub.

Bij gebrek aan Groningen-gas kan L-gas ook gemaakt worden van H-gas, door er zuivere stikstof bij te mengen. Dat gebeurt op grote schaal. Die stikstof wordt gewonnen uit lucht, in twee fabrieken. Er wordt al jaren gepraat over een derde stikstoffabriek in Zuidbroek. Kosten: 480 miljoen euro. Steeds is die beslissing uitgesteld. GTS adviseerde het ministerie vorig jaar dat andere manieren om Groningen-gas te besparen „naar verwachting kosteneffectiever” zijn. Die fabriek is pas in 2022 klaar. René Peters van TNO: „Als je de export van gas naar Frankrijk, Duitsland en België afbouwt, is die fabriek al rond 2027 niet meer nodig.”

3 Win niet vlak, maar met dalen. Besparing: 1 - 3 miljard m3.

Sinds twee jaar wordt de winning in Groningen ruwweg gelijk gehouden gedurende het jaar (‘vlakke winning’). Dat zou de kans op bevingen verminderen. Daardoor wordt er in de ‘daluren’ wel meer Groningengas gewonnen dan noodzakelijk.

De winning kan omlaag, want de stikstoffabrieken in Ommen en Wieringermeer draaien niet op volle sterkte, schreef GTS vorige week aan de minister. Ze halen nu 75 procent.

Als de stikstoffabrieken volle bak werken, kan Groningen jaarlijks met maximaal 3 miljard kuub omlaag, berekende GTS, afhankelijk van het weer. In ‘gasjaar’ 2018 zou er nog 1 à 1,5 miljard kuub bespaard kunnen worden. In een heel jaar zou dat nog twee keer zoveel kunnen zijn.

Voorwaarde is hoe dan ook dat de vlakke winning wordt versoepeld, maar daarover lijken de zorgen afgenomen. TNO-specialist Peters: „Als de winning afneemt, wordt de kans op bevingen mogelijk ook kleiner.” „Dit is iets wat we snel kunnen invoeren” reageert een woordvoerder van EZK.

Woensdag wees Kamerlid Liesbeth van Tongeren (GroenLinks) erop dat er net over de grens bij het Duitse Epe grote ondergrondse gasopslagen beschikbaar zijn, onder meer van Eneco. Die zouden, denkt ook René Peters, gebruikt kunnen worden als extra buffer om de winning in Groningen te verlagen.

Ook liggen er volgens Van Tongeren meer stikstoffabrieken in de regio. „Ik ben nieuwsgierig geworden” reageerde Wiebes. De Kamer vroeg meteen om een onafhankelijke inventarisatie van ondergrondse opslagen en stikstoffabrieken in Nederland en de buurlanden.

Een woordvoerder van GTS verwacht er weinig van: „Het gaat om kleine fabrieken. En meer ondergrondse opslag heeft per saldo geen invloed op de jaarlijkse winning.”

4Exporteer minder gas. Besparing: oplopend van 2 tot 18 miljard kuub.

In het volgende decennium nemen we hoe dan ook afscheid van Gronings gas. In 2030 is de export ervan nul, en het binnenlandse gebruik nog 3 miljard m3 per jaar, is de prognose van GTS. Al in 2019 zal de export naar Duitsland afnemen, snel daarna ook die naar België en Frankrijk. Het ministerie van EZK wil het nog versnellen, zegt een woordvoerder.

Peters van TNO vat samen: „Al met al is ieder jaar 2 miljard eraf realistisch. Wil je het nog sneller, dan zet je óf het systeem onder druk, óf het gaat heel veel geld kosten.”

    • Hester van Santen